Кіріспе

Ресей Императорлық Әскери-теңіз флотының бронекері "Рюрик" - Ресей Императорлық Әскери-теңіз флоты үшін салынған соңғы бронекер. Кемені британдық "Викерс" фирмасы жобалап, өз кеме жасау зауытында салған. Ол төрт пулядан тұратын негізгі батареямен және сегіз пулядан тұратын қосалқы батареямен қаруланды; оның ең жоғары жылдамдығы 0,9 м/с болды. Оның қуатты қарулануына қарамастан, "Рюрик" кемесі, тіпті, ол аяқталғанға дейін, күшті қаруланған және жылдам британдық крейсерлердің пайда болуымен ескірген. Оның дизайны жақсы бағаланады және теңіз тарихшылары оны осы уақытқа дейін салынған ең жақсы кемелердің бірі деп бағалайды. "Рюрик" өзінің қысқа өмірінің басым бөлігінде ресейлік Балтық флотының флагманы болды. Ол 1910 жылдың ортасында Жерорта теңізіне саяхат жасап, бір рет шетелде круиз жасады, бірақ өзінің алғашқы мансабының қалған бөлігін Балтық теңізінде өткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол флоттың басқа крейсерлерімен бірге жұмыс істеді, оңтүстік Балтық теңізіндегі неміс позицияларына рейдтер жасады. Ол 1915 жылдың шілдесінде Аланд аралдары шайқасында болған. Ол жерде ол үш неміс крейсерін ұрып-соқты. Ол ешқандай соққы ала алмады және бірнеше рет соққы алды, бірақ ол қатты зақымдалмаған және оның болуы немістерді кері шегінуге көндірді. 1916 жылы қарашада кеме неміс минасына қатты зақымданды және келесі бірнеше айды жөндеуде өткізді. Осы уақыт аралығында Ресей революциясы Император үкіметін құлатты және сол жылдың соңында большевиктердің билікті басып алуына әкелді. Нәтижесінде Брест-Литовск келісім-шарты Ресей үшін соғысты аяқтады және Рурик 1918 жылдың қазан айында Кронштадтта орналасты. Ол үш жыл бойы сол жерде қалып, 1923 жылдың қарашасында нашар күйге түсіп қалды. Жаңа совет теңіз флоты кемені бөлшектеуге шешім қабылдады және ол Петроградқа сүйретіліп, 1924 және 1925 жылдар аралығында ол жерде жойылды.

Дизайн

1904 жылы шілдеде Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флоты бірнеше шетелдік және отандық кеме жасаушылардан жаңа бронекерді жобалау үшін тендерлер шақырған жобалау конкурсын өткізді. Ең үлкен ығысу көлемі - 2 м.м. , бұл бұрынғы бронекрейсерлердің екі еседен астамы. Викерс 1905 жылы маусымда кеме жасау конкурсында жеңіп алды, ал компания бірнеше ұсыныстар ұсынды, соның ішінде оншақты қарулы кеме, бірақ ресейліктер 254 мм-лік төрт және он екі қаруды, сонымен қатар жиырма қаруды қорғаныс қаруын көтерген сәл кіші кеме таңдады. Құрылыс жұмыстары басталғанға дейін 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезінде жиналған тәжірибелер негізінде жобаға түзетулер енгізілді. Қорғаныс батареясы 75 мм-лік пулялар қазіргі заманғы торпедалық қайықтар мен эсминстермен күресуге жеткілікті күшті болмағандықтан, қару-жараққа көбейтілді. Салмақты үнемдеу үшін 203 мм-лік 4 пуля алынып тасталды. Жапондықтармен болған соғыста жақтаулар өте маңызды болды, сондықтан кеменің броньдары нығайтылды. Ауырлық үнемдеу шараларына қарамастан, ығысу шамамен көбейді Ресей теңіз флоты бастапқыда отандық кеме жасау орындарында бірдей дизайнға тағы екі крейсер салуды жоспарлаған болатын, бірақ бюджеттік проблемалар, бу турбинасымен жұмыс істейтін барлық британдықтар 1907 жылы үлкен қарулы крейсерлерді пайда болған кезде, жоспарлар талқыланды. "Рурик" кемесі салынып біткенге дейін күштірек крейсерлердің пайда болуына қарамастан, ол өте жақсы жоба деп саналады. Конуэйдің "Барлық әлемдегі жауынгерлік кемелер" атты еңбегінде "Рюрик" туралы былай делінген: "Орыс теңіз флотына 1905 жылға дейін дайындалған ең үлкен кеме және ең жақсы броньды крейсерлердің бірі". Энтони Уоттс оны "қазіргі уақытта жасалған ең жақсы бронекерлердің бірі" деп сипаттап, осы пікірмен келіседі.

