Кіріспе
Католик шіркеуінің канондық заңы - бұл " шіркеудің өзін қалай ұйымдастыруы және басқаруы ". Бұл Католик шіркеуінің сыртқы ұйымы мен басқаруын реттеу және католиктердің қызметін шіркеудің миссиясына қарай реттеу және басқару үшін католик шіркеуінің иерархиялық билігі жасаған және қолданатын заңдар мен шіркеулік құқықтық қағидалар жүйесі. Бұл алғашқы заманауи батыс құқықтық жүйесі және батыстағы ең көне үздіксіз жұмыс істейтін құқық жүйесі, ал Шығыс католик канондық құқығының бірегей дәстүрлері 23 Шығыс католик жеке шіркеулерін реттейді sui iuris. Өзгермейтін құдайлық заңға немесе табиғи заңға тікелей немесе жанама негізделген позитивті шіркеу заңдары, жалпыға бірдей заңдар жағдайында ресми билікті заң шығарушы - жоғары понтификтің жарлығымен алады, ол өзінің тұлғасында заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің толықтығына ие, немесе папамен бірлесе әрекет ететін Епископтар алқасы. Керісінше, жекелеген заңдар ресми билікті жоғары заң шығарушыдан төмен заң шығарушыдан, қарапайым немесе өкілетті заң шығарушыдан алады. Канонның нақты тақырыбы тек қана ілімдік немесе моральдық емес, сонымен қатар адам өмірінің барлық аспектілерін қамтиды. Католик шіркеуінің канондық заңында ересек құқықтық жүйенің барлық қарапайым элементтері бар: заңдар, соттар, адвокаттар, судьялар. Католик шіркеуінің канондық заңы латын шіркеуінің заң кодексі мен Шығыс католик шіркеулерінің кодексімен түсіндіріледі. және мәжбүрлеу жазалары. Бұл заңның көпшілік заңсыз юрисдикцияларда азаматтық тұрғыдан міндетті күші жоқ. Канондық құқықпен таныс және білікті адамдар және канондық құқық профессорлары канонистер (немесе кең таралған тілмен, канондық заңгерлер) деп аталады. Қасиетті ғылым ретінде Канондық құқық канонистика деп аталады. Канондық құқық юриспруденциясы - канондық құқық жұмыс істейтін құқықтық қағидалар мен дәстүрлердің кешені, ал католиктік канондық құқықтың философиясы, теологиясы және негізгі теориясы - канондық құқық үшін теориялық негізді қамтамасыз етуге арналған философиялық, теологиялық және құқықтық стипендиялар. құқықтық жүйе және шынайы заң.
The canon law of the Catholic Church is "how the Church organizes and governs herself". It is the system of laws and ecclesiastical legal principles made and enforced by the hierarchical authorities of the Catholic Church to regulate its external organization and government and to order and direct the activities of Catholics toward the mission of the Church. It was the first modern Western legal system and is the oldest continuously functioning system of law in the West, while the unique traditions of Eastern Catholic canon law govern the 23 Eastern Catholic particular churches sui iuris. Positive ecclesiastical laws, based directly or indirectly upon immutable divine law or natural law, derive formal authority in the case of universal laws from promulgation by the supreme legislator—the supreme pontiff, who possesses the totality of legislative, executive, and judicial power in his person, or by the College of Bishops acting in communion with the pope. In contrast, particular laws derive formal authority from promulgation by a legislator inferior to the supreme legislator, whether an ordinary or a delegated legislator. The actual subject material of the canons is not just doctrinal or moral in nature, but all encompassing of the human condition. The canon law of the Catholic Church has all the ordinary elements of a mature legal system: laws, courts, lawyers, judges. The canon law of the Catholic Church is articulated in the legal code for the Latin Church as well as a code for the Eastern Catholic Churches. and coercive penalties. It lacks civilly binding force in most secular jurisdictions. Those who are versed and skilled in canon law, and professors of canon law, are called canonists (or colloquially, canon lawyers). Canon law as a sacred science is called canonistics. The jurisprudence of canon law is the complex of legal principles and traditions within which canon law operates, while the philosophy, theology, and fundamental theory of Catholic canon law are the areas of philosophical, theological, and legal scholarship dedicated to providing a theoretical basis for canon law as a legal system and as true law.
