Кіріспе
Германия Демократиялық Республикасының сыртқы барлау қызметі Барлаудың бас басқармасы (; , ) 1955 жылдан 1990 жылға дейін Германия Демократиялық Республикасының (Шығыс Германия) басты қауіпсіздік агенттігі Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің (Stasi) сыртқы барлау қызметі болды. HVA ШТАЗИ-нің ажырамас бөлігі болды, ол ШТ-ден тыс жердегі шұғыл іс-қимылдар үшін жауапты болды, мысалы, тыңдау, белсенді шаралар, шетелдік барлау, және НАТО-ға мүше елдерге және олардың барлау агенттіктеріне қарсы барлау. 1990 жылдың қаңтар айында ШТАЗИ таратылды, ал ХВА-ның жұмыс істеу тәсілі, оның ішінде ішкі құрылымы, әдістері мен қызметкерлері туралы жұртшылыққа ашылды. HVA кең қызығушылық пен ШТАЗИ жазбалары бойынша Федералды комиссардың жауапкершілігімен жүргізілген интенсивті зерттеулердің тақырыбы болды. Кейбіреулер ХВА-ны суық соғыс кезінде ең тиімді шетелдік барлау қызметі және Кеңес Одағының барлау күшінен кейін екінші орында тұр деп санайды. ЦРУ мәліметінше, ол Варшава келісімшартына дейін НАТО елдері туралы барлық ақпараттың 80 пайызын қамтамасыз еткен.
The Main Directorate for Reconnaissance (; , ) was the foreign intelligence service of the Ministry of State Security (Stasi), the main security agency of the German Democratic Republic (East Germany), from 1955 to 1990. The HVA was an integral part of the Stasi, responsible for operations outside of East Germany such as espionage, active measures, foreign intelligence gathering, and counterintelligence against NATO aligned countries and their intelligence agencies. The Stasi was disbanded in January 1990 and the HVA's mode of operation was revealed to the public, including its internal structure, methods, and employees. The HVA became the subject of broad interest and intensive research under the responsibilities of the Federal Commissioner for the Stasi Records. The HVA is regarded by some as the most effective foreign intelligence service during the Cold War and the second largest after Soviet Union's intelligence forces. It provided up to 80 percent of all information about NATO countries before the Warsaw Pact, according to the CIA.
Алдыңғылар
1951 жылы Антон Акерманның басшылығымен Außenpolitischer Nachrichtendienst (Сыртқы барлау қызметі) (APN) құрылды, ол Institut für wirtschaftswissenschaftliche Forschung (IPW) (Экономикалық зерттеулер институты) деп жамылған. Маркус Вольфтың айтуынша, 1951 жылы 1 қыркүйекте Трептоу-Кепеник ауданындағы Бонсдорф қаласында құрылғанда сегіз неміс және төрт кеңесші болды. АПН ГДР Сыртқы істер министрлігіне бағынышты болды. Бірінші басшы - Акерман, оның орынбасары - Ричард Штальман. "Кеңесшілердің" басшысы КГБ офицері Андрей Грауэр болды, ол Вольфтың айтуынша, Сталин осы "қайта құруға көмек" деп жеке тағайындаған. 1952 жылы APN колледжі (кейінгі HVA колледжі) пайда болды, онда Штази жаргонында "бітімгершілік үшін тыңшылар" (Kundschafter des Friedens) деп аталатын агенттер Батыс елдеріндегі операцияларға дайындалды. Жылдың аяғында Акерман өзінің орнын ауыстыруды үкім партиясының саяси бюросына өтініш жасады, ал Уолтер Ульбрихт APN-нің тікелей бақылауын алды.
Назар аудару
HVA-ның негізгі міндеті - шетелдік барлау (жасқырлық), оған саяси, әскери, экономикалық және технологиялық барлау кірді. Оның басқа міндеттері батыс барлау агенттіктеріне қарсы іс-қимыл жасау (олардың операцияларына кіру арқылы), саботаж актілерін дайындау, сондай-ақ "Федеративтік Германия Республикасының операциялық секторында" "Активті шаралар" (жалған барлау мәліметтерін тарату) деп аталатын, соның ішінде Батыс Берлин. 1980 жылдардың басында әскери тыңшылық маңызды орын ала бастады. Кеңес Одағы, Германия Демократиялық Республикасының SED басшылығы және ұлттық қауіпсіздік хатшысы Эрих Мильке екі суық соғыс супердержавалары арасындағы шиеленістің артуына байланысты HVA-дан батыс соғыс дайындықтарының ерте кезде ашылуына қатысты ең маңызды ақпаратты күтті.
