Кіріспе
1910 жылы Арнольд Шенбергтің "Gurre Lieder" ("Gurre Lieder" әндері) ораториясы - үш бөлімді оратория, содан кейін бес вокалды солистер, баяндаушы, үш хор және үлкен оркестр үшін мелодрамалық эпилог. Сопрано, тенор және фортепиано үшін ерте ән циклына негізделген бұл шығарманы 1900-1903 жылдары сол кездегі австриялық композитор Арнольд Шенберг жазған. Бір үзілістен кейін, ол 1910 жылы оркестрлеуді қайта бастады және оны 1911 жылдың қарашасында аяқтады. Ол даниялық романист Йенс Питер Якобсеннің "Гурресанге" поэмалық циклын музыкаға айналдырады (даниялықтан неміс тіліне Роберт Франц Арнольд аударды). Даниядағы Гурре қамалы мен оның айналасындағы аумақтар сюжеттің орындалуы болып табылады, бұл ортағасырлық махаббат трагедиясын қамтиды (Якобсеннің өлеңдерінде байланысты) патша Вальдемар Атердагтың (Вальдемар IV, 13201375, неміс: Вальдемар) өзінің сүйіктісі Товеге деген махаббаты туралы аңыз және оны Валдемардың қызғаныш әйелі, Шлезвигтің королевасы Хелвиг өлтіргені туралы аңыз (тарихи тұрғыдан оның ата-бабасы Вальдемар I-ге байланысты). Бұл композитордың "Verklärte Nacht" шығармасымен қатар ең маңызды тоналды шығармасы болып табылады.
Gurre Lieder (Songs of Gurre) is a tripartite oratorio followed by a melodramatic epilogue for five vocal soloists, narrator, three choruses, and grand orchestra. The work, which is based on an early song cycle for soprano, tenor and piano, was composed by the then Austrian composer Arnold Schoenberg from 1900 to 1903. Following a break, he resumed orchestration in 1910 and completed it in November 1911. It sets to music the poem cycle Gurresange by the Danish novelist Jens Peter Jacobsen (translated from Danish to German by Robert Franz Arnold [de]). The Gurre Castle and its surrounding areas in Denmark are the settings of the plot, which involves the mediæval love tragedy (related in Jacobsen's poems) revolving around a legend of the love of king Valdemar Atterdag (Valdemar IV, 1320–1375, German: Waldemar) for his mistress, Tove, and her subsequent murder by Valdemar's jealous wife, Queen Helvig of Schleswig, (a legend which is historically more likely connected with his ancestor Valdemar I). It is the most important tonal work of the composer, alongside Verklärte Nacht.
Құрамы
1900 жылы Шенберг бұл шығарманы сопрано, тенор және фортепиано үшін ән циклі ретінде Wiener Tonkünstler Verein (Вена композиторлары қауымдастығы) өткізген байқау үшін құрастыруды бастады. Ол Рихард Вагнер мен Рихард Штраустың әсерінен жазылған, романтика стиліне тән. Алайда, Шенбергтің айтуынша, ол "оларды жарысқа жарты апта кешігіп аяқтады, бұл жұмыстың тағдырын шешті". Сол жылы ол алғашқы тұжырымдамасын түбегейлі кеңейтіп, алғашқы тоғыз әннің арасындағы байланыстарды құрастырды, сондай-ақ прелюдияны, Wood Dove's Song және 2 және 3 бөлімдердің барлығын қосты. 1910 жылы ол бұл шығармаға оралған кезде, ол өзінің алғашқы мойындалған атондық шығармаларын жазған болатын, мысалы, фортепиано үшін үш шығарма, оп. 11, оркестр үшін бес пьеса, оп. 16, және Эвартунг, оп. 17 - ші. Ол сондай-ақ 1903 жылы кездескен Густав Малердің сиқырына ұшырады, оның әсері "Гурре Лидер" шығармасының соңғы бөліктерін оркестрлеуде байқалады. 1 және 2-бөліктердегі ойлау мен орындау Вагнериандық болғанымен, 3-бөлікте оркестрлік текстуралар мен Малер өзінің кейінгі симфонияларында артықшылық берген аспаптардың шағын топтары арасындағы калейдоскопиялық ауысулар бар. Des Sommerwindes wilde Jagd-де Шенберг sprechgesang-ті (немесе sprechstimme) алғаш рет қолданды, бұл техниканы ол 1912 жылы Pierrot lunaire-де толық зерттеді. 1911 жылы қарашада оркестрлеу аяқталды.