Анықтамалар
"Канондық құқық" (ius canonicum) термині тек XII ғасырдан бастап ғана жүйелі түрде қолданылды. Ал ius ecclesiasticum деген термин империяның, патшаның немесе феодалды мемлекет пен католик шіркеуінің арасындағы қатынасты реттейтін заңға қатысты. Кейде ius canonicum-мен синоним ретінде қолданылатын басқа терминдерге ius sacrum, ius ecclesiasticum, ius divinum және ius pontificium, сондай-ақ sacri canones (қасиетті канондар) жатады. Діни оң заң - бұл Иса Мәсіхтің Ізгі хабарына сәйкес өз мүшелерін басқаруға тырысатын Католик шіркеуінің заңнамалық өкілеттігінен шығатын оң заң. Фернандо делла Рокка "әкімшілік оң заң" терминін азаматтық оң заңмен қарама-қайшылай пайдаланды, өйткені олар шіркеу мен мемлекеттің адамзаттық заң шығарушыларын ажыратады, олардың барлығы "жағымды заң" шығарады. Дінге қатысты позитивті заңның мысалдары ораза ұстау және діни қызметкерлер (монахтар, монахтар және т.б.) кітап шығару үшін басшылардан рұқсат алу.
"Канон" сөзінің этимологиясы
"Канон" сөзі грек тіліндегі канон деген сөзден шыққан. Алғашқыда ол тура таяқты білдіретін, кейін өлшегіш таяқ ретінде қолданылған, ақыр соңында ереже немесе норма деген мағынаға ие болған. 325 жылы бірінші Никей кеңесі өткенде канонның заңдық мағынасы синод немесе экуменикалық кеңесі шығарған заңның, сондай-ақ жеке епископтың заңдық мағынасына ие болды.
Ius antiquum (Ежелгі заманғы)
Каноникалық тарихтың ius antiquum ("ежелгі заң") деп аталатын кезеңі шіркеудің негізі қаланғаннан бастап Грацианның (XII ғасырдың ортасы) уақытына дейін созылады. Бұл кезеңді тағы үш кезеңге бөлуге болады: елшілердің уақытынан бастап Папа Геласий І-нің өліміне дейін (б.з. 496 ж.), V ғасырдың соңынан бастап IX ғасырдың жалған жинағына дейін және соңғысы Грацианның уақытына дейін (12 ғасырдың ортасы). Ертедегі шіркеуде алғашқы канондарды "Экуменикалық" кеңестерде (Император Рим епискобының кем дегенде мойындауымен әлемнің барлық білген епископтарын шақырып) немесе "жергілікті" кеңестерде (аймақтың немесе аумақтың епископтары) біріккен епископтар жарлық шығарды. Уақыт өте келе бұл канондар Рим епископтарының жарлықтарымен толықтырылды, олар күмәндер мен проблемаларға "Roma locuta est, causa finita est" ("Рим сөйледі, іс жабылды") деген қағидаға сәйкес жауаптар болды. Көпшілік арасында кең тараған қате түсінік, Католик энциклопедиясы бұл сөзді шын мәнінде мүлдем басқа нәрсені айтқан Сент-Августинмен байланыстырады: "jam enim de hac causa duo concilia missa sunt ad sedem apostolicam; inde etiam rescripta venerunt; causa finita est" (бұл шамамен былай деп аударылады: "екі кеңес бар, қазір бұл мәселе Апостолдық орынға жеткізілді, одан хаттар да келіп түсті, іс сол кездегі еретикалық пелагиандыққа жауап ретінде аяқталды"). Латын шіркеуінің бірінші мыңжылдықта әртүрлі экуменикалық және жергілікті кеңестердің канондары папалардың жарлықтарымен толықтырылды; олар жинақтарда жиналды.
