Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерияның орталық алқабындағы тіл Эггон (сонымен қатар Эгон, Эро немесе Мо Эгон), қате түрде Мада деп аталады, бұрын Нигерияның орталық алқабында сөйленген алқабындағы тіл. Насарава штатының негізгі тілдерінің бірі.
Plateau language of central Nigeria
Eggon (also Egon, Ero, or Mo Egon), erroneously referred to as Mada formerly a Plateau language spoken in central Nigeria. It is one of the major language in Nasarawa State.
Жіктеу
Эггон тілінің нақты жіктелуі дау туды және бұл мәселе әлі шешілмеген деп айтуға болады. Эггон тілі алғаш рет Гринберг (1963) Нунгу және Есква тілдерімен бірге 5-топқа Плато тілдері ретінде жатқызған. Карл Хоффман дайындаған қайта қарауда Hansford et al. (1976) Гринбергтің 5 және 7-ші платоларын Жукуноидпен біріктірген Бениу тобы құрылды. Жаңа топтастыру Эггонды Нунгу, Аке және Джидда Абумен бірге жіктеді. Бэну топтамасының бұл тұжырымдамасы Гринбергтің Аласаңының бірлігіне қарсы пікір білдірген және Бэну тобының ұсынысын ұсынған Шимидзудің (1975) лексикостатистикалық зерттеулерінен шыққан. Алайда 1983 жылы Герхардт Шимидзудің дәлелдерін дәлелдей отырып, дәлелдей отырып жариялады. Герхардттегі Алапат тілдерінің жіктелуінің соңғы нұсқасы (1989) Яшиді Эггон кіші тобына қосады, бірақ "Бенуэ" т. б. Тарок және Жукуноид тілдерімен байланыстарды алып тастайды. Бленч (2008) Эггон мен Акеді Платоның оңтүстік тармағының Эггондық тобы деп жіктейді.
The exact classification of the Eggon language has been in dispute and it can be said that this issue remains unresolved. Eggon was first classified by Greenberg (1963) as a Plateau language in his group 5, together with Nungu and Yeskwa. In the revision prepared by Carl Hoffman published in Hansford et al. (1976) a Benue group was set up that combined Greenberg's Plateau 5 and 7 with Jukunoid. The new subgrouping classified Eggon together with Nungu, Ake and Jidda Abu. This concept of a Benue grouping came from the lexicostatistical studies of Shimizu (1975) who argued against the unity of Greenberg's Plateau and proposed the Benue group. However, in 1983, Gerhardt published a convincing rebuttal of Shimizu's arguments. The latest version of classification of Plateau languages in Gerhardt (1989) adds Yashi to the Eggon subgroup but removes the links with 'Benue' i. e. Tarok and the Jukunoid languages. Blench (2008) classifies Eggon and Ake as the Eggonic group of the Southern branch of Plateau.
Тарату
Эггон халқының негізгі қалалары Эггон, Кагбу, Вашо және Вана. Олар оңтүстікке қарай Лафияға дейін, ал батысқа қарай Акванга дейін темір жолға дейін созылады. Олардың солтүстігінде Мада, оңтүстігінде Мигили және Идома өзендері орналасқан. Колониялық әдебиеттің көп бөлігінде Эггондар "Мада жазығы" халықтарынан айырмашылығы "Тау Мада" деп аталды. Эггондар колониялық кезеңнен бұрын Акванга оңтүстік Мада төбелерінде өмір сүрген, бірақ бұл терминдерді ақтайтын топтар арасында байланыс жоқ, ал олар қазір тасталды. Сөйлеушілердің нақты саны белгісіз, бірақ ол Сибомананың (1985) берген 200 000-нан кем болмауы мүмкін. Эймс (1934) 1920-жылдардағы 41 276 адамды көрсетті, бірақ бұл айтарлықтай бағаланбаған болуы мүмкін. Велмерс (1971) 52 мың деп есептеген, бірақ бұл тек Эймстің болжамы болуы мүмкін. Эггон қоғамы туралы өте аз жазылған, ал Темпл (1922) және Эймс (1934) - Эггонның әлеуметтік ұйымы туралы сипаттамаларды қамтитын жалғыз көздер.
The main towns of the Eggon people are Eggon, Kagbu, Washo and Wana. They stretch as far south as Lafia and west of Akwanga as far as the railway line. They are bordered on the north by the Mada and to the south by the Migili and the Idoma. In much of the colonial literature, the Eggon were known as the "Hill Mada" in contrast to the "Plains Mada", the people known as Mada today. The Eggon lived in the Mada hills south of Akwanga in the pre colonial period, but there is no connection between the groups that would justify these terms, and they have now been discarded. The exact number of speakers is unknown, but it is unlikely to be less than the estimate of 200,000 given by Sibomana (1985). Ames (1934) gave a figure of 41,276 for the 1920s, but this is likely to have been substantially underestimated. Welmers (1971) estimated 52,000 although this may have been only a projection from Ames. Very little has been written about Eggon society and Temple (1922) and Ames (1934) are the only sources that contain any descriptions of Eggon social organisation.