Жалпы сипаттамалары және қозғалтқыш машиналары

Рюрик тік бұрыштар арасында, су сызығында және жалпы ұзындығында ұзын болды. Оның корпусы ұзын мачта палубасымен, негізгі мачтасына дейін созылған және айқын ағаш бұрышымен жабдықталған. Оның құрылымы өте аз, негізінен, алдыңғы жағында командалық көпір және артқы жағында кішірек, қосалқы басқару мұнарасы бар. Ол тек артқы басқару мұнарасының алдында орналасқан негізгі шлагбауммен аяқталды, бірақ 1909 жылы қызметте болған кезде алдыңғы басқару мұнарасының үстінде де алдыңғы шлагбаум орнатылды. 1917 жылы алдыңғы мачтаның орнына үш табанды мачта орнатылды. Рульді басқару бір рульмен басқарылатын. Екіпажының құрамында 26 офицер мен 910 ер адам болды. Кеме қозғалтқышы екі тік үш есе кеңейтілетін бу қозғалтқышынан тұрады. Буды 28 көмірмен жұмыс істейтін Белвиль типті су құбыры қазандықтарымен қамтамасыз етілген, олар кеме ортасында орналасқан үш түтікше арқылы желдетілді. Электр стансасы ең жоғары жылдамдықпен көмірді жинауға арналған , ал Рюрик үшін ең үнемдісі - бумен жүзу .

Қару-жарақ

Рюриктің негізгі батареясы 50 калибрлі (каль.) Қарулар екі қос мұнаралы, алдыңғы және артқы орта сызыққа орнатылған. Бұл қарулар мен олардың мұнараларын Викерс әсіресе Рюрик үшін жасаған. Бұрыштамалары овал пішінді, төмендегі қоршаулардан шығарылған снарядтар мен отын зарядтары орналастырылған жұмыс бөлмесінің үстінде орналасқан. Бір қатар көтерушілердің бірі оқ-дәрілерді жұмыс бөлмелеріне, ал екіншісі мұнараларға апарып отырды. Қиылған көтергіш құрылғыдан басқа, жарылысқа қарсы сақтық шараларына журналдарда бүркіткіш жүйесі және ауыр өрт болған жағдайда оларды тез суға батыру үшін шаралар кірді. Қарулар броньды тесуші (АП) немесе жоғары жарылғыш (ЕЕ) снарядтарды 21 градус жоғары жылдамдықпен атып жіберді. Қаруларды қайта толтыру үшін -5 және 8 градус биіктікке қайтару керек болды. Қарудың атыс жылдамдығы минутына екі рет болатын. Оның негізгі батареясы сегіз 203 мм 50 кальциметрлік екінші батареямен қамтамасыз етілді. 1905 жылғы үлгідегі төрт қос мұнаралы қару, олар екі мұнаралы, әрқайсысы екі мұнаралы, жоғарғы құрылыстың бұрыштарына орналастырылған. Бұл да Викерс үлгісі, бірақ олар ресейлік доредноут-қа дейінгі бірнеше линкерлерде қолданылған. Олар жартылай брондауды тесуші (SAP) снарядты 15 градус биіктікте нысанаға тигізе алды; мұнаралар -5 -тен 25 градусқа дейін биіктікке мүмкіндік берді, бірақ ең жоғары биіктіктегі қашықтық белгісіз. Мұнаралар 254 мм-лік пуляларға ұқсас болды, бірақ пулялар кез-келген биіктікте қайта зарядталуы мүмкін. Қарулар минутына үш оқ атуға қабілетті. Торпедалық қайықтардан қорғаныс үшін кемеде 120 мм 50 каль. Қаруларды жеке-жеке казематтарда алып жүреді. Он алты кеме кемежайдың алдыңғы палубасында, ал қалған төртеуі артқы палубада орналасқан. Олар 792,5 м/с жылдамдықпен, 19,5 градус биіктіктен САП снарядынан атуды жүзеге асырды. Олардың атыс жылдамдығы минутына сегіз рет болды. Төрт 43-қали. Hotchkiss қару-жарағы толықтай толықты. Сонымен қатар, ол екі торпеда түтігімен қаруланды. M1908 торпедасында жауынгерлік бас бар және оның жылдамдығы; жылдамдық екі есеге дейін көтерілді; олар кейіннен M1912 нұсқаларымен ауыстырылды, бұл жауынгерлік басты едәуір арттырды Олардың өнімділігі едәуір артты, жылдамдыққа және жылдамдыққа жетеді .

