Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахара асты Африкасының ірі тілдер отбасы
Large language family of Sub Saharan Africa
Нигер-Конго – Сахара асты Африканың көп бөлігінде таралған болжамды тілдер отбасы. Ол манде тілдерін, Атлант-Конго тілдерін (оларға тән атаулар классы жүйесі) және, мүмкін, жіктеу қиын бірнеше шағын тілдер тобын біріктіреді. Егер бұл дұрыс болса, Нигер-Конго тілдерінің саны бойынша әлемдегі ең ірі, сөйлейтіндер саны бойынша үшінші, ал географиялық аумағы бойынша Африкадағы ең ірі тілдер отбасы болар еді. Әдетте, ол австронезиялық тілдер отбасынан сәл ғана үлкен, ерекше тілдер саны бойынша әлемдегі ең ірі тілдер отбасы саналады, бірақ «ерекше тіл» деген ұғымның дұрыс анықталмауы бұл мәселені қиындатады. Ethnologue тізімінде Нигер-Конго тілдерінің саны 1540-қа жетеді. Бұл ұсынылған тілдер отбасы ана тілінде сөйлейтіндер саны бойынша әлемдегі үшінші ірі тілдер отбасы болуы мүмкін, 2015 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 700 миллион адамды қамтиды. Нигер-Конго тілдері ішінде банту тілдерінің өзі 350 миллион адамды (2015 жылғы мәліметтер) құрайды, яғни Нигер-Конго тілінде сөйлейтін халықтың жартысы. Ана тілінде сөйлейтіндер саны бойынша ең көп таралған Нигер-Конго тілдері: йоруба, игбо, фула, лингала, эве, фон, га дангме, шона, сесото, кхоса, зулу, акан және море. Ал барлық сөйлейтіндер саны бойынша ең көп таралған тіл – суахили, ол Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Африканың кейбір аймақтарында лингва франка ретінде қолданылады.
Niger–Congo is a hypothetical language family spoken over the majority of sub Saharan Africa. It unites the Mande languages, the Atlantic–Congo languages (which share a characteristic noun class system), and possibly several smaller groups of languages that are difficult to classify. If valid, Niger–Congo would be the world's largest in terms of member languages, the third largest in terms of speakers, and Africa's largest in terms of geographical area. It is generally considered to be the world's largest language family in terms of the number of distinct languages, just ahead of Austronesian, although this is complicated by the ambiguity about what constitutes a distinct language; the number of named Niger–Congo languages listed by Ethnologue is 1,540. The proposed family would be the third largest language family in the world by number of native speakers, comprising around 700 million people as of 2015. Within Niger–Congo, the Bantu languages alone account for 350 million people (2015), or half the total Niger–Congo speaking population. The most widely spoken Niger–Congo languages by number of native speakers are Yoruba, Igbo, Fula, Lingala, Ewe, Fon, Ga Dangme, Shona, Sesotho, Xhosa, Zulu, Akan, and Mooré. The most widely spoken by the total number of speakers is Swahili, which is used as a lingua franca in parts of eastern and southeastern Africa.
Негізгі салалар
Төменде Нигер-Конго тілдеріне әдетте кіретін тіл топтарының шолуы келтірілген. Кейбір тармақтардың генетикалық байланысы баршаға бірдей қабылданбаған, ал туыс деп саналатын тілдер арасындағы кладистік байланыс та нақты болмауы мүмкін. Нигер-Конго тобының негізгі ядросын Атлантикалық-Конго тілдері құрайды. Нигер-Конго тілдерінің ішінде Атлантикалық-Конгоға жатпайтын тілдер догон, манде, ижо (кейде дефака ижо тілдерінің бірі ретінде), катла және рашад болып жіктеледі.