Диалектілері
Эггон әдетте жиырма бес өзара түсінікті диалектке бөлінеді, олардың кейбіреулері: Эггон Вангиби, Икка, Вана, Вашо, Вакама, Огне, Ангбашу, Алуши, Алогани, Ева, Набе, Лиззи, Эцзен, Арикпа және т.б. Диалектілерді талқылаған жалғыз автор - Сибомана (1985), оның талқылауы Кагбуға бағытталған, ол негізгі диалект деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ Эггон диалектісінен деректерді келтіреді. Бенуэ-Конго салыстырмалы сөз тізімі (1969, 1972) екі диалекттің деректерін береді. Еггонның шығысында Эггон тобының тобы сөйлейтін Мадан тара жиырма алтыншы түрі болып табылады. Бұл тілді арнайы білімсіз түсіну мүмкін емес және ол басқа лекстерден тиімді жаңа тіл болу үшін жеткілікті түрде ерекшеленеді. Эггонның басқа сорттарымен нақты байланысы белгісіз.
Eggon is conventionally divided into twenty five mutually comprehensible dialects, some of which are; Eggon Wangibi, Ikka, Wana, Washo, Wakama, Ogne, Angbashu, Alushi, Alogani, Eva, Nabe, Lizzi, Ezzen, Arikpa, etc. The only author to discuss dialects is Sibomana (1985) whose discussion focuses on Kagbu, which he states is the main dialect. He also cites data from the Eggon dialect. The Benue–Congo Comparative Wordlist (1969, 1972) also gives data from two dialects. A twenty sixth variety is Madan tara, spoken by a group of Eggon east of Eggon. It is said to be impossible to understand without special learning and is sufficiently different from other lects to be effectively a new language. Its precise relationship to the other varieties of Eggon is unknown.
Фоналогия
Қоршаған тілдерден айырмашылығы, Эггонның дауыстыларды жою арқылы тарихи түрде дамыған көптеген ырғақты кластерлері бар.
Unlike the surrounding languages, Eggon has many consonant clusters that had historically developed via vowel deletion.
Жазба тілі
Эггонның әдеби стандартты тілі жоқ. Эггонның ең алғашқы жазба материалдары 1937 жылы, бәлкім, И. Д. Хепберн дайындаған жазба бөліктері болып көрінеді. Киелі кітап аудармасына таңдалған диалект Вана диалектісіне негізделген, бірақ ол басқа диалекттердің формаларымен толықтырылған, сондықтан белгілі бір топтың сөйлеуіне негізделмеген синтетикалық Эггон түрі. 1974 жылы Жаңа Келісімнің аудармасы аяқталды. Жаңа Келісімнің орфографиясы бұрынғы басылымдардан біршама өзгеше. Алайда, эггон тілінде жазылған әдебиеттер бар, олар эггон тілінде жазылған тілдің жақсарғанын айту үшін сенімділік береді. Сонымен қатар, еггондық ұл-қыздарды өздерінің тілі мен мәдениетіне үйрету және тәрбиелеу үшін жазғы сабақтар өткізіледі. Эггон тек шалғай аймақтардағы шіркеулерде қолданылады, ал оны хаусалар негізгі жол бойындағы барлық мекемелерде алмастырған. Алайда, Эггонды қайта қолдану туралы пікірлер бар. Бұған дәлел ретінде Eggon журналында жаңа материалдардың жариялануы, тарих және әдет-ғұрыптар туралы кітап және әйелдер журналы.
Eggon has no literary standard language. The earliest written material in Eggon appears to be scripture portions from 1937, probably prepared by I. D. Hepburn. The dialect chosen for bible translation is based on the Wana dialect, although it is supplemented by forms from other dialects and so is a sort of synthetic Eggon not based on the speech of a particular group. A hymnbook and 2 readers were prepared, and the translation of the New Testament was completed in 1974. The orthography of the New Testament is somewhat different from the earlier publications. There are however, literature works written in eggon language which provides confidence for one to surely say there is improvement in the written language of eggon. There are also summer lessons to teach and train eggon sons and daughters their language and culture. Eggon is apparently in use in churches only in remoter regions and it has been displaced by Hausa in all establishments along the main road. However, there is apparently a move to revive the use of Eggon. Some evidence of this is the recent publication of new material in Eggon, a book of history and customs and a women's magazine which is intended to make a regular appearance.