Кіріспе

Арагон мен Наварраның патшасы 1104 – 1134 жылдары I Альфонсо (шамамен 1073/1074, 7 қыркүйек 1134), «Ұрысшы» немесе «Жауынгер» (lang es) атымен белгілі, 1104 жылдан өліміне дейін, 1134 жылға дейін Арагон мен Наварраның патшасы болды. Ол король Санчо Рамирес екінші ұлы және ағасы I Петрдің мұрагері болды. 1109 жылы Кастилия, Леон және Галисия патшайымы Урракаға үйленгеннен кейін, ол бұрын әкесінің әйелі, VI Альфонсо қолданған «Испания императоры» деген мақтанышпен аталатын атақты қолдана бастады. Альфонсо Ұрысшы өзінің лақап атын Реконкистада алды. Ол өзінің ең үлкен әскери жетістіктерін орталық Эбро аймағында көрсетті, онда 1118 жылы Сарагосаны бағындырды және Эхея, Тудела, Калатаюд, Борья, Таразона, Дарока және Монреаль-дель-Кампо қалаларын алды. 1134 жылдың қыркүйегінде Фрага шайқасында мұсылмандармен болған сәтсіз шайқастан кейін қайтыс болды. Оның лақап аты Сан-Хуан де ла Пенья хроникасының арагондық нұсқасынан (шамамен 1370 жыл) келген, онда «оны Альфонсо Ұрысшы деп атады, өйткені Испанияда жиырма тоғыз шайқаста жеңіске жеткен одан жақсы рыцарь болған жоқ» (clamabanlo don Alfonso batallador porque en Espayna no ovo tan buen cavallero que veynte nueve batallas vençió) делінген.

Ерте өмір

Оның ерте жылдары Сиреза монастырында өтті, онда ол оқу мен жазуды үйреніп, Лоп Гарсес паломнигінің жетекшілігімен әскери өнерді меңгерді. Альфонсо таққа отырғанда, ол бұрынғы шәкіртінің қызметі үшін Педрола графтығымен сыйлады. Ағасының билігі тұсында ол Хуесканы (1096 жылғы Алькораз шайқасы) жаулауға қатысты, ол корольдіктің ең ірі қаласы және жаңа астанасы болды. Ол сондай-ақ Валенсияда Эль-Сидтің жорықтарына қатысты. Әкесі оған Биль, Луна, Арденес және Байло иеліктерін сыйлады. Бірнеше өлім Альфонсоның тікелей түрде таққа отыруына мүмкіндік берді. Оның ағасының балалары, Изабелла мен Питер (Эль-Сидтің қызы Мария Родригеске үйленген) 1103 және 1104 жылдары қайтыс болды.

Некедегі қайшылықтар

Ол жалынды жауынгер (христиандар немесе маврларға қарсы жиырма тоғыз шайқаста шайқасқан), 1109 жылы Леонның амбициялық королевасы Урракаға үйленді (30 жылдан асып, әдетте үйленбеуші болған күйінде). Бұл неке 1106 жылы оның әкесі Альфонсо VI Леондықпен альморавидтерге қарсы екі ірі христиан мемлекетін біріктіру және оларды қабілетті әскери қолбасшымен қамтамасыз ету үшін жасалған. Бірақ Уррака патшайым ретіндегі құқығын қатал сақтап, әкесінің көп әйелді үйінде адалдықты үйренбеді. Ерлі-зайыптылар дәуірдің қатыгездігімен дауласып, ашық соғысқа дейін барды, тіпті 1112 жылы Асторга қаласын қоршауға алды. Альфонсоға дүрбелеңнің нәтижесінде пайда тапқан ақсүйектердің бір бөлігі қолдау көрсетті. Ол қарсыластарынан әлдеқайда шебер әскери саясаткер болғандықтан Кандеспина және Виадангос шайқастарында жеңіске жетті, бірақ оның сенімді серіктері – Кастилия мен Леонды бағындыруға жеткіліксіз болған арагондықтар ғана еді. 1110 жылы папа Альфонсо мен Урраканың некесін жарамсыз деп жариялады, себебі олар екінші туысқандар еді, бірақ ол папаның елшісіне құлақ салмай, 1114 жылға дейін Урракамен қарым-қатынасын жалғастырды. Неке кезінде ол өзін «Кастилия, Толедо, Арагон, Памплона, Собрарбе және Рибагорзаның патшасы және императоры» деп атады, бұл Урраканың күйеуі ретіндегі құқықтарын мойындау, әкесінің, соның ішінде үлкен ағасы Гонзалоның жерлерін мұраға алу және мұсылмандардан Андалусияны жаулап алу құқығын білдірді. Ол өзінің билігінде үш патшалық болғандықтан «император» атағын қосты. Альфонсоның кеш үйленуі және агрессивті аумақтық саясатының негізгі тірегі болуға тиіс заңды мұрагерді туғыза алмауы әйелдерге деген қызығушылығының болмауымен түсіндіріледі. Ибн әл-Атир (1166–1234) Альфонсоны шаршамас жауынгер деп сипаттайды, ол жауынгерлік киімдерін киіп, жамылғысыз ұйықтаған, оған әйелдерден ләззат алмауының себебін сұрағанда, соғысқа берілген адамға әйелдер емес, ерлердің серіктестігі қажет екенін айтқан.