The following is an overview of the language groups usually included in Niger–Congo. The genetic relationship of some branches is not universally accepted, and the cladistic connection between those who are accepted as related may also be unclear. The core phylum of the Niger–Congo group are the Atlantic–Congo languages. The non Atlantic–Congo languages within Niger–Congo are grouped as Dogon, Mande, Ijo (sometimes with Defaka as Ijoid), Katla and Rashad.
Алғашқы жіктелулері
Нигер-Конго қазіргі атымен біртіндеп тілдік бірлік ретінде мойындалды. Африка тілдерінің алғашқы жіктелуінде әртүрлі топтарды ажырату үшін қолданылатын маңызды критерийлердің бірі – тілдердің есімдерді жіктеу үшін префикстерді пайдалануы немесе олардың болмауы еді. Маңызды қадам 1854 жылы өзінің «Африка полиглоттасында» мұқият жіктеуге тырысқан Зигмунд Вильгельм Коэльдің еңбегі болды, оның топтамалары көп жағдайда қазіргі топтамалармен сәйкес келеді. Нигер-Конго тілдер отбасының кеңдігін сипаттаудың алғашқы эскизін Коэльдің байқауында табуға болады, ол Блик (1856) еңбегінде қайталанды, онда Атлантика тілдерінің көптеген Оңтүстік Африка тілдері сияқты префикстерді қолданғаны айтылды. Бликтің кейінгі жұмыстары және бірнеше онжылдықтан соң Майнхофтың салыстырмалы зерттеулері Банту тілін тілдік бірлік ретінде бекітті. Көп жағдайда кең ауқымды жіктемелерде типологиялық және нәсілдік критерийлердің қосындысы қолданылды. Осылайша, Фридрих Мюллер өзінің амбициялық жіктемесінде (1876–88) «негр» және банту тілдерін бөліп көрсетті. Сол сияқты, африканист Карл Ричард Лепсиус Банту тілдерін Африкалық текті деп есептеді, ал көптеген «аралас негр тілдерін» Банту және Азия тілдерінің араласуының нәтижесі деп санады. Осы кезеңде Банту тілдері мен Банту сияқты (бірақ толық емес) зат есімдер классы жүйесіне ие тілдер арасындағы байланыс көріне бастады. Кейбір авторлар соңғыларын толық Банту тіліне жетілмеген тілдер деп қарастырды, ал басқалары оларды Банту тілінде сақталған бастапқы ерекшеліктерін ішінара жоғалтқан тілдер деп санады. Бантуші Майнхоф Банту тілдері мен «жартылай Банту» тобы арасында маңызды айырма жасады, оның пікірінше, соңғысы бастапқыда туыс емес Судандық топтан шыққан.
Niger–Congo as it is known today was only gradually recognized as a linguistic unit. In early classifications of the languages of Africa, one of the principal criteria used to distinguish different groupings was the languages' use of prefixes to classify nouns, or the lack thereof. A major advance came with the work of Sigismund Wilhelm Koelle, who in his 1854 Polyglotta Africana attempted a careful classification, the groupings of which in quite a number of cases correspond to modern groupings. An early sketch of the extent of Niger–Congo as one language family can be found in Koelle's observation, echoed in Bleek (1856), that the Atlantic languages used prefixes just like many Southern African languages. Subsequent work of Bleek, and some decades later the comparative work of Meinhof, solidly established Bantu as a linguistic unit. In many cases, wider classifications employed a blend of typological and racial criteria. Thus, Friedrich Müller, in his ambitious classification (1876–88), separated the 'Negro' and Bantu languages. Likewise, the Africanist Karl Richard Lepsius considered Bantu to be of African origin, and many 'Mixed Negro languages' as products of an encounter between Bantu and intruding Asiatic languages. In this period a relation between Bantu and languages with Bantu like (but less complete) noun class systems began to emerge. Some authors saw the latter as languages which had not yet completely evolved to full Bantu status, whereas others regarded them as languages which had partly lost original features still found in Bantu. The Bantuist Meinhof made a major distinction between Bantu and a 'Semi Bantu' group which according to him was originally of the unrelated Sudanic stock.
