Кіріспе

Леон және Галисияның патшасы 1157–1188 жылдары.

Фердинанд II (шамамен 1137 – 22 қаңтар 1188) – Иврея әулетінің кастильдік тармағының мүшесі және 1157 жылдан өмірінің соңына дейін Леон және Галисия патшасы болды.

Отбасы

Фердинанд Кастилияның Толедо қаласында дүниеге келді. Ол Леон және Кастилия королі Альфонсо VII мен Барселона королевасы Беренгеланың үшінші, бірақ екінші тірі қалған ұлы еді. Оның әкесінің ата-бабалары Бургундия графы Раймонд және Леон королевасы Уррака, ал анасының ата-бабалары Барселона графы Рамон Беренгуер III және Прованс графесі Дус I болды. Оның жеті толыққанды бауыр-сіңлісі болды, олардың тек үшеуі ғана балалық шақтан аман қалды: кейін Кастилия королі болған Санчо III, Франция королі Людовик VII-нің әйелі Констанция және Наварра королі Санчо VI-ның әйелі Санча. Сонымен қатар, әкесінің екінші әйелі Польшаның Ричезасынан туған екі жарты бауыры мен сіңлісі болды, олардың арасынан тек Санча (Арагон королі Альфонсо II-нің әйелі) ғана тірі қалды.

Балалық шағы және ерте жылдары

Фердинандтың білімі Галисиялық магнат, граф Фернандо Перес де Трабаға тапсырылды, ол әжесі королева Урраканың бұрынғы рыцарьларының және оның әкесі король Альфонсо VII-нің ұстаздары мен қорғаушыларының тегінен шыққан. Ол көп ұзамай үкімет ісіне беленді. 1151 жылдан бастап ол әкесімен бірге таққа қатысты, ағасы Инфанте Санчомен бірге, сондықтан Леон және Галисияның құжаттарында оның король немесе Галисия королі деген атақпен бекітілуі жиі кездеседі. Ол бастапқыда Леон және Галисия магнаттарымен, мысалы, Понсе де Минерва, Рамиро Фройлаз, Педро Альфонсо және жоғарыда аталған Фернандо Перес де Трабамен бірге болды. 1155 жылы Вальядолиде басталған кеңесте әлі тірі король Альфонсо VII-нің иеліктерін бөлу шарттары келісілді. Онда Леон және Галисия патшалықтары Фердинандтың билігіне берілді, Tierra de Campos, Sahagún және Астурияс де Сантильянадан басқа. Фердинанд жақсы рыцарь және қатал жауынгер ретінде танылды, бірақ саяси қабілеті мен ұйымдастыру дағдысын көрсетпеді.

