Кіріспе

Леон патшасы (шамамен 1015-1065) (үлкендік еткен кезеңі 1037-1065)

Туған күні және кезегі

Санчо III-нің ұлдарының туған тәртібі және Фердинандтың олардың арасындағы орны туралы пікірталас бар. Ол әрине кіші ұлы, және ол, мүмкін, ата-анасы үйленгені белгілі болған 1011 жылдан кейін туған. Көптеген, сондай-ақ ең сенімді жарғыларда Санчоның ұлдары Рамиро, Гарсия, Гонсало, содан кейін Фердинанд деп тізімделеді. Памплона соборының үш құжаты және Сан-Хуан-де-ла-Пенья монастырының төрт құжаты оларды осылай көрсетеді. 1023 жылдың 29 қыркүйегінде жасалған Памплона жарғысында Санчоның анасы Химена Фернандес, оның әйелі Муниадона, олардың балалары – Гарсия, Фердинанд, содан кейін Гонсало және олардың ағасы, заңды емес Рамиро куәгерлер болып тіркелген. Сан-Сальвадор-де-Лейр монастырының бес құжатында Фердинанд Гонсалодан кейін тізімделеді. Олардың екеуі 1014 жылдың 17 сәуірінде жасалған. Егер бұл құжаттар рас болса, Фердинанд осы күнге дейін дүниеге келген. Леирден алынған тағы үш құжат Фердинандты заңды ұлдарының арасында екінші орынға қоятын жалғыз құжаттардың қатарында, бірақ олар түрлі анахронизмдер мен интерполяциялардан зардап шегеді. Санта-Мария-ла-Реал-де-Ирашедегі екі сақталған диплом да Гонсалоны Фердинандтан бұрын көрсетеді. Осы құжаттардың негізінде Гонсало Мартинес Диес Фердинандты Санчо III-нің заңды ұлдарының үшіншісі деп санайды (Рамиро Санчоның Муниадонаға үйленуінен бұрын туған заңды емес ұлы), ал оның туған күні 1015 жылдан ертерек болмауы керек.

Кастилия графлығы (1029-37)

Фердинандтың жасөспірім кезінде Кастилия графы Гарсия Санчесті, Леон королі Бермудо III-нің қарындасы Санчаға үйлену үшін Леон қаласындағы Иоанн Баптист шіркеуіне кірген сәтте, шеттетілген кастилиялық ақсүйектер тобы өлтірді. Феодалдық үстемдік құқығымен Санчо III Наваррский кіші ұлы Фердинандты Кастилия графы етіп тағайындады. Санчо Кастилияны билеуші ретінде танылса да, Фердинандқа «конт» (comes) атағы берілді және Кастилияда табысқа жетуге дайындық жасады. 1029 жылдың 7 шілдесінде Кастилияның астанасы Бургоста өткен кеңесте, қайтыс болған Гарсияның және патшайым Муниадонаның тәтесі Онека, Санчо мен Муниадонаны ресми түрде өршіп алып, оларды мұрагерлері етіп белгіледі. Кеңестің тізімі Фердинандтың граф атағын алғаш рет алғандығын көрсетеді. 1030 жылдың 1 қаңтарында Сан-Педро-де-Карденья монастырынан шыққан жарлықта Санчо Леонның королі (Кастилияның үстемдігіндегі) және Фердинанд Кастилияның графы ретінде тізілген. Фердинандтың Кастилияны тәуелсіз билегеніне, немесе кемінде өз құқығымен граф ретінде танылғанына алғашқы дәлел – Сан-Педро-де-Арланса монастырының 1032 жылғы 1 қарашадағы жарғысы, онда оның әкесі есімдерінде жоқ, бірақ «Фернандо Санчес графтық билік жүргізген» кезеңнен басталады. Санчоның өз ұлын Кастилияда граф етіп тағайындауы оның жоғары дәрежедегі автономиясын сақтады, алайда 1028 жылдан кейін Бермудо III-нің билігімен күндізгі жарық көрген кастилиялық құжаттар жоқ, сондай-ақ ол Леон королі деп аталған емес. Билік мерзімімен санаған жалғыз билеуші Санчо III болды, Фердинанд Леон королінің билігін мойындамаған алғашқы граф болды. Санчо III 1032 жылы Фердинандты Кастилияның Гарсиясының ниеттенген күйеуі, Леонның Санчасымен үйлендіруге уәкілдік берді. 1037 жылдың 1 қаңтарында жасалған екі жеке кастилиялық құжат Фердинандтың леондық монархқа адалдығын нақты көрсетеді, өздерін «король Бермудо мен Фердинанд, оның иеліктерінде граф» билігімен күндізгі жарыққа шығарады. Сея мен Писуерга арасындағы аумаққа байланысты дау кезінде, номиналды түрде Бермудо III-нің вассалы болған Фердинанд, 1037 жылдың 4 қыркүйегінде Тамарон шайқасында өзінің үстемдігін жеңіп, өлтірді.