Вестерман, Гринберг және басқалар
Майнхофтың шәкірті Вестерман сол кездегі Судан тілдерінің ішкі жіктемесін құруға кірісті. 1911 жылы жазған еңбегінде ол «Шығыс» пен «Батыс» арасындағы негізгі бөліністі белгіледі. 1927 жылы Батыс Судан тілінің тарихи реконструкциясы жарияланды, ал 1935 жылы «Судан тілінің сипаты мен жіктелуі» деген еңбегінде ол банту және Батыс Судан тілінің арасындағы байланысты нақты анықтады. Джозеф Гринберг Вестерманның жұмысын өзінің жіктемесі үшін бастапқы нүкте ретінде қабылдады. 1949 және 1954 жылдар аралығында жарияланған бірқатар мақалаларда ол Вестерманның «Батыс Судан» және банту тілдері бір генетикалық отбасы құрайды деп, оны Нигер–Конго деп атады; банту Бенуэ–Конго тармағының кіші тобы болды; Адамава шығыс, бұрын туыстық деп саналмайтын, осы отбасының басқа мүшесі болды; және фула Батыс Атлантика тілдеріне тиесілі болды. Бұл мақалалар 1963 жылы соңғы кітап түрінде («Африка тілдері») жиналғанға дейін, ол жіктемесін өзгертіп, кордофан тілін Нигер–Конгомен тұтастай үйлесетін тармақ ретінде қосты; соның салдарынан ол отбасыны Конго–кордофандық деп атады, кейін Нигер–кордофандық. Гринбергтің африкалық тілдер туралы еңбегі бастапқыда күмәнмен қаралса да, ғалымдар арасында басым көзқарасқа айналды. Беннет пен Стерк (1977) лексикостатистикаға негізделген ішкі қайта жіктеуді ұсынды, ол Бендор Самуэльде (1989) қайта топтастырудың негізін қалады. Кордофан тілі тұтас отбасыға үйлесетін емес, бірнеше негізгі тармақтардың бірі ретінде ұсынылды, бұл лингвистер арасында қазіргі уақытта қолданылып жүрген Нигер–Конго терминіне қайта оралуға себеп болды. Көптеген жіктелімдер кордофан тілін ең алыс тармақ ретінде орналастыруды жалғастыруда, бірақ негізінен басқа тілдердің жарамды генеалогиялық топ құрайтынын растайтын оң дәлелден гөрі теріс дәлелдерге (лексикалық сәйкессіздіктердің аздығына) байланысты. Сол сияқты, манде тілі көбінесе Нигер–Конго отбасына тән зат есімдер класының жүйесінің жоқтығына байланысты екінші ең алыс тармақ деп есептеледі. Басқа тармақтарда есімдіктер класы жүйесінің іздері жоқ: догон және ижау, ал кордофан тілінің талоди тармағында туысқан есімдіктер кластары бар, бұл кордофан тілінің де біртұтас топ емес екенін көрсетеді. Поздняков (2012) былай деп мәлімдеді: «Нигер–Конго тілдері арасындағы туыстық гипотезасы көптеген байланысты формалардың, мысалы, манде және адамава тілдерінде табылғаннан кейін пайда болған жоқ. Ол классикалық салыстырмалы әдісті қолдануға болатын және сенімді түрде реконструкцияланған банту тілдерін басқа африкалық тілдермен салыстыру нәтижесінде пайда болды. Нигер–Конго банту тілдерісіз өмір сүре алмайды. Бізге айқын айту керек, егер біз банту тіліндегі бір түрдің атлантикалық тілдердегі бір түріне, немесе банту мен манде тілдерінің бір түріне генетикалық байланысты анықтасақ, онда бұл түрдің Нигер–Конгоға барып тығуы үшін барлық негіздер бар. Егер біз мел және кру немесе манде мен догон арасында осындай қарым-қатынас орнатсақ, онда Нигер–Конгоны иеленуге жеткілікті себептеріміз болмайды. Басқаша айтқанда, барлық Нигер–Конго тілдері тең, бірақ банту тілдері басқаларға қарағанда «ең тең». Глоттолог (2013) есімдіктер кластары бар