Патшалық құрудың басталуы және Португалияның Урракамен алғашқы неке

1157 жылы әкесі, король Альфонсо VII қайтыс болды, және оның өсиетіне және 1155 жылғы Вальядолид кеңесінің бұрынғы шешімдеріне сәйкес, оның екінші ұлы Фердинанд II атымен Леон және Галисия патшалықтарын мұраға алды; билігінің алғашқы айларында жаңа монарх жергілікті қуатты ақсүйектермен және оның бауыры Санчо III Кастилияның шапқыншылығымен келіспеушіліктерді шешуге мәжбүр болды. 1158 жылы Фердинанд II бауыры Санчо III-мен Сахагун шартын жасасты, онда олар мұсылмандарға қарсы бірлесіп соғыс жүргізуге, жаулап алынған жерлерді бөлісуге, егер екеуінің бірі ұрпақсыз қайтыс болса, қалғандары марқұм бауырының иеліктерін мұраға алуға және Португалия Корольдігін бөлуге келісті. Сол жылы бауыры Санчо III қайтыс болды және оның кенже ұлы Альфонсо VIII таққа отырды, бұл Сахагун шартының шарттарын жойды. Оның жүрекжары Альфонсо VIII кәмелетке толмаған кезінде Кастилия Корольдігінде бала корольдің атынан регенттік құру үшін Лара және Кастро үйлері арасында тартыс басталды. Марқұм бауырының патшалығындағы тәртіпсіздікті пайдаланып, Фердинанд II әскер басқарып Кастилияға басып кірді және тәртіпті қалпына келтіру үшін Ларадан оның жүрекжары Альфонсо VIII-ге тапсыруын талап етті, оның тәрбиесін өзіне алуды қалады. 1160 жылдың наурыз айында Фернандо Родригес де Кастро Кастро әулетінің әскеріне басшылық етіп, Лобрегал шайқасында Лараның жақтастарын жеңді, онда оның қарындасының күйеуі граф Озорио Мартинес қаза тапты, ал Нуньо Перес де Лара тұтқынға алынды. Сол жылы Фердинанд II ауыр сырқаттан жазылып кетті, бұл әулие Мартин Турский мен Оренсе қаласының Евфемиясының тілегімен болды деп есептеледі. 1162 жылы Фернандо Родригес де Кастро Фердинанд II-нің үлкен камергері болып тағайындалды, ол бұл лауазымды екі рет атқарды: біріншісі 15 тамыз 1162 жылдан 6 қыркүйекте босатылғанға дейін, екіншісі 19 қазан 1165 жылдан 15 мамыр 1166 жылға дейін. Кастилиямен шекаралық даулар 1164 жылы қайта жанданды: ол Сорияда Альфонсо VIII-ді білдіретін Лара отбасымен кездесті, және бітімге келісті, бұл оған оңтүстік Испанияның көп бөлігін әлі де басып ұстаған мұсылман Альморавидтерге қарсы әрекет етуге және Алкантара мен Альбуркерк қалаларын басып алуға мүмкіндік берді. Сол жылы Фердинанд II Португалия королі Афонсу I-ді жеңді, ол 1163 жылы Леон королінің бұйрығымен аймақты қайта жандандыруға жауап ретінде Саламанканы басып алған болатын. 1165 жылдың мамыр-маусым айларында Фердинанд II Португалия королі Афонсу I-нің қызы Инфанта Урракаға үйленді, бұл Леон және Португалия патшалықтары арасындағы татулық пен одақтың белгісі болды. Сол кезде ол Ледесма және Сьюдад-Родриго қалаларын қалпына келтіріп, қайта жандандырды, бұл Саламанка тұрғындарының, әрине, Ледесма қаласын сатып алғандықтарын, патшаға және Ледесма билеушілеріне қарсы қару көтеруіне себеп болды; Фердинанд II бұл туралы білгенде, әскерімен көтерілісшілерге қарсы жорық жасап, оларды өз қалаларына қайтаруға мәжбүр етті.

Кастилия патшалығына қарсы соғыс (11621166)

1162 жылы Фердинанд II Толедо қаласын басып алып, кастилиялықтардан тартып алды, содан кейін Фернандо Родригес де Кастроны қаланың губернаторы етіп тағайындады. Толедо қаласы 1166 жылға дейін Леон Корольдігінің билігінде болды, содан кейін оны кастилиялықтар қайтарып алды. 1162 жылдың 27 қыркүйегінде Фердинанд II Арагонның Альфонс II-мен Агреда шартына қол қойды. 1164 жылы Фернандо Родригес де Кастро екінші рет Кастилия Корольдігіне әскермен кірді және сол жылдың маусым немесе шілде айында болған Хуэте шайқасында граф Манрике Перес де Лараны жеңді. Төрт жылдан кейін ол Леон қаласының мэрі болып тағайындалды, оның міндеті қаладағы бекіністерді бақылау және басқару болды, 1182 жылға дейін ол қызметтен кеткенге дейін. Фердинанд II мен Лара үйінің мүшелері Сорияда кездесіп, Толедо қаласын сарацендерден қорғау үшін қазіргі Куэнка провинциясында орналасқан Уклес қаласын Темплерлер орденіне беруге келісті, ол кейіннен Сантьяго орденінің бас штабына айналды. Леон королі Лара үйінің мүшелері келісілген бейбітшілікті бұзады деп қорқып, оларды қорқыту үшін Наварра королі Санчо VI-мен одақтасып, осылайша әскерін Альмохадтарға қарсы бағыттап, Алькантара және Альбукерке қалаларын тартып алды.