Премьералар
Франц Шрекер 1913 жылы 23 ақпанда Венада туындының премьерасын жүргізді. Осы уақытқа дейін Шенберг шығарманың стилі мен сипатынан көңілі қалды, тіпті оның оң қабылдауына да көңіл бөлмеді, "Мен тіпті сәл ашулансам да, бей-жай болдым. Бұл табыстың кейінгі шығармаларыма ешқандай әсері болмайды деп болжадым. Осы он үш жыл ішінде мен өз стилімді қарапайым концерттікке ешқандай қатысы жоқ сияқты етіп дамыттым. Мен әр жаңа жұмыс үшін күресуге тура келді; Мен сын-қатерлер ең қорқынышты түрде ренжітті; Мен достарымнан айырылдым және мен достарымның үкімдеріне деген сенімнен мүлдем айырылдым. Мен жаулар дүниесіне қарсы жалғыз тұрдым". Премьерада Шенберг тіпті көрермендермен бетпе-бет келмеді, олардың көбі жаңадан жұмыспен жеңіп алынған оның қатал сыншылары болды; оның орнына ол музыканттарға иіліп, бірақ жұртшылыққа арқасын бұрды. Скрипкашы Фрэнсис Араньи мұны "бұл адам осындай истерикалық, табынушы топтың алдында жасаған ең таңғажайып нәрсе" деп атады. Алайда, Шенберг "Гурре лидер" шығармасын ешқандай құндылығы жоқ шығарма деп санаған деп ойлау қателік болар еді. Премьерадан бірнеше ай өткен соң ол Василий Кандинскийге былай деп жазды: "Мен, журналистер әрқашан ойлағандай, бұл жұмысты кемсітпеймін. Мен сол кезден бері өте көп дамығанмен, мен жақсармадым, бірақ менің стилім жай ғана жақсарды. Менің ойымша, адамдар менің осы жұмысымдағы элементтерге сену керек деп санайды, мен кейіннен сақтадым ". Голландияда алғаш рет Шоенбергтің өзі режиссерлік еткен қойылым 1921 жылы наурыз айында Амстердамның Концертгебуу залында болды. Шоенбергтің қорғаушысы және бұрынғы шәкірті, BBC бағдарламасының жоспаршысы Эдвард Кларк композиторды 1928 жылы 27 қаңтарда Дэвид Миллер Крейг аудармасында алғашқы британдық қойылымды жүргізуге Лондонға шақырды. Кларк премьераны өткен жылы, 1927 жылдың 14 сәуірінде өткізуге тырысқан, бірақ бұл жоспарлар жүзеге аспады. Леопольд Стоковский 8 сәуірде Филадельфия оркестрі, солистер мен хормен бірге американдық премьераны жүргізді.
Бірінші жазба
1932 жылдың 9 және 11 сәуіріндегі Стоковскийдің концерттері RCA Victor компаниясында "тірі" жазылған (төменде қараңыз). Компания 11 сәуірдегі орындауын жиырма жеті 78рм-дегі жақтарында шығарды және қазіргі заманғы Long Play жазбасының пайда болуына дейін каталогтағы жұмыстың жалғыз жазбасы болды. RCA Victor кейіннен LP және CD-де қайта шығарды. Белл лабораториялары Филадельфия оркестрін жоғары сенімділік пен стереофоникалық дыбыста тәжірибелік түрде жаздырады; RCA Victor жаңа технологияны 33 1/3 айналмадағы шеберлерде орындауды жазу үшін қолданды.
Басқа орындары
"Гурре Лидер" әнін үзіліссіз орындау бір жарым сағаттан аса уақытқа созылады. Мысалы, Риккардо Чайлидің 1990 жылғы Decca жазбасы 100 минуттан астам уақытқа созылады және екі компакт-дискіге тұрады. 2014 жылы Амстердамдағы Голландияның Ұлттық операсы Пьер Аудидің режиссерлігімен "Гурре Лидер" әнін сахнада алғаш рет орындады.
Құрылымы
Кантата үш бөлімнен тұрады. Алғашқы екі бөлім тек сололық дауыстар мен оркестр үшін жазылған болса, үшінші бөлімде тағы екі солист, баяндаушы, үш төрт бөлімді ерлер хоры және толық аралас хор ұсынылады.