өзекті, яғни атлантикалық–конго тілдерін, кейбір кордофандық топтарды қосып, бірақ Нигер–Конгоны толығымен емес, қабылдайды. Олар келесілерді жеке отбасылар ретінде тізімдейді: Атлантикалық–Конго, Манде, Догон, Ижоид, Лафофа, Катла Тима, Хейбан, Талоди және Рашад. Бабаев (2013) былай деп мәлімдеді: «Бұл жердегі шындық – Гринбергтің Нигер–Конго гипотезасын тексеруге көбінесе тырысқан емес. Бұл сәл таңғаларлық көрінуі мүмкін, бірақ Джозеф Гринбергтің прото-Нигер–Конгоға жасаған жолына көп зерттеулер жүргізілген жоқ. Ғалымдардың көпшілігі жеке отбасыларға немесе топтарға назар аударды, ал жіктелімдер мен реконструкциялар төменгі деңгейде жасалды. Атлантикалық немесе Манде тілдері туралы әдебиеттермен салыстырғанда, Нигер–Конго реконструкциясының аспектілерін қарастыратын мақалалар тізімі өте аз». Oxford Handbooks Online (2016) Нигер–Конгоның «ішкі құрылымын қайта бағалаудың жалғасуы көбінесе Гринбергтің жіктелуінің алдын ала сипатына байланысты, өйткені ол тілдер арасындағы генетикалық байланысты дәлелдемейтін, керісінше «ықтимал үміткерлерді» анықтауды мақсат ететін әдістемеге негізделген. Жеке тілдер мен олардың түрлерін сипаттау және құжаттау бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар бұрын аз белгілі тілдік аймақтар туралы білімімізді кеңейтіп, тарихи салыстырмалы әдісті қолдануға мүмкіндік беретін кластерлерді анықтауға көмектеседі. Төменгі деңгейдегі бірліктерді реконструкциялау ғана, «жалпы картинаға» негізделген массалық салыстыру емес, қазіргі Нигер–Конго генетикалық тобы ретінде Бенуэ–Конго плюс Вольта–Нигер, Ква, Адамава плюс Гур, Кру, со-аталған кордофан тілдері және, мүмкін, дәстүрлі түрде атлантикалық деп жіктелетін тілдерді тексеруге көмектеседі. Нигер–Конгоның тілдік отбасы ретіндегі тұтастығын Гроллемүнд және басқалар (2016) есептеулі филогенетикалық әдістерді қолдана отырып қолдайды. Шығыс/Батыс Вольта–Конго бөлінісі, Батыс/Шығыс Бенуэ–Конго бөлінісі және Солтүстік/Оңтүстік Бантоид бөлінісі қолдау таппады, ал Экоид, Бенди, Дакоид, Юкуноид, Тивоид, Мамбилоид, Бебоид, Мамфе, Тикар, Грасфилдс және бантуден тұратын Бантоид тобы қолдау тапты. Автоматтық ұқсастық бағалау бағдарламасы (ASJP) да Нигер–Конго тармақтарының көптеген бөліктерін біріктіреді. Диммендаал, Кревелс және Муйскен (2020) былай деп мәлімдеді: «Гринбергтің Нигер–Конго гипотезасы кейде белгілі факт ретінде қарастырылып, одан әрі дәлелдеуді күтетін гипотеза ретінде қарастырылмайды, бірақ оның аргументациясын егжей-тегжейлі қарастыруға да тырысты. Гринбергтің маңызды үлесінен кейін Нигер–Конго туралы көптеген талқылаулар нақты тілдерді немесе тілдік топтарды қосу немесе шығару туралы болды». Гуд (2020) былай деп мәлімдеді: «1949 жылы Гринберг ұсынған Нигер–Конго (NC) ондаған жылдар бойы Африка тілдерінің төрт негізгі отбасысының бірі ретінде қарастырылып келді. Алайда, қазіргі уақытта қолданылып жүрген терминнің өзі де қиындықтарсыз емес. Бір жағынан, ол 1500-ден астам тілдердің тобын атау үшін қолданылады, бұл оны әлемдегі ең көп сілтеме жасалатын тілдік топтардың біріне қояды. Екінші жағынан, термин осы тілдер арасындағы генеалогиялық қарым-қатынас гипотезасын білдіруге де арналған, ол дәлелденбеді».