Ius novum (жаңа заң)
Каноникалық тарихтың Ius novum ("жаңа заң") немесе орта кезең деп аталатын кезеңі Грацианнан Трент кеңесіне дейінгі уақытты қамтиды (12 ғасырдың ортасы - 16 ғасыр). Бірінші жүйелі жинақты 11 ғасырда Камалдолездік монах Грациан жинаған, ол Decretum Gratiani ("Грацианның жарлығы") деп аталады, бірақ бастапқыда Конкордент канондардың келісімін (Concordantia Discordantium Canonum) деп аталды. Грацианнан бұрын "канондық құқық заңдары" (заңды түсіндіру және принциптер жүйесі) болмаған. Гратиан - "Канондық құқық атағының негізін қалаушы". Грацианның табиғи заңның ежелгі ілімдерін схоластикаға беруі табиғи заңның тарихына да үлкен әсер етті. 1140 - 1234 жылдар аралығында шіркеу заңдары едәуір кеңейді. Содан кейін ол баяулады, тек жергілікті кеңестердің заңдары (ағартушылық қажет болатын канондық құқық саласы) және әлемдік заңдар толықтырылды. 1234 жылы папа Григорий IX канонның алғашқы ресми жинағын жариялады, оны Decretalia Gregorii Noni немесе Liber Extra деп атады. Бұған Бонифаций VIII-дің Liber Sextus (1298), Климент V-дің Clementines (1317) Extravagantes Joannis XXII және Extravagantes Communes, олардың барлығы Liber Extra сияқты құрылымды ұстанды. Осы жинақтардың барлығы, Decretum Gratiani-мен бірге Corpus Iuris Canonici деп аталады. Corpus Iuris Canonici-ді толықтырғаннан кейін, папаның заңдары Bullaria деп аталатын мерзімді жинақтарда жарияланды. Он үшінші ғасырда Рим шіркеуі өзінің канондық заңын жинап, ұйымдастыра бастады, ол мыңжылдық дамудан кейін түсіндірудің және айқаспалы сілтемелердің күрделі және қиын жүйесіне айналды. Ресми жинақтар Рим папасы Григорий IX-тің Liber Extra (1234), Бонифаций VIII-нің Liber Sextus (1298) және Климент V-ге дайындалған, бірақ Иоанн XXII-ге басылған Клименттер (1317). Бұл кітаптар әр жинақтың басында университеттерге папа хаттары арқылы жіберілді және бұл мәтіндер канондық заңгерлерге арналған оқулықтар болды. 1582 жылы Decretum, Extra, Sext, Clementines және Extravagantes жинағы жасалды (яғни, папалардың жарлықтары Иоанн XXII-ден Папа Сикст IV-ке дейін).
Шығыс католик канондық құқығы
Шығыс католик канондық құқығы - Шығыс католик дәстүрінің 23 католикалық sui iuris жеке шіркеуінің заңдары. Шығыс канондық құқығы барлық Шығыс католик шіркеулерінің ортақ дәстүрін, қазір негізінен Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексіне кіреді, сондай-ақ әрбір жеке sui iuris белгілі бір Шығыс католик шіркеуіне тән жеке заңды қамтиды. Шын мәнінде, Шығыс шіркеуінің аталарының жазбалары мен кейбір кеңістердің канондарынан бастау алған шығыс канондық құқығы Византия римдік заңдарымен бірлесіп дамыды, бұл номоканонды құрастыруға әкелді. Шығыс канондық құқығы Латын канондық құқығынан ерекшеленеді, ол Батыс Рим империясының қалдықтарында Рим папасының тікелей ықпалымен жеке желі бойынша дамыды және қазір негізінен 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде кодталған.
Номоканондар
Номоканон (nomokanon) - азаматтық құқық (nomoi) және канондық құқық (kanones) элементтерінен тұратын шіркеулік құқық жинағы. Мұндай жинақтар тек шығыс заңдарында ғана кездесті. Грек шіркеуінің екі негізгі номоканондық жинағы бар, олар - VI ғасырдағы "Иоанн Сколастикустың номоканоны" және Византия императоры Гераклидің билігі кезіндегі "14 атақты номоканон", Collectio tripartita (Иустинианның императорлық заң жинағы) және "Каноникалық синтагма" ( шіркеу канондары) біріктірілуімен жасалған. Соңғысы ұзақ уақыт бойы құрметтеліп, орыс шіркеуіне берілді, бірақ 883 жылы ол "Фотиос номоканоны" арқылы біртіндеп алмастырылды. Фотий батыстағы Грацианның аналогтарына тең келетін Шығыс канондарын жүйелі түрде жинақтады. Оның екі бөлімді жинағы, синодтық канондардың хронологиялық жинағы және оның жаңартылған азаматтық заңдармен бірге номоканонды қайта қарау, грек шіркеуі үшін ежелгі канондық құқықтың классикалық көзі болды.
Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексі
Шығыс католиктері үшін Шығыс католиктік канондық құқықтың екі бөлімі Папа Пий XII кезінде қысқа канон түрінде қойылды. Бұл бөліктер Папа Иоанн XXIII шіркеудің канондық заңын жалпы қайта қарау туралы шешімін қолдану аясында қайта қаралды; нәтижесінде Шығыс католик шіркеулерінің мүшелері үшін ерекше кодекс 1991 жылдың 1 қазанында алғаш рет күшіне енді (Апостолдық конституция Sacri Canones 18 қазан 1990). Шығыс шіркеулерінің Канондар кодексі, ол 1983 жылғы Латын Канондық Заң кодексімен айырмашылығы бар, Шығыс пен Латын дәстүрлері әртүрлі, мысалы терминология, иерархиялық қызметтерге қатысты тәртіп және сакраменттерді басқару.