Сюжет
Жұмыстың бірінші бөлігінде (шамамен 1 сағат), Вальдемардың Товеге деген махаббаты және бақытсыздық пен өлім тақырыбы оркестрлік сүйемелдемемен сопрано мен тенор үшін тоғыз әнде баяндалады. Ұзақ оркестрлік интерлюдия Товтың өлімі мен Вальдемардың қайғысы туралы әңгімелейтін "Wood Dove's Song" шығармасының ең танымал бөлігіне әкеледі. Қысқа екінші бөлім (5 минут) тек бір әннен тұрады, онда күйзеліске ұшыраған Вальдемар Құдайды қатыгездікте айыптайды. Бұл үшін жаза ретінде Құдай Вальдемар мен оның өлген адамдарын әр түн сайын Гурр көлінен жүзіп өтуге қарғайды. Үшінші бөлімде (шамамен 45 минут), Вальдемар өзінің өлі вассалдарын қабірден шақырады. Өлі еместердің түнде қорғанның айналасында тыныштанбай жүргені мен аңшылыққа қатыгездікпен баруы ерлер хорымен қатты бейнеленеді. Бұл кезде бір шаруа өзінің қорқынышы туралы ән айтады. Содан кейін Вальдемар Тове оның іс-әрекетін көктен бақылап отырғанын айтады. Ақымақ Клаустың әзіл-сықақ әнінде күлкілі бір аралық бар. Ол өзінің қабірінде тынығып қалуды жөн көретін болса да, қасіретлі үй иесімен бірге жүруге мәжбүр болады. Күн шығып, өлі еместер қабірлеріне қайта оралады. Таңның жарығын бейнелейтін жұмсақ оркестрлік интерлюдия жазғы желдің жабайы аңшылық мелодрамасына, таңғы жел туралы әңгімеге, аралас хор қорытындысына, Seht die Sonne! ("Күнді қараңыз! ") деген сұраққа жауап береді .
Жазбалар
Леопольд Стоковски (1932), солошылар Пол Альтхаус (Вальдемар), Жанет Вриланд (Тов), Роза Бэмптон (Вуд Доув), Роберт Беттс (Клаус Джестер), Абраша Робофский (Кейсен), Бенджамин де Лоаше (Аңызшы) және хорлар Принстонның ән-күй клубы, Фортнайтли клубы, Мендельсон клубы, Филадельфия оркестр хоры. Филадельфиядағы Метрополитен Опера үйінде RCA Victor компаниясы 1932 жылдың 9 және 11 сәуірінде бір персоналмен екі түрлі нұсқада тірі жазды. Стоковский (1949) 1949 жылы Эрвин Стайнның нұсқасында "Wood Dove" әнін жазды, Марта Липтон, меццо-сопрано және Нью-Йорк филармониясымен (Columbia Records; Cala Records-та қайта шығарылды). Стоковский (1961) 1961 жылы Филадельфияда және Шотландияда қайтадан қойылымдар үшін Gurre Lieder-ге оралды, онда ол Лондон симфониялық оркестрімен бірге сол жылы Эдинбург халықаралық фестивалін ашыды. Филадельфия мен Эдинбург радио хабарларының жазбасы сақталып қалды, 1961 жылы Эдинбург фестивалінде орындалған қойылым 2012 жылы Гильдияның тарихи лейблінде шығарылды. Сол қойылымда жеке орындаушылар Джеймс Маккракен (Вальдемар), Гре Брувенстийн (Тов), Нелл Ранкин (Вуд Доув), Форбс Робинсон (Кейсен), Джон Лениган (Клаус Джестер) және Альвар Лиделл (Аңызшы) болды, ал хор Эдинбург Корольдік Хорлық Одағы болды. (GHCD 2388/89) деген шешімге қол қойылды. Рене Лейбовиц, Жаңа симфониялық қоғамның хоры мен оркестрі, Париж, Ричард Льюис (Вальдемар), Этель Семсер (Тов), Нелл Тангеман (Wood Dove), Джон Райли (Кейіт), Ферри Грубер (Клаус Джестер), Моррис Гесселл (Аңызшы). Vox Records 222943 311 (жазбаша) 1953, CD саны 2005, mp3 саны 2011 жылдың тамызы). Рафаэль Кубелик, Симфониялық оркестр Бавария радиосы, Герберт Шахтшнайдер (Вальдемар), Инге Борх (Тов), Герта Топпер (Wood Dove), Кит Энген (Кейіт), Лоренц Фехенбергер (Клаус Иродияшы), Ханс Герберт Фидлер (баяндаушы), Бавария радиосының хоры. DGG 431 744 2 (1965 ж.) " деген болатын. Янош Ференцик, Данияның мемлекеттік радиосы симфониялық және концерттік оркестрі, Александр Янг (Вальдемар), Мартина Арройо (Тве), Джанет Бейкер (Wood Dove), Одд Вольстад (Кейіт), Нильс Мьеллер (Клаус Джестер), Юлиус Патзак (Аңызшы), Дания радиосының хоры. EMI 7243 5 74194 2 (1968; CD-дискі 2000 жылы шығарылды). Пьер Булез, BBC симфониялық оркестрі, Джесс Томас (Вальдемар), Мариета Нейпьер (Тве), Ивонн Минтон (Wood Dove), Зигмунд Нимсгерн (Кейіт), Кеннет Боуэн (Клаус Джестер), Гюнтер Райх (Аңызшы), BBC симфониялық хоры. Колумбия М2 33303 (1975). Гунтер Шулер, Жаңа Англия консерваториясының оркестрі, Генри Гроссман (Вальдемар), Филис Брин Джулсон (Тве), Д'Анна Фортунато (Wood Dove), Кит Киблер (Кейіт), Ким Скоун (Клаус Джестер), Майкл Штайнберг (Аңызшы), Жаңа Англия консерваториясының хоры. GM Recordings GM2078 (рекорд. 1977) деген шешімге қол қойды. Сейжи Озава, Бостон симфониялық оркестрі, Джеймс МакКраккен (Вальдемар), Джесси Норман (Тве), Татьяна Троянос (Wood Dove), Дэвид Арнольд (Кейіт), Ким Скоун (Клаус Джестер), Вернер Клемперер (Аңызшы), Танглвуд фестивалі хоры. Philips 412 511 2 (1979) - бұл осыған ұқсас. Герберт Кегель, Дрезден филармониясы Лейпциг радио симфониясының мүшелерімен, Манфред Юнг (Вальдемар), Ева Мария Бундшух (Тве), Розмари Ланг (Wood Dove), Ульрик Колд (Кейіт), Вольф Апел (Клаус Джестер), Герт Вестфаль (Аңызшы), Берлин радио хоры, Лейпциг радио хоры және Прага ерлер хоры (рец. Берлин 1986: Берлин классикасы 0090172BC, 1986; CD саны 1997). Элияху Инбал, Радио симфониялық оркестр Франкфурт-на-Майне, Пол Фрей (Вальдемар), Элизабет Коннелл (Тве), Жард ван Нес (Wood Dove), Уолтон Гронрус (Кейсен), Волкер Фогель (Клаус Джестер), Ханс Францен (Аңызшы), NDR хоры, Бавария радиосының хоры, Франкфурт операсының хоры. Denon CO 77066 67 (1990 ж.) " деген тізімде. Риккардо Чайли, Берлин радио симфониялық оркестрі, Зигфрид Иерусалим (Вальдемар), Сюзан Данн (Тве), Бригитт Фассбаендер (Wood Dove), Герман Бехт (Кейіт), Питер Хааге (Клаус Джестер), Ханс Хоттер (Аңызшы), Санкт-Гедвигс соборы Хор дер Берлин, Штедтишер Музикверен, Дюссельдорф. Decca 473 728 2 (1985) дегенді білдіреді. Зубин Мехта, Нью-Йорк филармониясы, Гэри Лейкс (Вальдемар), Эва Мартон (Тве), Флоренс Кивар (Wood Dove), Джон Чик (Кейсен), Джон Гаррисон (Клаус Джестер), Ханс Хоттер (Аңызшы), Нью-Йорк хор артистері. Sony Classical 48077 (1992) дегенді айтады. Клаудио Аббадо, Вена филармониясы, Зигфрид Иерусалим (Вальдемар), Шарон Свит (Тве), Марьяна Липовшек (Wood Dove), Хартмут Велкер (Крестьян), Филип Лангридж (Клаус Джестер), Барбара Сукова (Аңызшы), Вена мемлекеттік опера хоры, Арнольд Шенберг хоры, Словак филармониясы хоры Братислава. DG 439 9442 (1995) Джузеппе Синополи, Дрезден штаттық оркестрі, Томас Мозер (Вальдемар), Дебора Войгт (Тве), Дженнифер Лармор (Wood Dove), Бернд Вайкл (Кейсен), Кеннет Ригель (Клаус шутер), К...
