Кіріспе

Суданның кейбір аймақтарында таралған бес тіл тобының географиялық жиынтығы Кордофан тілдері болып табылады – Суданның Оңтүстік Кордофан аймағындағы Нуба тауларында сөйленетін бес тіл тобы: Талоди–Хейбан тілдері, Лафофа тілдері, Рашад тілдері, Катла тілдері және Каду тілдері. Алғашқы төрт топ кейде болжамдық Нигер-Конго тілдер отбасының тармақтары деп есептеледі, ал Каду тілі қазір Нил-Сахара тілдер отбасының тармағы ретінде кеңінен мойындалған.

Тарих

1963 жылы Джозеф Гринберг оларды Нигер-Конго тілдер отбасына қосты, соның нәтижесінде Нигер-Кордофандық ұсынысын жасады. Дегенмен, кордофан тілдерінің Нигер-Конгоның басқа тармақтарынан гөрі қашықтау туыстығы дәлелденбеген, және олардың жеке топты құрайтыны да көрсетілмеген. Бүгінде каду тілдері тізімнен шығарылды, ал қалғандары көбінесе Нигер-Конгоның негізгі құрамына жатқызылады. Роджер Бленч Талоди және Хейбан тілдер отбасыларында Нигер-Конгоның Атлантикалық-Конго ядросына тән зат есімдер кластары жүйесі бар екенін, бірақ екі Катла тілінде мұндай жүйе болғандығының ешқандай белгісі жоқ екенін айтады. Алайда, каду тілдері мен кейбір Рашад тілдері зат есімдер кластарын мұраға алғаннан гөрі, тілдер одағы (Sprachbund) арқылы қабылдаған сияқты көрінеді. Бленч Талоди мен Хейбан тілдерінің Нигер-Конгоның негізгі бөлігі екенін, ал Катла мен Рашад тілдері Манде тілдері сияқты шеткі тармақ құрайтынын тұжырымдайды. Мюллер және авторлар тобы (2013) жасаған автоматтандырылған есептеу талдауында (ASJP 4) Хейбан, Катлоид және Талоди тілдері де бірге топтастырылған. Алайда, талдау автоматты түрде жасалғандықтан, топтастыру өзара сөздік қарыз алу немесе генетикалық мұрагерлік нәтижесі болуы мүмкін.

ТалодиХейбан тілдері

Хеибан тілдері, сонымен қатар Коалиб немесе Коалиб-Моро деп те аталады, ал Талоди тілдері, сонымен қатар Талоди-Масакин деп те аталады, Талоди-Хеибан тобының құрамына кіреді.

Лафофа тілдері

Лафофа (Тегем) бір кезде Талоди тілдерімен бірге жіктеліп келді, бірақ Нигер-Конго тілдерінің жеке тармағы екені анықталды.

Рашад тілдері

Рашад тілдерінің саны, сондай-ақ Тегали-Тагой тілдері деп те аталады, әртүрлі сипаттамаларда екіден (Уильямсон және Бленч 2000), үштен (Ethnologue) сегізге дейін (Бленч қолжазбасы) ауыспайды. Тагой тілінде Атлантика-Конго тілдеріне ұқсас зат есімдер классы жүйесі бар, бұл көрінеу қарызға алынған, бірақ Тегалиде мұндай жүйе жоқ.

Катла тілдері

Екі Катла тілінде Нигер-Конго типті атаулар жіктелу жүйесінің болғандығына ешқандай дәлел жоқ.

Каду тілдері

1981 жылдан бері Тило С. Шадебергтің жұмысынан кейін "Тумтум" немесе Каду тармағы қазір Нил-Сахара тілдері тобына жатқызылып келеді. Дегенмен, дәлелдері аз, сондықтан сақтықпен жіктеу оны жеке тіл отбасы ретінде қарастыруға болады.

Қайта құру

Квинт (2020) Хейбан, Талодий, Рашадиан, Катлоид және Лафофа тілдерінен протокордофан тілін қайта құруға болатынын ұсынады. Оның протокордофан тілінің қайта құрулары келесідей:

Глосс Протокордофан Талодий Хейбан Лафофа Катлоид (Тима) Рашадиан қабық 1 (с.) * mVk *t ə mək Koalib kìmùukùl [kìmùugùl] Orig kìmbàkɔ́l қабық 2 (с.) *k(V)VrE ~ *c(V)VrE c iíri kúúr *g ware соғу / ұру * bV * gob / *kə bɔ bid̪ biŋ Orig bí(r) / pù(ró) қарны * VrVk ~ * VɽVk *j + arag / *ca rək *g + aare t̪ úur i kúɽúún шағу / жеу * CVk * gVjog / *kə ɟɔ * iy jiɛ *yɛk қан *(C)iCPV *ŋ + ittsug / *ŋ ɪccʊk Katla ija ~ iya Rashad wiya кеуде *CVmiC *j + intsig / *c ə mmik Tima kɨ̀míndì *d miɲ киім *kErEC *k ɛrɛt̪ *g + ered̪ Tagoi kɛr(ɛ́)w құрғақ * OndV * an d̪o * unDo * uddi құлақ *kVnV *g + eenu / *k ɛnu *g / n + aani kɔ́. nɔ̀ Tagoi finin, Tegali (a)nuu піл * VŋV(C) *d + oŋor yuːŋi *(fV)ŋVn көз *?+ git *j + igg / *c it Katla gɨgöt *y ngid аяқ / қол * AkA(C) *ts + agag Koalib káakà [káagà] l ia ga *d ɛgɛn ешкі *Em(b)iT *w + emig / *u mit ɛɛmi Tima címìd̪ *mbɨt жасыл / сулы * iklV ~ *ijlV * iigla b ʊ́ɒji lli Tagoi ijilú, Tegali rígɛ̂l шаш *kaam ~ *gaam *d + ʊgaŋ / *NC ŋən̪ Tima káàm *g aam бас *gaCDP ~ *CPaCDP *j + ats, *c ac Katla gas *g aj сол (жақ) * CVul ~ * CVur * gule / * gulɛ * awur kúlɪ * awwir лай * ElO Koalib kèlòo Tima k ʌ́ʌ́lu Orig ŋí̧lɔ́ жақын * Et̪t̪OC * iddu / * t̪t̪o t Koalib kɛ́ttɔ̀k [kɛ́t̪t̪ɔ̀k] Tima mɛ̀t̪ɛ́n Tagoi gattɔŋ / tɔgɔt біреу *attV ~ *addV * aDDe Tima àtíín Orig wàttá жаңбыр *kaw ~ *kal *k abɪk *g + aw k állɔ́ y *(y)au қызыл * OrdE * oode / * d̪ɛ * UUre Tima rdí * araw қой *kACVAC *t̪ʊ ŋgat̪ Koalib káaŋàl βaːŋi (k)áŋàl Orig kàgóy түтін (с.) * uCLVBbV *g + ulu c oor í kʊ̀ʊ̀ɽʊ́n Tagoi k(ə)rək, Tegali tulɛ́ күн * VCNV *j + iŋgi, *c ə ŋgi Ø +* aŋin kínèè * aane тіл * d̪Vŋl(V) ~ * d̪VlVŋ(V) *d̪ + (V)lVŋe / *tʊ ləŋɛ d̪ +* ŋela l íáŋ i kìlíŋíì *d aŋil( ag) құсу * UdA ~ * UwA VddV / *uk dɛ * wey lwâ d̪aŋ lwa húwʌ̀ *VdVk