Сарагосамен соғыс

1060 жылы «Historia silense» дерегінше, Фердинанд Сория маңындағы жоталар арқылы, шығыс Дуэроның жоғары аңғарынан Сарагоса тайфасына шабуыл жасады. Ол Сан-Эстебан-де-Гормаз, Берланга және Вадоррей бекіністерін жаулап алды, сосын Сантиусте, Хуермесес және Сантамара арқылы Толедо мен Сарагоса арасындағы римдік жолға жетті. Бұл жорықтың сәтті болуына Сарагоса әмірі Ахмад әл-Муктадирдің көршілес Тортоса тайфасына шабуыл жасауы және Арагонның Рамиро I мен Барселонаның Раймонд Беренгар I-ден солтүстік-шығыс шекарасын қорғауы себеп болды. Әмірге дейін Наварраның Санчо IV-іне салық төлеп келген, Фердинандқа бағынып, пария төлеуге келісті. Бұл бастапқыда уақытша шара болғанымен, Фердинанд өмірінің соңына дейін осы салықты жинап отырды.

Бадахоз мен Севильяға үлкен рейд

1063 жылы Фердинанд өзінің парияларынан түскен жаңа кірістерді пайдаланып, Севилья және Бадахоз тайфаларына «үлкен шабуыл немесе рейд» ұйымдастырды. Севилья, және мүмкін Бадахоз да, оның қайтып кетуі үшін құн төледі. Бұл шабуыл, келесі жылы Коимбраны қоршағанда Бадахозды қауіпсіздендіру мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Эмирдің қайын атасы, Толедолық әл-Мамун Валенсияны басып алды, ал қорқып қалған Сарагоса эмирі Леонға салық төлеуді жаңартты. Фердинанд қараша айында ауырып, өз патшалығына оралды. 1041 және 1061 жылдары осыған ұқсас мәтіндегі жарғылар шығарылды, онда патшалықтардың реті кері айналып, Асторга ескерілмеді: «Леонда және Кастилиядағы император». Өзінің жарғысында императорлық атауды алғаш рет 1056 жылы қолданды, ол Арланса картотекасында сақталған: «Император Фердинанд патша және император ханыша Санчаның билігімен Леонда, Галисияда және Кастилияда». Осыған сүйеніп, Фердинандтың 1056 жылы өзін император деп жариялағаны айтылады. Оның билігі кезінде императорлық атау тек бір рет қолданылды. 1058 жылғы құжат өзін «өте сәнді Фердинанд мырза мен оның жұбайы Санча патшайымының тұсында» деп көрсетеді, кейін оны «осы император, аталған Фердинанд» деп сипаттайды.