Giuseppe Sinopoli, Staatskapelle Dresden, Thomas Moser (Waldemar), Deborah Voigt (Tove), Jennifer Larmore (Wood Dove), Bernd Weikl (Peasant), Kenneth Riegel (Klaus the Jester), Klaus Maria Brandauer (Narrator), Dresden State Opera Chorus, MDR Radio Chorus of Leipzig, Prague Men's Chorus. Teldec 4509 98424 2 (1995). Robert Craft, Philharmonia Orchestra, Stephen O'Mara (Waldemar), Melanie Diener (Tove), Jennifer Lane (Wood Dove), David Wilson Johnson (Peasant), Martyn Hill (Klaus the Jester), Ernst Haefliger (Narrator), Simon Joly Chorale. Naxos 8.557518 19 (2001). Simon Rattle, Berliner Philharmoniker, Thomas Moser (Waldemar), Karita Mattila (Tove), Anne Sofie von Otter (Wood Dove), Thomas Quasthoff (Peasant & Narrator), Philip Langridge (Klaus the Jester), Berlin Radio Chorus, MDR Radio Chorus of Leipzig, Ernst Senff Choir. EMI 5 5730302 (2002)
Michael Gielen, SWR Sinfonieorchester Baden Baden und Freiburg, Robert Dean Smith (Waldemar), Melanie Diener (Tove), Yvonne Naef (Wood Dove) Ralf Lukas (Peasant), Gerhard Siegel (Klaus the Jester), Andreas Schmidt (Narrator), Bavarian Radio Chorus, MDR Radio Chorus of Leipzig. Hänssler, Art. Nr. : 093.198.000, 2 SACDs (rec. 2006, released 2007.). Esa Pekka Salonen, Philharmonia Orchestra, Stig Andersen (Waldemar), Soile Isokoski (Tove), Monica Groop (Wood Dove), Ralf Lukas (Peasant), Andreas Conrad (Klaus the Jester), Barbara Sukowa (Narrator), Philharmonia Voices City of Birmingham Symphony Chorus. Sigmund Records SIGCD173, 2 SACDs (Live recording 2009)
Josep Pons, Jove Orquestra Nacional de Catalunya and Spanish National Youth Orchestra, Nikolai Schukoff (Waldemar), Melanie Diener (Tove), Charlotte Hellekant (Wood Dove), José Antonio López (Peasant), ca (Klaus the Jester), Barbara Sukowa (Narrator), Cor Lieder Càmera, Cor Madrigal de Barcelona, Orfeó Català, Polifònica de Puig Reig. Deutsche Grammophon 0044007627891, 2 DVDs (rec. 2008, released 2011)
Mariss Jansons, Symphonie Orchester des Bayerischen Rundfunks, Stig Andersen (Waldemar), Deborah Voigt (Tove), Mihoko Fujimura (Wood Dove), Michael Volle (Peasant), Herwig Pecoraro (Klaus the Jester), Bavarian Radio Chorus, NDR Chorus, MDR Radio Chorus of Leipzig, BR KLASSIK DVD 900110 DVD (rec. 2009, released 2010)
Markus Stenz, Gürzenich Orchester Köln, Brandon Jovanovich (Waldemar), Barbara Haveman (Tove), Claudia Mahnke (Wood Dove), Thomas Bauer (Peasant), Gerhard Siegel (Klaus the Jester), Johannes Martin Kränzle (Narrator), Domkantorei Köln, Männerstimmen des Kölner Domchores, Vokalensemble Kölner Dom, Chor des Bach Vereins Köln, Kartäuserkantorei Köln. Hyperion Records CDA68081/2 (2015). Marc Albrecht, Netherlands Philharmonic Orchestra, Burkhard Fritz (Waldemar), Emily Magee (Tove), Anna Larsson (Wood Dove), Markus Marquardt (Peasant), Wolfgang Ablinger Sperrhacke (Klaus the Jester), Sunnyi Melles (Narrator), Chorus of the Dutch National Opera, Pierre Audi (Director). Opus Arte OA1227D DVD & Blu ray (2016). Edward Gardner, Bergen Philharmonic Orchestra and members of the Gothenburg Symphony Orchestra, Stuart Skelton (Waldemar), Alwyn Mellor (Tove), Anna Larsson (Wood Dove), James Creswell (Peasant), Wolfgang Ablinger Sperrhacke (Klaus the Jester), Sir Thomas Allen (Narrator), Bergen Philharmonic Choir, Choir of Collegiûm Mûsicûm Bergen, Edvard Grieg Kor, Orphei Drängar, and Students from the Royal Northern College of Music, Håkon Matti Skrede (Director). Chandos 5172(2) Hybrid SA CD (2016)
Christian Thielemann, Staatskapelle Dresden and members of the Gustav Mahler Youth Orchestra, Stephen Gould (Waldemar), Camilla Nylund (Tove), Christa Mayer (Wood Dove), Markus Marquardt (Peasant), Wolfgang Ablinger Sperrhacke (Klaus the Jester), Franz Grundheber (Narrator), MDR Radio Chorus of Leipzig, Dresden State Opera Chorus. Profil PH20052 (2020)