Қару-жарақ

Кеме Крупп цементпен қапталған броньмен қорғалған. Оның бронь белбеуі корпустың жағын су деңгейінен 2,13 м жоғары және 1,52 м төменнен жауып тұрды. 254 мм-лік пулялардың барбеттерінің арасындағы белбеудің негізгі бөлігі қалың, жоғарғы жиегі мен төменгі жағында таяз. Негізгі секция алдындағы белдік төменгі жиегімен 102 мм-ге дейін қысқартылды, ал артқы белдіктің қалыңдығы 76 мм-ге тең болды. Артқы бөлігі тұмсыққа дейін созылмады, оның орнына 76 мм көлденең қалқамен аяқталды. Белденің үстінде 76 мм қалыңдықтағы бронь үштік казематтарды жауып тұрды. Үш брондалған палуба бар еді; төменгі палуба қалың, белдіктің төменгі жиегіне жалғастырылған көлбеу жақтары бар. Бас палубаның қалыңдығы 38 мм, ал одан жоғары каземат батареясының шатыры 25 мм болды. Рюриктің басқару мұнарасының екі жағында 203 мм-лік бронь пластинасы болды. Батареяның басты мұнаралары алдыңғы және бүйірінен 203 мм-ге тең, төбелері көлбеу, оқ-дәрі журналдарына дейін созылған барбеттермен бекітілді. Белдің артында қалыңдығы азайған барбеттер екіншілік мұнаралар 180 мм қабырғалары мен беттері және 50 мм шатырларымен сәл жеңіл қорғаныс алды. Олардың барбеттерінің қалыңдығы белдіктің үстінде 152 мм, ал астынан 3876 мм болды. Су асты қорғанысы 38 мм қалыңдықтағы торпедалық қалқанынан тұрады, ол кеменің бүйірінен 3,35 м қашықтықта орналасқан. Ол кеменің қамал-қабырғасын жауып тұрды.