Канондық құқық туралы сот практикасы
Канондық құқық институттары мен практикасы Еуропаның көп бөлігінің құқықтық дамуына параллель болды, сондықтан қазіргі азаматтық құқық пен жалпы құқық канондық құқықтың әсерін көтереді. Заң шығару стилі Рим заңдарынан, әсіресе Юстинианның Corpus Iuris Civilis-інен алынған. Рим империясының құлдырауынан кейін және XI ғасырда Рим заңдарының қайта жаңғыруына дейін канондық құқық азаматтық құқық дәстүріндегі жергілікті жүйелер арасындағы ең маңызды біріктіруші күш ретінде қызмет етті. Католик шіркеуі инквизиторлық жүйені орта ғасырларда дамытты. Канонисттер Римнен кейінгі Еуропаға мемлекеттің уақытша заңдарынан жоғары тұрған, түпкілікті әділдіктің жоғары заңы туралы түсінікті енгізді. Канондық құқықтың негізгі көздері 1983 жылғы Канондық құқық кодексі, Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексі, басқа көздер - апостолдық конституциялар, motibus propriis, жеке құқық және құзыретті заң шығарушының мақұлдауымен әдет-ғұрып. Заңның заңды күші болу үшін оны жариялау керек. Кейінгі және қарама-қайшы заң бұрынғы заңның күшін жояды. Канонисттер канондық заңдарды магистрлік (заң шығарушы емес) түсіндіру үшін заңның түсіндіру ережелерін жасады. Аутентикалық түсіндірме - заң шығарушы заңның ресми түсіндірмесі және заң күші бар.
Католик канондық құқығының философиясы, теологиясы және негізгі теориясы
Каноникалық юриспруденциялық теория әдетте Аристотельдік Томистік құқықтық философияның қағидаларына сәйкес келеді, алайда, Аквинаның өзіне канондық құқық әсер етті. Көптеген канонисттер Томистік заңның анықтамасын (лекс) канондық заңға қарсылықсыз қолданады, ал кейбір авторлар оның қолданылуы экклезиологияны кедейлендіреді және канондық заңның табиғаттан тыс аяғын бұзады деп, канондық заңға Томистік анықтаманың қолданылуын даулайды. Екінші Ватикандық собордан кейінгі онжылдықтарда көптеген канонисттер канондық заңның философиялық емес, көбірек теологиялық тұжырымдамасын талап етті, "теология, философия және канондық заң арасындағы үшжақты байланысты" мойындады. Кейбір авторлар канондық заңды негізінен теологиялық және канондық құқық пәнін теологиялық субдисциплина ретінде қабылдайды. Фундаменталды теория - бұл "Иса Мәсіх шіркеуіндегі заңның бар болуы мен табиғаты" деген жаңа пән. Бұл пән шіркеудегі заңның табиғатын жақсырақ түсіндіруге тырысады және собордан кейінгі католиктікте теологиялық талқылауларға қатысады және "собордан кейінгі антиюридизмге" қарсы күресуге тырысады.
Канонистика, факультеттер мен институттар
Канондық құқықтағы академиялық дәрежелер J. C. B. (Iuris Canonici Baccalaureatus, Canon Law бакалавры, әдетте жоғары оқу орны ретінде қабылданады), J. C. L. (Iuris Canonici Licentiatus, Canon Law Licentiate) және J. C. D. (Iuris Canonici Doctor, Canon Law докторы), және J. C. L. немесе одан жоғары дәрежелі адамдар әдетте "канонистер" немесе "канондық заңгерлер" деп аталады. Оның арнайы сипатына байланысты азаматтық құқық немесе теология бойынша жоғары дәрежелі дипломдар канондық құқық зерттеудің қалыпты алғышарттары болып табылады. Канондық құқық саласы канонистика деп аталады.
Канондық құқық және шіркеу қызметі
1983 жылғы Канондық құқық кодексіне сәйкес, барлық семинария студенттері канондық құқық бойынша курстарға түсуге міндетті. Кейбір шіркеу қызметкерлері өз функцияларын орындау үшін канондық құқықта докторлық (JCD) немесе кем дегенде лицензиат (JCL) болуы қажет: сот викарийлері; судьялар; әділдікті насихаттаушылар; байланысты қорғаушылар; Сонымен қатар, жалпы викарийлер мен епископтық викарийлер дәрігерлер болуы керек, немесе кем дегенде канондық құқық немесе теология бойынша лицензияланған болуы керек. Әдетте, епископтар жоғары дәрежеге ие болуы керек (докторантура немесе кем дегенде лицензия) жазбаларда, теологияда немесе канондық құқықта.