Бадахозды жаулап алу және Португалия патшалығымен соғыс

Фердинанд II Португалияның инфантасы Уракамен некелескенімен, Лузитан корольдігімен даулар тоқтамады. 1166 және 1168 жылдары Португалия королі Афонсу I Леон корольдігіне қарасты қалаларды басып алды. Фердинанд II кейін Сиудад-Родригоны жаңадан қоныстандырды, ал португал монархы, күйеуінің болашақта оған шабуыл жасау үшін нығайтып жатқанына күдіктенгендіктен, ұлы және мұрагері, Португалияның Инфанте Санчо басқаратын әскерді сол қалаға қарсы жіберді. Леон патшасы қоршауға алынған Сиудад-Родригоға көмекке келді және португал әскерлерімен кездесуде оларды жеңіске жеңіліске ұшыратып, көптеген тұтқындарды алды. Афонсу I содан кейін Галисияға басып кірді, Туи және Синцо де Лимия аудандарын (анасының бұрынғы иеліктері) басып алды және 1169 жылы Касерес қаласына шабуыл жасады. Алайда, оның әскері саррасиндердің билігіндегі Бадахоз қаласын қоршағандықтан, Фердинанд II португалдарды Галисиядан ығыстырып, Бадахозға асықты. Афонсо Леондықтардың келгенін көргенде қашуға тырысты, бірақ атынан құлап, аяғы сынды және қала қақпаларының бірінде тұтқынға түсті. Афонсо I өткен жылы Галисияда басып алғандары үшін құн төлеуге міндетті болды. Келесі жылы Понтеведрада бейбіт келісімге қол қойылды, Фердинанд II жиырма бес қамал мен бұрын Леоннан жоғалған Касерес, Бадахос, Трухильо, Санта-Крус-де-ла-Сьерра және Монтанчес қалаларын қайтарып алды. Сол жылдары Альморавидтер португалдық Сантарем қаласын қоршағанда, Фердинанд II қайын атасына көмекке келді және қаланы қауіптен құтқаруға көмектесті. 1169 жылдың жазында Португалия корольдігінің Геральдо Геральдес Сем Павор ("Қорқытпай") ұзақ қоршаудан кейін Бадахоз қаласын басып алды, бірақ қаланың губернаторы Бадахоз Алькасабасына шегінді, сондықтан қоршау жалғасты. Христиан және мұсылман жауынан аймақтың басты қаласын өзіне қосу мүмкіндігін пайдаланған Португалияның Афонсу I Бадахозға әскер жіберіп, Геррадо Сем Паворды қоршау басшысы ретінде алмастырды. Трухильо қаласы Фернандо Родригес де Кастро жинаған иеліктердің орталығы болды. Бұл Фердинанд II-нің наразылығын тудырды, ол Бадахоз өзіне тиесілі деп мәлімдеді. Леон патшасы Альмохад халифасы Әбу Якуб Юсуфтың өтініші бойынша әскердің басында оңтүстікке бет алды, ол қоршауға алынған губернаторына көмектесу үшін 5000 атты әскер жіберген еді. Фернандо Родригес де Кастро монархтың майордомы ретінде экспедицияның леондық басшыларының бірі болды. Бадахоз Алькасабасын қоршаған португалдар леондықтардың қоршауына түсті, қала көшелерінде шайқас болды. Португалияның Афонсу I қашуға тырысқанда Фердинанд II-нің әскері оның аяғын сындырып, тұтқынға алды. Леондық монарх Герардо Сем Паворды да тұтқынға алды. Леондықтар қала мен Бадахоз Алькасабасын басып алғаннан кейін, олар қаланы мұсылман одақтастарына тапсырды. Герардо Сем Павор өзінің бостандығы үшін Леон Корольдігіне басып алған бірнеше қалаларын беруге мәжбүр болды. Фердинанд II Касерес қаласын сақтап қалды, бірақ Трухильо, Монтанчес, Санта-Крус-де-ла-Сьерра және Монфрагуе қалалары Фернандо Родригес де Кастроның меншігіне өтті. Осы сыйлықтан кейін Фернандо Родригес де Кастро Тахос және Гуадиана өзендері арасында орналасқан жартылай тәуелсіз княздықтың иегері болды, оның штаб-пәтері Трухильо қаласында орналасқан. Альфонсо VIII Кастилия Корольдігінің ықпал аймағына тиесілі болған 1158 жылғы Сахагун келісіміне сәйкес, болашақта қайта қоныстандыру үшін берілген бекіністердің стратегиялық маңыздылығын түсінді. Португалияның Афонсо I-імен жеңілген мұсылмандар 1173 жылы Леон Корольдігіне шабуыл жасап, Сиудад-Родригоны басып алуға тырысты, бірақ Фердинанд II олардың ниеттерін білгендіктен, Леонда, Заморада, Галисияның әртүрлі жерлерінде және корольдіктің басқа бөліктерінде жинаған әскерімен Саламанка қаласында бекінді, сондай-ақ қалған әскеріне дереу оған қосылуға бұйрық берді. Мұсылмандар жеңілді, тек қашып кеткендер ғана бостандықтарын сақтап қалды. 1170 жылы Фердинанд II Касерес қаласын қорғау міндетімен Сантьяго-де-Компостела әскери діни орденін құрды. Алкантара ордені сияқты, ол бастапқыда рыцарьдық бірлестік ретінде құрылды және апостол Жақыптың құрметіне "Сантьяго" деп аталды, мақсаты апостол Жақыптың қабірін зиярат етушілерді қорғау болды.