Westermann, a pupil of Meinhof, set out to establish the internal classification of the then Sudanic languages. In a 1911 work he established a basic division between 'East' and 'West'. A historical reconstruction of West Sudanic was published in 1927, and in his 1935 'Charakter und Einteilung der Sudansprachen' he conclusively established the relationship between Bantu and West Sudanic. Joseph Greenberg took Westermann's work as a starting point for his own classification. In a series of articles published between 1949 and 1954, he argued that Westermann's 'West Sudanic' and Bantu formed a single genetic family, which he named Niger–Congo; that Bantu constituted a subgroup of the Benue–Congo branch; that Adamawa Eastern, previously not considered to be related, was another member of this family; and that Fula belonged to the West Atlantic languages. Just before these articles were collected in final book form (The Languages of Africa) in 1963, he amended his classification by adding Kordofanian as a branch co ordinate with Niger–Congo as a whole; consequently, he renamed the family Congo Kordofanian, later Niger–Kordofanian. Greenberg's work on African languages, though initially greeted with scepticism, became the prevailing view among scholars. Bennet and Sterk (1977) presented an internal reclassification based on lexicostatistics that laid the foundation for the regrouping in Bendor Samuel (1989). Kordofanian was presented as one of several primary branches rather than being coordinate to the family as a whole, prompting re introduction of the term Niger–Congo, which is in current use among linguists. Many classifications continue to place Kordofanian as the most distant branch, but mainly due to negative evidence (fewer lexical correspondences), rather than positive evidence that the other languages form a valid genealogical group. Likewise, Mande is often assumed to be the second most distant branch based on its lack of the noun class system prototypical of the Niger–Congo family. Other branches lacking any trace of the noun class system are Dogon and Ijaw, whereas the Talodi branch of Kordofanian does have cognate noun classes, suggesting that Kordofanian is also not a unitary group. Pozdniakov (2012) stated: "The hypothesis of kinship between Niger–Congo languages didn't appear as a result of discovery of numerous related forms, for example, in Mande and Adamawa. It appeared as a result of comparison between the Bantu languages, for which the classical comparative method was possible to be applied and which were reliably reconstructed, with other African languages. Niger–Congo does not exist without Bantu. We need to say clearly that if we establish a genetic relationship between a form in Bantu and in Atlantic languages, or between Bantu and Mande, we have all grounds to trace this form back to Niger–Congo. If we establish such a relationship between Mel and Kru or between Mande and Dogon, we don't have enough reason to claim it Niger–Congo. In other words, all Niger–Congo languages are equal, but Bantu languages are "more equal" than the others." Glottolog (2013) accepts the core with noun class systems, the Atlantic–Congo languages, apart from the recent inclusion of some of the Kordofanian groups, but not Niger–Congo as a whole. They list the following as separate families: Atlantic–Congo, Mande, Dogon, Ijoid, Lafofa, Katla Tima, Heiban, Talodi, and Rashad. Babaev (2013) stated: "The truth here is that almost no attempts in fact have been made to verify Greenberg's Niger–Congo hypothesis. This might seem strange but the path laid by Joseph Greenberg to Proto–Niger–Congo was not followed by much research. Most scholars have focused on individual families or groups, and classifications as well as reconstructions were made on lower levels. Compared with the volume of literature on Atlantic or Mande languages, the list of papers considering the aspects of Niger–Congo reconstruction per se is quite