Өлім және мұрагерлік

Валенсия қоршауы мен Патерна шайқасы кезінде ауырғаннан кейін Фердинанд 24 желтоқсанда 1065 жылы Леонда қайтыс болды. Ол тәжін және патшалық мантиясын тастап, монахтың киімін киіп, күлмен жабылған қабірге жатты, ол Сан-Исидоро базиликасының алтарының алдына қойылды. Фердинанд өсиеті бойынша патшалығын үш ұлының арасында бөлді: үлкені Санчо Кастилияны, екіншісі Альфонсо Леонды алды, ал үшіншісінен Галисия аймағы Гарсия үшін жеке мемлекет құру үшін бөліп алынды. Фердинандтың екі қызына қалалар берілді: Эльвираға Торо, ал Урракаға Замора. Осы аймақтарды оларға беру арқылы ол олардың өсиетін құрметтеп, бөлген жерлерге қанағат етуін тіледі. Бірақ Фердинандтың қайтысынан кейін Санчо мен Альфонсо Гарсияға қарсы шығып, оны жеңіске бұйырды. Содан кейін олар өзара соғысып, жеңімпаз Санчо 1072 жылы әкесінің барлық иелігін біріктірді. Алайда, сол жылы Санчо қаза тауып, аймақтар Альфонсоға өтті.

Өлімнен кейінгі бедел

Фердинанд қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай жазылған Chronicon complutense-де Коимбра қамалын баяндағанда, Фердинандты "өте қуатты император" (imperator fortissimus) деп мақтайды. Фердинандтың өлімінен кейін оның балалары оны "император" және "ұлы" (magnus) деп атай бастады. 1072 жылы Фердинандтың екінші ұлы Альфонсо өзін "Император Фердинандтың ұрпағы" деп атады. Екі жыл өткен соң (1074 жылы) Уррака мен Эльвира өздерін "Ұлы Император Фердинандтың қыздары" деп атады. 1087 жылғы жарлықта Фердинанд алдымен "патша", содан кейін "ұлы император" деп, ал соңында әйелімен бірге "император" деп аталды. XIV ғасырда түрлі жылнамаларда папа, Киелі Рим императоры және Франция королі Фердинандтан салық талап еткендігі туралы аңыз пайда болды. Кейбір нұсқаларда папа Урбан деп аталса (бірақ бұл Урбан I немесе Урбан II болмауы мүмкін), басқаларында Виктор деп аталды (бұл Виктор II болуы мүмкін). Фердинанд төлеуге дайын болды, бірақ оның вассалдарының бірі, кейін Эль-Сид деп танылған, Фердинандтың өмірінде жас болған ол, папаға, императорға және франктерге қарсы соғыс жариялады, олар талаптарынан бас тартты. Осы себепті "Дон Фернандо кейін "Ұлы" деп аталды: императормен тең". XVI ғасырда Хуан де Мариана бұл оқиғаны қайта жариялады, кеңейтіп, толықтырып, 1055 жылы Флоренциядағы синодта император Генрих III Виктор II-ге Фердинанд Леонның императорлық атағын қолдануын қатаң жазалау арқылы тыйым салуға шақырды деп жазды. Бұл оқиға көбінесе апокрифтік деп есептеледі, бірақ кейбір қазіргі заманғы авторлар оны сынсыз қабылдады немесе оның ішінде тарихи шындықтың тұяғы бар деп санайды. Испан тарихшысы А. Балестерос Фердинандтың Генрих III-нің императорлық талаптарына қарсы осы атақты қабылдағанын айтты. Неміс тарихшысы Э. Э. Стенгель Марианадағы нұсқаға сенді, өйткені ол Флоренция кеңесінің қазір жоғалған шешімдерін пайдаланған болуы мүмкін. Хуан Бенейто Перес оны дәстүрге негізделген деп қабылдауға дайын болды, ал Генрих III билігін зерттеген XIX ғасырдың ғалымы Эрнст Штайндорф оның романсеро арқылы шынайы берілгенін қабылдады. Менендес Пидал Мариананың есебін қабылдады, бірақ оны 1065 жылға орналастырды.