Тереза Фернандес де Трабомен екінші неке

1175 жылы Папа Александр III Фердинанд II мен Португалияның Уракасының некесін жойды, себебі олар тыйым салынған үшінші дәрежелі қандастық байланыста екінші туыстар болып табылды (олардың әжелері, Леон патшайымы Урака мен Португалия графинясы Тереза жартылай қарындастар еді), королева 1171 жылы ұл мен мұрагер, Инфанте Альфонсоны дүниеге келтіргеніне қарамастан. Кастилия мен Англияның алтыны Леонның Римге некеге Папаның кешірім алу үшін ұсынған алтынға қарсы келді, себебі оның күшіне енуі Португалия мен Леонның де-факто одағын білдіретін еді, бұл Кастилия мен Англияға да тиімсіз болды, өйткені Альфонсо VIII Англия королі Генрих II-нің қызы Элеонораға үйленгеннен кейін олардың арасында туыстық байланыс орнады. 1177 жылдың тамыз айынан кейін және 1178 жылдың 7 қазанына дейін Фердинанд II граф Фернандо Перес де Трабоның (патшаның бұрынғы тәрбиешісі) және Португалия графинясы Терезаның қызы, сондай-ақ граф Нуньо Перес де Лараның жесірі Тереза Фернандес де Трабоға үйленді; осы неке арқылы король Лара және Трабоның күшті үйлерімен одағын нығайтты. Бірақ, оның алғашқы некесі сияқты, Фердинанд II жаңа әйелімен де тыйым салынған қандастық және туыстық байланыста болды (олар екінші туысқандар ғана емес, сонымен қатар Тереза Фернандес де Трабо Ураканың Португалиядағы тәтесі болды), алайда бұл жаңа одаққа ешқандай сұрақ тудырмады немесе кедергі келтірмеді.

Кастилия патшалығымен соғыс және Тордесильяс конференциясы (11781180)

1178 жылы Фердинанд II Кастилия Корольдігіне шабуыл жасады. Альфонсо VIII осы бекіністерді ескертуге үлкермес бұрын, ол Кастрохериз және Дуэнас муниципалитеттерін (екеуі де бұрын Тереза Фернандес де Трабаның бірінші күйеуіне тиесілі болған жерлер) басып алды, ал Кастилияның тәжі Фердинанд II-ге қарсы күресу үшін Португалияның Афонсо I-мен одақтасты, ол өз ұлын, Инфанте Санчоны жіберді. 1180 жылы Леон және Кастилия патшалары Тордесильяс қаласында кездесіп, өзара дауларын аяқтауға келісіп, бейбіт келісімге қол қойды. Сол жылдың 6 ақпанында Фердинанд II-нің екінші әйелі Тереза Фернандес де Траба екінші ұлын туғанда қайтыс болды, ол анасымен бірге қайтыс етті және Леонның Сан-Исидоро корольдерінің корольдік пантеонында бірге жерленді.

Аумақты реттеу

Фердинанд II көптеген қалалар мен кенттерге құрмет грамоталарын (cartas forales) берді; 1164 жылы Падрон мен Рибадавияға, 1168 жылы Нояға, 1169 жылы Кастро Кальделас пен Понтеведра қаласына, 1170 жылы Туиге және 1177 жылы Лугоға. Ол сондай-ақ Собрадо, Мелон, Арментейра, Морайме және Сан-Мартин-де-Хубия сияқты көптеген монастырларды қолдады. Сантьяго-де-Компостела соборына да көмек көрсетіп, Мастер Матеоға өмір бойына зейнетақы тағайындады. Оның билігі тұсында Сантьяго ордені құрылды, ал Папа Александр III Якобтың қасиетті жылын (Bula Regis Aeterni, 1181) жариялады. Сантьяго-де-Компостела соборына берілген бұл құрметті құқық паломниктік сапарлардың өркендеуіне әсер етті, сонымен қатар Сантьяго жолы арқылы өтетін аймақтардың экономикалық, мәдени және өнер дамуына үлкен үлес қосты.