Дінмен қарым-қатынастар

Патша шіркеумен, әсіресе цистерциандармен, әйелімен болғандай, қатты дауласқан. Ол, әйелін жеңгендей, архиепископ Бернарды жер аударып, Сахагун аббатын өзінің ағасымен алмастырды. Соңында ол Кастилия мен Леонда Кастилияның Альфонсо VII-ге, Уррака мен оның бірінші күйеуінің ұлына жол беруге мәжбүр болды. Папа Калист II-нің араласуы ескі адам мен оның есімді жас жігіттің арасында келісімге келді. Екінші нұсқаға сәйкес, сол кезде талапкер Луидің иелігінде болды, яғни Каталония княздығында, оны Луидің билігі астында Альфонсо басқарды. Бұл жалған адам қарт болды (әрине, Баттлер ондаған жыл бұрын қайтыс болғандықтан) және Альфонсо II Луидің оны мүмкіндігінше тезірек тұтқындап, сотқа беруіне сенімді екенін білдірді. Бірінші хаттың жазылған уақытын анықтауға жеткілікті мәлімет бар, себебі епископ Римге бара жатқанда Луидің сарайында болған. Басқа деректерге сүйенсек, Беренгар 1179 жылғы наурыз айында үшінші Латеран кеңесіне қатысқан. Хаттар 1178 жылдың соңында немесе 1179 жылдың қаңтарында жазылған болуы мүмкін. 1089–1196 жылдарға арналған жылнамалық дереккөзге сәйкес, талапкерді Сарагоса, Калатайд және Дарокада салтанатпен қарсы алды, оларды Баттлер жаулап алған, бірақ оның жалған екені анықталғаннан кейін ол 1181 жылы Барселона қаласының алдында өлімге кесілді. Қазіргі заманғы тарихшы Антонио Убието Артета Сарагоса, Калатаюд және Дарокадағы арагондық иелер – Педро де Луэзия, Лоференч де Луна, Педро де Кастильязуэло (Калатаюд иесі), Педро Корнел (Мурилло де Галлего иесі) және майордом Химено де Артусилла, олардың барлығы 1177 мен 1181 жылдар аралығында құжаттамаларынан жоғалып кеткенін болжады, талапкерді кем дегенде бастапқыда қолдады. Бұл иелер сондай-ақ тарихи негізі жоқ Хуеска қоңырауының кейінгі аңызында Рамиро II (1136) құрбандары ретінде кездеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар 1130 жылдары белсенді болмағандықтан, псевдо-Альфонсо туралы тарихи негізделген аңыз Гуаска қоңырауының пайда болуына әсер еткені мүмкін. Алдамшы туралы ең алғашқы хроникалық дереккөз – XIII ғасырдың ортасында жазған Родриго Хименес де Рада, ол Альфонсо Жауынгердің өлімі туралы бірнеше аңыздар бар екенін жазды: кейбіреулер оның Фрага шайқасында қаза тапқанын сенді, кейбіреулер оның денесі ешқашан табылмағанын, басқалары оның Монтеарагон монастырында жерленгенін, ал тағы басқалары оның жеңілгеннен кейін ұяттан Фрагадан қашып, күнәсін кешіру үшін қажылыққа барғанын айтты. Кейін Родриго бірнеше жылдан кейін, бірақ ол жылды атамады, алдап жүрген адам пайда болды және көптеген адамдар оны "Жауынгер" деп қабылдады, бірақ Альфонсо II оны тұтқындап, асып тастады. Бұл алдамшының ақыры туралы ең алғашқы мәлімет. Кейінгі жылдары бұл аңыз кеңінен таралды. XIV ғасырға арналған Crónica de los Estados Peninsulares бойынша, Баттлер Иерусалимге қажылыққа барды, онда ол көп жылдар бойы өмір сүрді. Сан-Хуан-де-ла-Пеньяның хроникасы да оқиғаны баяндайды, бірақ ол толығымен Родриго мен Құрама Штаттарға сүйенеді. Тек XVII ғасырдың тарихшысы Джеронимо Зюрита өзінің "Арагон коронасының аңыздары" еңбегін жазғаннан кейін ғана аңызға жаңа мәліметтер қосылды. Зюрита алдамшының пайда болуын 1162 жылы Арагонда билік жүргізген Барселонаның Реймонд IV Беренгардың өліміне және бала Альфонсо II-нің мұрагерлігіне байланысты айтады. Алдамшы 1163 жылы асылып өлтірілген болуы керек.