КГБ-мен ынтымақтастық
Оптималды жағдайлар HVA-ға шығыстағы "апалы-інілік қызметтерін", әсіресе КГБ-ны, Германия Федеративтік Республикасынан ағып жатқан барша барлауды қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. КГБ-ның штаб-пәтері Берлиннің Карлхорст қаласында, Кеңес Одағының құпия қызметі Потсдамның Бабелсберг қаласында орналасқан, сонымен қатар әр аудан әкімшілігімен байланыс жасайтын адамдар болған. Брюсселдегі НАТО штаб-пәтеріне, сондай-ақ Ұлыбритания сияқты басқа да Батыс Еуропа мемлекеттеріне қарсы сәтті операциялар HVA-ның маңыздылығына ықпал етті. АҚШ-та, керісінше, HVA ешқашан ешқандай негізді аштырмады, өйткені КГБ онда тек қана жұмыс істеді (GDR-дің барлаудағы маңызды кіріспелері, мысалы, NSA Батыс Берлинде орналасқан персоналдан шыққан).
Көшбасшылық
VII, IX, X бөлімдері мен S жұмыс тобы тікелей HVA басшысы генерал-полковник Вернер Гросманға бағынады. Оның алдында генерал-полковник Маркус Вольф болды, ол ХВА-ны 34 жылдан 1986 жылға дейін басқарды және барша барлау орталығында жоғары кәсіби беделге ие болды. ХВА-ның басшысында бес орынбасар болды. Соңғы жағдайда бұл генерал-майор Хорст Фогель болды (1. Ол кезде ол "Коммунальді" және "Коммунальді" деп аталатын екі топтың құрамында болды.
Жұмысқа қабылдау және оқыту
Бастапқыда "HVA колледжі" спорт және кәсіптік оқыту қоғамының "Edkar André Main College" ("Edkar André Main College of the Society for Sports and Vocational Training") деп аталатын "HVA колледжі" Бельзигте орналасқан. 1965 жылдан бастап ол Голм қаласында (Потсдам) орналасқан Juristische Hochschule des MfS (JHS) ("Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің заң факультеті") кіргізілді. 1968 жылдан бастап ол "Fachrichtung für Aufklärung der JHS" ("JHS барлау колледжі") деп аталды, кейіннен "A секциясы" ("A секциясы") деп қайта аталды. Оған "Fremdsprachenschule des MfS" ("Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің шет тілдер колледжі"), сонымен қатар "F білім беру бөлімі" деп аталады. 1988 жылы HVA колледжі, оның ішінде бұрын Даммсмюльле би Мюленбекте орналасқан шетел тілдері колледжі, Берлин қала шегінің маңында, Еркнер қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан Госендегі Седин көліне көшірілді. ХВА штабының резервтік бункері де сол жерде орналасқан. 1989 жылы колледжде шамамен 300 қызметкер жұмыс істеді және оны лейтенант Бернд Кауфман басқарды. Ол "Департаментпен" тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істеді. XIX", және үш білім беру бөлімдеріне бөлінді: Білім беру бөлімшесі. А: Саяси қызметкерлерді оқыту. - Лейтенант Хельмут Эк. 4 курс, соның ішінде марксистік-лениндік оқыту, саясат және тарих. Білім беру бөлімі. Б: "Ерекше операциялар" және қызмет жұмысының әдістемесі. - Лейтенант Хорст Клюгов. 5 курсты, оның ішінде оперативтік психология, қауіпсіздік және құқық, сондай-ақ шетелдік резиденттік оқыту. Білім беру бөлімі. F: Шетел тілдері колледжі. - Лейтенант Манфред Фролих. Шетелдегі іссапарлар үшін тілдік оқыту және аудармашыларды оқытудан жауапты.
Educational Dept. A: Training for political operatives. Dean: Lieutenant Helmut Eck. 4 courses including Marxist–Leninist training, politics, and history. Educational Dept. B: "Special Operations" and methodology of service work. Dean: Lieutenant Horst Klugow. 5 courses, including Operative Psychology, Security and Law, as well as foreign residency training. Educational Dept. F: College of Foreign Languages. Dean: Lieutenant Manfred Fröhlich. Responsible for the language training for missions abroad, as well as interpreter training.
Толық уақыт
1989 жылы HVA-да 3800-ден астам толық уақытты қызметкер жұмыс істеді. Олардың арасында, агенттіктің анықтамалығына сәйкес, шамамен 2400 кәсіби агент және 700 орынбасар, 700 бейресми қызметкер және 670 арнайы агент (Offiziere im besonderen Einsatz). HVA-ның өзін-өзі тарату барысында қызметкерлердің саны кейде 4200-ден асып кетті. 1989 жылдың күзінде жеті бақылаушының "генерал" дәрежесі болды: ең жоғары дәрежелі серіктес генерал-лейтенант ретінде HVA-ның менеджері Вернер Гросман болды. Оның төрт орынбасары, сондай-ақ Гарри Шутт (контршпионаж бастығы) және Отто Ледерман (HVA-ның SED негізінің менеджері) генерал-майорлар болды. ХВА мүшелері өздерін Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің элитасы деп санайды. Олардан жоғары деңгейдегі жеке қатысу, икемділік, жұмыс істеу және ең алдымен СЭД-ке деген абсолютті адалдық күтілді. Басқа Штази бөлімдерінің білікті қызметкерлері, мысалы, орта білімді, шет тілдерін білетіндер және т.б. "қалыпты жетістіктер" үшін сыйақы ретінде қажет болған жағдайда HVA-ға ауыстырылуы мүмкін, бұл сәнге ұқсас болды. Екінші жағынан, HVA қызметкерлері жеткіліксіз жұмысына байланысты немесе тергеуден кейін ШТАЗИ-нің басқа бөлімшелеріне ауыстырылуы мүмкін, бұл іс жүзінде төмендеуді білдіреді.