scarce." Oxford Handbooks Online (2016) has indicated that the continuing reassessment of Niger–Congo's "internal structure is due largely to the preliminary nature of Greenberg's classification, explicitly based as it was on a methodology that doesn't produce proofs for genetic affiliations between languages but rather aims at identifying "likely candidates." The ongoing descriptive and documentary work on individual languages and their varieties, greatly expanding our knowledge on formerly little known linguistic regions, is helping to identify clusters and units that allow for the application of the historical comparative method. Only the reconstruction of lower level units, instead of "big picture" contributions based on mass comparison, can help to verify (or disprove) our present concept of Niger–Congo as a genetic grouping consisting of Benue–Congo plus Volta–Niger, Kwa, Adamawa plus Gur, Kru, the so called Kordofanian languages, and probably the language groups traditionally classified as Atlantic." The coherence of Niger–Congo as a language phylum is supported by Grollemund, et al. (2016), using computational phylogenetic methods. The East/West Volta–Congo division, West/East Benue–Congo division, and North/South Bantoid division are not supported, whereas a Bantoid group consisting of Ekoid, Bendi, Dakoid, Jukunoid, Tivoid, Mambiloid, Beboid, Mamfe, Tikar, Grassfields, and Bantu is supported. The Automated Similarity Judgment Program (ASJP) also groups many Niger–Congo branches together. Dimmendaal, Crevels, and Muysken (2020) stated: "Greenberg's hypothesis of Niger–Congo phylum has sometimes been taken as an established fact rather than a hypothesis awaiting further proof, but there have also been attempts to look at his argumentation in more detail. Much of the discussion concerning Niger–Congo after Greenberg's seminal contribution in fact centered around the inclusion or exclusion of specific languages or language groups." Good (2020) stated: "First proposed by Greenberg (1949), Niger–Congo (NC) has for decades been treated as one of the four major phyla of African languages. The term, as presently used, however, is not without its difficulties. On the one hand, it is employed as a referential label for a group of over 1,500 languages, putting it among the largest commonly cited language groups in the world. On the other hand, the term is also intended to embody a hypothesis of genealogical relationship between the referential NC languages that has not been proven."
Қайта құру
Прото-Нигер-Конго (немесе Прото-Атлантикалық-Конго) тілінің сөздігі толыққанды түрде қайта құрылмаған, бірақ Константин Поздняков 2018 жылы Прото-Нигер-Конго тілінің сандық жүйесін қайта құрды. Нигер-Конго тілдерінің төменгі деңгейдегі тармақтарының ең толыққанды қайта құрылымдарына Прото-Банту тілінің бірнеше қайта құрылымдары кіреді, осының салдарынан Прото-Нигер-Конго тілі қандай болған болуы мүмкін деген ұғымдарға тең емес үлкен әсер етті. Прото-Бантудан жоғары деңгейде қайта құрылған жалғыз кезең – Стюарттың пилоттық жобасы. Ол 1970 жылдардан бері Поту-Тано және Банту тілдерінің ортақ ата-бабасын қайта құрып келеді, бірақ әзірге осы ата-бабадан тараған жүздеген басқа тілдерді ескермеген.
The lexicon of Proto–Niger–Congo (or Proto Atlantic–Congo) has not been comprehensively reconstructed, although Konstantin Pozdniakov reconstructed the numeral system of Proto–Niger–Congo in 2018. The most extensive reconstructions of lower order Niger–Congo branches include several reconstructions of Proto Bantu, which has consequently had a disproportionate influence on conceptions of what Proto–Niger–Congo may have been like. The only stage higher than Proto Bantu that has been reconstructed is a pilot project by Stewart, who since the 1970s has reconstructed the common ancestor of the Potou Tano and Bantu languages, without so far considering the hundreds of other languages which presumably descend from that same ancestor.