Соңғы жылдары Үшінші некесі - Урака Лопес де Харомен

1184 жылы әлмохад халифасы Әбу Якуб Юсуф Солтүстік Африкадан жиналған әскерімен Португалияға шабуыл жасап, мамыр айында Сантаремде Афонсо I-ді қоршады. Португалиялықтарға маусым айында Сантьяго-де-Компостела архиепискобы, ал шілде айында Фердинанд II жіберген әскерлер көмектесті. 1187 жылдың мамыр айында Фердинанд II Бискайяның иесі Лопэ Диас I де Хароның қызы Урака Лопес де Хароға үйленді, ол Сеон мен Рианоның иесі Нуньо Менендестің жесірі болған еді, және кем дегенде 1180 жылдың мамыр айынан бастап оның сүйіктісі болған. Той кезінде патша жаңа әйеліне Агилар мен Монтеагудо иелігін сыйлады. Жаңа патшайым күйеуінің өмірінің соңы жақындап қалғанын сезіп, Фердинанд II-нің тұңғыш ұлы Альфонсоның есесінен жалғыз тірі қалған ұлы Инфанте Санчоны Леон тағына отырғызуды қалады. Осы мақсатына жету үшін Урака Лопес де Харо Инфанте Альфонсоның тууы заңсыз деп мәлімдеді, себебі оның ата-анасының некесі екі тараптың туыстық байланысы болғандықтан бұрынғысынан жойылған еді. Фердинанд II содан кейін Инфанте Альфонсоны елден қуды, бұл оның әкесі қайтыс болғаннан кейін ұлы таққа отыруын қамтамасыз етуге тырысқан өгей анасының жеңісі болды.

Өлім және жерлеу

Фердинанд II 1188 жылғы 22 қаңтарда 51 жасында Сантьяго-де-Компостелаға қажылық сапардан оралғанда Бенавентеде қайтыс болды. Оның орнына үлкен ұлы, Леон королі Альфонсо IX таққа отырды. Primera Crónica General Леон королінің өлімін былай сипаттайды:

Фердинанд II Сантьяго-де-Компостела соборында жерленуге ниеттенгеніне қарамастан, бір жерге, мүмкін Леонның Сан-Исидоро корольдерінің корольдік пантеонына жерленді, себебі оның жесірі, королева Уррака, оның мәйітін Сантьяго-де-Компостелаға көшіруді қаламады, өйткені собордың архиепископы Педро Суарес де Деза король Альфонсо IX-ты қолдады. Кейіннен оның қалдықтары ұлы Альфонсо IX-тың бұйрығымен Сантьяго-де-Компостела соборына көшірілді, себебі Фердинанд II анасы Барселона королевасы Беренгария және атасы Бургундия графы Раймунд сонда жерленгендіктен, сол жерде жерленгісі келгенін айтқан болатын. Сондықтан, 1180 жылғы 26 шілдеде Бенавенте қаласында жасалған құжатта Сантьяго-де-Компостела соборына монархтың бұрын берген сыйлықтары расталды, ол собордың капелландығы мен корольдік қабірлеріне қатысты, сондай-ақ аталған құжатта ешкімнің сол аумақта қамал салуға құқығы жоқ екені бұйрылды. Фердинанд II-нің қалдықтарын көшіру туралы 1188 жылғы 4 мамырда Альфонсо IX-тың Заморада берген дипломында айтылған, ол корольдік қалдықтар әкесінің соңғы тілегін орындау ниетімен ұлының бұйрығымен Сантьяго-де-Компостела соборына көшірілгенін куәландырады және олар апостол Сантьягоның қалдықтарының жанына патшалық салтанатпен жерленді, сонымен қатар аталған құжатта оның қайтыс болған әкесінің және өзінің рухы үшін соборға берілген артықшылықтар мен босатулар расталды. Фердинанд II-нің қабірі Сантьяго-де-Компостела соборындағы ғибадатханада, Корольдік пантеон орналасқан жерде орналасқан. Жұп-жұқа тас саркофагтың үстінде марқұм корольді бейнелейтін мүсін қойылған, ол туника мен плащ киген, маңдайы патшалық тәжбен әшекейленген, ал шашы бұйраланып, сақалы бар. Корольдің оң қолы көтеріліп, басының деңгейінде орналасқан, ал сол қолы кеудесіне тиеп қойылған. Фердинанд II-ні бейнелейтін мүсін 13 ғасырдың бірінші жартысына жатқызылған. Ол корольдің 1188 жылы қайтыс болғаннан кейін жасалды, бұл оның мұрагері Альфонсо IX Леонның тапсырысымен жасалғанын көрсетеді деген қорытындыға әкелді.