Қызмет тарихы

"Руриктің" кеменің іргетасы 1905 жылы 22 тамызда салынып, 1906 жылы 17 қарашада суға жіберілді. Құрылымдық әлсіздіктер 1907 жылы оқ-дәрі сынақтары кезінде анықталды, бірақ Ресей теңіз флоты кемелерді жеткізуден кейін ақауларды жоюды шешті. Сынақ 254 мм-лік екі пулеметтен отыз рет, 203 мм-лік екі пулеметтен тағы отыз рет және 120 мм-лік пулеметтен он бес рет оқ атуды қамтиды. 1908 жылы оның жылдамдығы мен күші жобаланғаннан жоғары болды. Кеме 1908 жылы қыркүйекте аяқталып, Ресей флотына тапсырылды. Келіп жеткеннен кейін ол Кронштадт кеме жасау орнына конструкциялық проблемаларды түзету үшін корпус құрылымына өзгерістер енгізу үшін жіберілді. Келесі екі жыл бойы Балтық теңізінде жұмыс істеді, ал 1910 жылдың шілдесінде Жерорта теңізінде круизге жіберілді. Ол Балтық теңізіне қайтып, келесі үш жыл бойы сол жерде болды. 1913 жылдан бастап ол Балтық флотының флагманы болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың шілдесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ресей әлі де соғыс кемелерін жасақтамаған болатын. Бұл кемелер Балтық теңізіндегі әлдеқайда күшті Императорлық неміс флотына қарсы әскери-теңіз операцияларының ауыртпалығын көтерді. Сол кезде "Рурик" Ресейдің Балтық теңізіндегі әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы адмирал Николай Оттович фон Эссеннің флагманы болды. Руриктердің қолбасшысы бастапқыда капитан Михаил Бахирев болды. Ол 27 тамызда Рюрик пен бронекерлік крейсерді Ресей крейсері Палладамен бірге Данияның Борнхольм және Германияның Данциг маңындағы батыс Балтық теңізінде шабуыл жасады. Алайда олар жау кемелерін таба алмады. Операция Балтық флотының моральін күшейтті, бірақ патша Николай II Эссениге неміс флотымен әрекет етуге мәжбүрлеуге тырысқан маневр еркіндігін беруден бас тартты. Орыс әскерилері сол айда неміс крейсері Ресей аумағында суға батқанда, неміс кодтарын қайтарып алды, бұл ресейлік теңіз флотына неміс сымсыз сигналдарын шифрлауға мүмкіндік берді. Қараша айында "Рурик" теңіз миналарын таситын жылдам мина салушы ретінде өзгертілді. Ол өзінің алғашқы операциясын 14 желтоқсанда адмирал Людвиг Кербердің қолбасшылығымен, ресейлік крейсерлер "Адмирал Макаров" және "Баян" крейсерлерімен бірге жүргізді, ал тағы бір крейсерлер солтүстікке қарай тағы бір миналық қабатты жапты. Рюрик операция кезінде Данцигтегі неміс портының маңында 120 мина өрісін орналастырды. 1915 жылы 12 қаңтарда Рюрик тағы да мина салу операциясына аттанды, бұл жолы Баян мен адмирал Макаровпен бірге ертіп жүретін күштің бөлігі болды. Келесі екі күн ішінде тағы үш крейсер Рюген аралының маңында бірнеше мина өрістерін орналастырды; бұл соғыста ресейлік флоттың батысқа енген ең батысы болды. Бұл мина өрісі кейіннен неміс крейсерлеріне зақым келтірді, ал соңғылары жөндеуден тыс күйде қалды. Рурик 1915 жылы 13 ақпанда Данциг маңында тағы бір кен орнын салуға жіберілген мина салушылар тобын ертіп жүрді, Швецияның Готланд қаласының шығысында жағаға ұшып, қатты зақымдалды, бұл ресейліктерді операцияны тоқтатуға мәжбүр етті. Судың жартысы су астында қалғандықтан, суды алып тастағанына қарамастан, ол өзін-өзі босатып, Ревальға өз күшімен оралды. Кейіннен ол Кронштадтта жөндеуден өтті. Рурик 89 күн бойы әрекетсіз болды. Балтық теңізінде қатты мұз бұдан әрі операцияларды қысқартты. Сол кезде "Гангут" кемесі іске қосылып, флоттың құрылымы қайта құрылды. Рюрик 1-ші крейсерлік бригаданың Баян және адмирал Макаровпен бірге 5-ші топқа тағайындалды. Жаңа дрэдноуттар тәуекелге ұшырауға тым құнды деп саналғандықтан, крейсерлер шабуылдау операцияларының көпшілігін жалғастырды. Олар Фин шығанағын қорғау үшін пайдаланылды.