Нигер Конго және Нило-Сахара
Жылдар бойы бірнеше тіл білімі маманы Нигер-Конго және Нило-Сахара тілдері арасындағы байланыс туралы пікір айтты, бұл Вестерманның "судандық" тілдер тобына жасаған салыстырмалы зерттеулерінен бастау алған болуы мүмкін. Онда "Шығыс судандық" (қазір Нило-Сахара деп жіктеледі) және "Батыс судандық" (қазір Нигер-Конго деп жіктеледі) біріктірілген. Грегерсен (1972) Нигер-Конго және Нило-Сахара тілдерін ірірек тілдік отбасыға біріктіруді ұсынды, оны Конго-Сахара деп атады. Оның дәлелдері негізінен Сонгхай тілінің жіктелуіндегі белгісіздікке, морфологиялық ұқсастықтарға және лексикалық ортақтықтарға негізделген. Жақында Роджер Бленч (1995) Нигер-Конго және Нило-Сахара тілдерін Нигер-Сахара тілдік отбасында біріктіруге қатысты фонологиялық, морфологиялық және лексикалық дәлелдер келтірді, сонымен қатар Нигер-Конго және Орталық Судан тілдері арасындағы ерекше жақындыққа назар салды. Алайда, он бес жыл өткен соң оның көзқарасы өзгерді, Бленч (2011) Орталық Судан тілдерінің атауларды жіктеу жүйесі, әдетте үш бөліктен тұратын жалғыз сан, көп сан және жалпы сан жүйесінде көрінетін, Атлантика-Конго тілдерінің атау кластары жүйесінің қалыптасуына немесе дамуына ықпал еткенін айтты. Нигер-Конго тілдерінің Плато және Гур тілдерінде үш бөліктен тұратын сан белгілері сақталған, ал лексикалық ұқсастықтар заемсөздердің нәтижесі болуы мүмкін.
Over the years, several linguists have suggested a link between Niger–Congo and Nilo Saharan, probably starting with Westermann's comparative work on the "Sudanic" family in which 'Eastern Sudanic' (now classified as Nilo Saharan) and 'Western Sudanic' (now classified as Niger–Congo) were united. Gregersen (1972) proposed that Niger–Congo and Nilo Saharan be united into a larger phylum, which he termed Kongo Saharan. His evidence was mainly based on the uncertainty in the classification of Songhay, morphological resemblances, and lexical similarities. A more recent proponent was Roger Blench (1995), who puts forward phonological, morphological and lexical evidence for uniting Niger–Congo and Nilo Saharan in a Niger–Saharan phylum, with special affinity between Niger–Congo and Central Sudanic. However, fifteen years later his views had changed, with Blench (2011) proposing instead that the noun classifier system of Central Sudanic, commonly reflected in a tripartite general singulative plurative number system, triggered the development or elaboration of the noun class system of the Atlantic–Congo languages, with tripartite number marking surviving in the Plateau and Gur languages of Niger–Congo, and the lexical similarities being due to loans.
Фоналогия
Нигер-Конго тілдері CV (Consonant Vowel) түріндегі ашық буындарды қалайды. Прото-Нигер-Конго тілінің ерекше сөз құрылымы (қайта құрастырылмағанмен) CVCV болған деп саналады, бұл құрылым, мысалы, Банту, Манде және Ижоид тілдерінде әлі де кездеседі, ал көптеген басқа тармақтарда бұл құрылым дыбыстану өзгерістері нәтижесінде ықшамдалған. Етістіктер түбірден кейін бірінші немесе бірнеше кеңейтім жұрнағынан тұрады. Есімдер түбірден тұрады, ал бастапқыда (С)V пішіндес есім классының префиксімен басталған, бірақ көбінесе дыбыстану өзгерістерінен ыдырайды.