Қызметшілер және басқа да қызметкерлер
HVA-ның штаттан тыс қызметкерлерін 10 000-нан астам "ресми емес әріптестер" немесе "ресми емес қызметкерлер", IM (Inoffizieller Mitarbeiter) деп аталатын адамдар толықтырды. Бұл негізінен Батысқа саяхаттауға рұқсаты бар ГДР азаматтары (Reisekader; керісінше, саяхат рұқсаты барлардың тек бір бөлігі IM болды), Батыстағы "функционалдық қызықты" мақсатты адамдармен туысқан Шығыс Германия тұрғындары, курьерлер мен нұсқаушылар, сонымен қатар Батыс Германия мен Батыс Берлин тұрғындарының мыңдаған адамдары, ішінара қоғамдағы ашық позицияларда. ХВА ГДР-ге келген батыс студенттерін жұмысқа алуға қызығушылық танытты. Бұл жас академиктер, олар басшылыққа лайықты, сондықтан құпия ақпарат үшін ерекше дайындалған; олар онжылдықтар бойы жоғары қаржылық және кадрлық шығындармен дамыды, оларды мемлекет пен экономиканың жоғары лауазымдарына орналастыру мақсатымен, олар құпия ақпаратқа қол жеткізді. Мұндай жұмысқа алу операциясының әйгілі мысалы Габриэль Гаст болды, ол 1968 жылы студент ретінде өзін-өзі ұстап алды және Батыс Германияның сыртқы барлау агенттігі Bundesnachrichtendienst (Федералды барлау қызметі) -де Regierungsdirektorin (Үкімет директоры) дәрежесіне дейін көтерілді. Жоғары деңгейдегі дереккөз ретінде оны Маркус Вольф жеке өзі басқарды. Батыстағы тыңшылық операцияларының нақты көздері міндетті түрде HVA (немесе Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі) IM ретінде тіркелмеген. Көптеген жағдайларда олар Kontaktpersonen (KP) (байланыс адамдары) ретінде тіркелді, бұл барша құпия қызметпен ынтымақтастықтың деңгейі туралы аз айтады.
Бас кеңсесі
HVA-ның алдыңғы адамы APN (Außenpolitischer Nachrichtendienst: Сыртқы барлау қызметі) 1950-ші жылдардың басында алдымен Панковта, содан кейін Миттедегі Ролендоферде, екеуі де Берлинде тұрған. HVA штаб-пәтері 1950-ші жылдардың ортасынан аяғына дейін Берлиннің Лихтенберг ауданындағы Штази штаб-пәтерінің ғимаратында орналасқан. Рушшстрассе мен Франкфуртер аллеясының бұрышында жаңа кеңсе ғимараттары салынып біткеннен кейін, HVA өзінің операциялық базасын сонда орнатқан. (1990 жылдан кейін жұмыс берушілер кеңсесі осы жердегі ғимаратқа көшіп келді. Frankfurter Allee-дегі ғимаратты Deutsche Bahn пайдаланады. Deutsche Bahn компаниясының логотипі орнатылған және оны оңай байқауға болады.) Оперативтік техникалық сектор (OTS) Родернстрассе қаласында орналасқан.
Бюджет
HVA-ның бұрынғы директоры Маркус Вольф Бундестагтың Коммерциялық үйлестіру бөлімінің (Bereich Kommerzielle Koordinierung немесе KoKo) қызметін зерттейтін комитеті алдында өзінің өкілеттігі аяқталған кезде (1986) HVA-ның жылдық қаржылық ресурстары 17 миллион Шығыс Германия маркасы мен 13,5 миллион неміс маркасы болды деп мәлімдеді. Бұл мәлімдемені дәлелді түрде жоққа шығару немесе тексеру мүмкін болмады. Жеке HVA бөлімдерінде бөлім немесе бөлім басшысының жауапкершілігімен "қара кассалар" болды. А VIII ("Операциялық технология және радиобайланыс") бөліміне және Штази, Ұлттық халық армиясы немесе Шығыс Германия экономикасындағы басқа да алушыларға арналған жабдықтарды жасырын сатып алуға едәуір көп қаражат бөлінді; бұл ақша әдетте Коммерциялық үйлестіру бөлімінен келді.