Аланд аралдары шайқасы

Маусымның соңында ресейлік теңіз командасы портқа неміс шабуыл жасағанда Виндаудағы (қазіргі Латвия) гарнизонға қолдау көрсету үшін бомбалау операциясын жоспарлады. Алғашқы жоспарлар орыс флотының күшін көрсету үшін, әсіресе, неміс желілерінің артында орналасқан Росток қаласына шабуыл жасауды талап етті, бірақ флот командирі ретінде Эссеннің орнын басқан вице-адмирал Василий Канин Рюрикті жау аумағына жіберуге рұқсат беруден бас тартты. Осылайша операцияның мақсаты Мемельге ауыстырылды. Бахырев, қазір контр-адмирал болып тағайындалған, бомбалау күшін басқарды, оның құрамы белгісіз. Пауль Халперннің айтуынша, ол "Адмирал Макаров", "Баян", "Богатырь" және "Олег" крейсерлерінен құралған, ал "Рурик" және "Новик" эсминдері оларды және алдыда орналасқан субмариналар тобын жауып тұрды. Бірақ Гари Штаф Рюрик, Олег және Богатырдың бомбалауды жүргізетінін, ал адмирал Макаров пен Баян оларды қорғайтынын айтады. Кемелер 1 шілдеде түн ортасынан кейін порттан шықты. Қалың тұман Бахыревті бомбалауды тоқтатуға мәжбүр етті, өйткені олар Мемелді сенімді түрде таба алмады, ал оның крейсерлері Рюрик пен Новиктен бөлініп қалды. Бахырев келесі күні таңертең тағы бір әрекетті жоспарлады, бірақ ол Ригаға бара жатқанда 1-ші күні неміс сымсыз сигналдарынан мина салу операциясы туралы естіді және оның орнына кемелерді ұстап алуға тырысты. Ол бомбалау тобының төрт крейсерін алып, сымсыз тыңдау арқылы батысқа қарай шығып, бір бронекрейсерден, екі жеңіл крейсерден, мина салушыдан және жеті эсминктен тұратын неміс флотилиясын тосқауылға алды. Екі тарап 6:30-да байланысқа шықты. Аланд аралдары шайқасында немістер қашып кетті, ал ресейлік крейсерлер миналық қаптамаға шоғырланды, оны жағаға мәжбүрледі. Бахырев Рурикке көмекке шақырады, ол 09:45-те жақын маңға жетеді, бірақ достас немесе жау кемелерін таба алмайды. Кеме командирі капитан А. М. Пишнов Бахиревтің кемелерін табу үшін кемесін солтүстікке бұрды, одан кейін көп ұзамай ол неміс жеңіл крейсерін кездестірді. Екі кеме тез арада атысты ашады, ал Рюрик қарсыласынан әлдеқайда күшті болса да, ол ешқандай соққы ала алмады, өзі он соққы алды. Бір ұшақ Рюриктің алдыңғы қалқанына от жағып, қасынан қағып жібергенде, үлкен жапырақ шашылып, оның алдыңғы қашықтық өлшегіші зақымдалды. Неміс снарядтары оның броньын тесуге жеткіліксіз болды, бірақ олар оның негізгі батареясының бір мұнарасын уақытша сөндірді, өйткені жарылыстан шыққан түтіндер оның экипажына улану қаупі төнді. Неміс бронекері бұған араласып, Любекке шабуылдан бас тартуды бұйырды, ал 10:04 -те Рюрик жеңіл крейсерге атысты тоқтатты. Одан кейін орыс крейсері Руонға қарсы аттанды, оған сол кезде жеңіл крейсер Аугсбург қосылды, ол отын ашып, Рунға қарсы аттанды, бірақ тағы да ешқандай соққы ала алмады. Ол тағы бір соққы алды, ол артқы басқару мұнарасына соқтығысты және айналадағы құрылысқа зақым келтірді. Неміс командирі қашып кетуін жасыру үшін нашар көрінуді пайдаланып, ажыратуға тырысуды шешті; шамамен сол уақытта орыс қарауылдары олар қателікпен U қайығы деп ойлаған нәрсені байқады. Су асты кемелерінің шабуылдау қаупі Рурикті жұмыстан босатуға мәжбүр етті, бұл немістерге қашуға жеткілікті уақыт берді.

Кейінгі операциялар

11 қарашада Рурик шведтік Готланд аралынан 560 минаны себу үшін тағы бір мина салу операциясына жіберілді. 6 желтоқсанда тағы бір осындай миссия, сол аймақта тағы 700 мина орнатылды. Ресейдің кен өндіруге күш салуы мен одақтас теңіз асты кемелерінің шабуылдары нәтижесінде немістер Балтық теңізінде капиталды кемелерді қауіпсіз түрде пайдалануға болмайды деген қорытындыға келді. 1916 жылдың маусым айынан бастап Рюрик неміс сауда кемелерін іздеу үшін Балтық теңізіне бірнеше рет жіберілді, бірақ ол бұл патрульдер кезінде бір ғана кеме тауып, батты. 7 қарашада Ресейдің Хогланд аралынан қашып жүргенде минаға соқтығысып, қатты зақымданады. 1917 жылдың сәуір айына дейін жөндеу жұмыстары жүргізіліп, оның алдыңғы мачтасы үш табанды нұсқамен ауыстырылды. Ресей революциясы 1917 жылдың наурыз айында басталып, қарашада қазан төңкерісіне дейін жетті, ол Ресейде большевиктердің билікті қолға алуына әкелді. Үкімет Ресейдің қақтығысқа қатысуын тоқтатқан Брест-Литовск келісімін жасады. Келісімнің бір бөлігі ретінде Ресей Финляндияға тәуелсіздік берді, бұл флотты Хельсингфорстағы негізгі базасынан бас тартып, Кронштадтқа оралуға мәжбүр етті. 1918 жылдың қазан айында Рюрик Кронштадт қаласына резервке жіберілді, ол келесі үш жыл бойы сол жерде жатты. 1921 жылы 21 мамырда ұзақ уақыт сақтауға тізімге енгізілген ол қарусыздалды және пайдалы жүйелер жағаға сақталу үшін алынып тасталды. 1923 жылдың соңында оның жағдайы нашарлап, оны ажырату туралы шешім қабылданды. 1 қарашада әскери-теңіз тізілімінен алынып тасталды және Петроградқа жеткізілді, онда ол 1924-1925 жылдары бөлшектеліп шығарылды. Оның 203 мм-лік пулеметтері кейін жағалаулық артиллерия батареясы ретінде пайдаланылды.