Niger–Congo languages have a clear preference for open syllables of the type CV (Consonant Vowel). The typical word structure of Proto–Niger–Congo (though it has not been reconstructed) is thought to have been CVCV, a structure still attested in, for example, Bantu, Mande and Ijoid – in many other branches this structure has been reduced through phonological change. Verbs are composed of a root followed by one or more extensional suffixes. Nouns consist of a root originally preceded by a noun class prefix of (C)V shape which is often eroded by phonological change.
Қосындылар
Нигер-Конго тілінің бірнеше тармақтарында екі класс дауыстың арасында тұрақты фонетикалық айырмашылық бар. Бұл айырмашылықтың нақты мәніне қатысты толық түсінік болмағандықтан, ол көбінесе күшті және әлсіз дауыстардың арасындағы қарама-қайшылық ретінде сипатталады.
Several branches of Niger–Congo have a regular phonological contrast between two classes of consonants. Pending more clarity as to the precise nature of this contrast, it is commonly characterized as a contrast between fortis and lenis consonants.
Назальділік
Бірнеше ғалымдар Нигер-Конго тілдерінде ауызша және мұрындық дауыстылар арасындағы қарама-қайшылықты анықтаған. Стюард (1976) прото-Волта-Конго тілін реконструкциялауда мұрындық дауыссыздардың мұрындық дауыстылардың ықпалымен пайда болғанын айтады; бұл гипотезаны Нигер-Конго тілдерінің бірнешесінде мұрындық дауыссыздардың жоқтығы туралы талдаулар растайды. Мұндай тілдерде ауызша және мұрындық дауыстылардың алдында ауызша және мұрындық дауыссыздардың толықтырып біріне келуімен бірге мұрындық дауыстылар кездеседі. Дауыстылардағы мұрындық/ауыздық айырмашылықтың кейіннен жоғалуы мұрындық дауыссыздардың фонема тізіміне енуіне әкелуі мүмкін. Бүгінгі күнге дейін хабарланған барлық жағдайларда, /m/ екі ерінді дыбысы – фонемалық деңгейге көтерілген алғашқы мұрындық дауыссыз. Осылайша, Нигер-Конго тілдері мұрындық дауыссыздар туралы екі кең таралған пікірді жоққа шығарады: барлық тілдерде кем дегенде бір негізгі мұрындық дауыссыз болады және егер тілде бір ғана негізгі мұрындық дауыссыз болса, ол /n/ болады. Нигер-Конго тілдерінде әдетте ауызша дауыстыларға қарағанда мұрындық дауыстылар аз болады. АТР дауыстық үйлесімділігін қолданатын он дауысты жүйесі бар Касем тілінде жеті мұрындық дауысты бар. Сол сияқты, йоруба тілінде жеті ауызша дауысты және бес мұрындық дауысты бар. Дегенмен, Зиало тілінде ауызша жеті дауыстының әрқайсысы үшін мұрындық баламасы бар.
Several scholars have documented a contrast between oral and nasal vowels in Niger–Congo. In his reconstruction of proto Volta–Congo, Steward (1976) postulates that nasal consonants have originated under the influence of nasal vowels; this hypothesis is supported by the fact that there are several Niger–Congo languages that have been analysed as lacking nasal consonants altogether. Languages like this have nasal vowels accompanied with complementary distribution between oral and nasal consonants before oral and nasal vowels. Subsequent loss of the nasal/oral contrast in vowels may result in nasal consonants becoming part of the phoneme inventory. In all cases reported to date, the bilabial /m/ is the first nasal consonant to be phonologized. Niger–Congo thus invalidates two common assumptions about nasals: that all languages have at least one primary nasal consonant, and that if a language has only one primary nasal consonant it is /n/. Niger–Congo languages commonly show fewer nasalized than oral vowels. Kasem, a language with a ten vowel system employing ATR vowel harmony, has seven nasalized vowels. Similarly, Yoruba has seven oral vowels and only five nasal ones. However, the language of Zialo has a nasal equivalent for each of its seven oral vowels.