Кіріспе

Италиядағы қала Новара (новар. Novara) - Италияның солтүстік-батысындағы Пьемонт аймағындағы Новара провинциясының астанасы, Миланнан батысқа қарай орналасқан. 101,916 тұрғыны бар (2021 жылдың 1 қаңтарында) бұл Пиемонт аймағының Туриннен кейінгі екінші ең көп халықты мекендейтін қаласы. Бұл жол Миландан Туринге және Генуядан Швейцарияға дейінгі жолдар бойынша коммерциялық көлік қозғалысының маңызды тоғысуы болып табылады. Новара Пиемонттың солтүстік-шығысындағы Агоня мен Тердоппио өзендерінің арасында, Миланда және Туринда орналасқан. Ол Ломбардия аймағымен шекараны белгілейтін Тичино өзенінен ғана алыс.

Тарих

Новараға б.з.б. 89 жылы римдіктер жергілікті галлдар Рим азаматтығын алған кезде негізін қалады. Оның атауы "жаңа" дегенді білдіретін Нов және Сисалпий галлдары қоршаған аймаққа қолданған Ария деген атаудан құрылған. Лигуралар мен келттер заманында пайда болған ежелгі Новария муниципалитет болып, Верцелладан (Верцелли) Миланға (Медиолан) баратын жолда орналасқан. Оның перпендикуляр жолдардағы орны (бүгінгі күнге дейін сақталған) римдіктер заманына жатады. 386 жылы қала өзінің бәсекелес Валентиан II-ді қолдағаны үшін Магнус Максиммен жойылғаннан кейін, оны Феодосий I қайта салды. Кейіннен оны Радагай (405 ж.) және Аттила (452 ж.) талап-толғанды. Ломбардтар кезінде Новара герцогтық, Карл Толығаның кезінде графтық болды. Новарада императорлық қаланың бостандық құқықтары сақталды. 1110 жылы оны Генрих V басып алып, жойды, бірақ 1167 жылы Ломбардтар лигасына қосылды. 12 ғасырдың соңында ол Миланның қорғауын қабылдады және Висконтидің, кейіннен Сфорцаның билігіне айналды. 1513 жылы Новара шайқасында Новараны Милан Сфорцасы үшін қорғаған швейцариялық жалдамалылар қаланы қоршап тұрған француз әскерлерін талқандады. Бұл жеңіліс Камбрей лигасының соғысында Италияға француздардың шабуылдауын аяқтады. 1706 жылы Новараны, оны көп уақыт бұрын Филиппо Мария Висконти Савойяның Амадей VIII-ге уәде еткен еді, Савойя әскерлері басып алды. Утрехт бейбітшілігімен қала Миланмен бірге Габсбург империясының құрамына енді. 1734 жылы оны басып алғаннан кейін Новара келесі жылы Савой әулетіне өтті. Наполеонның Италиядағы жорығынан кейін Новара Агонья департаменттің астанасы болды, бірақ 1814 жылы Савой үйіне қайта тағайындалды. 1821 жылы бұл жерде тұрақты сардиниялық әскерлер Пьемонт конституциялық либералдарын жеңген шайқас болды. 1849 жылы Новара шайқасында Сардиния әскері фельдмаршал Иосиф Радецкий фон Радецтің австриялық әскерімен жеңілді. Бұл жеңіліс Сардинияның Карл Альбертіне бас тартқан және қаланың бір бөлігін австриялықтар басып алған. Сардиниялықтардың жеңілісін Италияның бірігу қозғалысының бастамасы ретінде қарастыруға болады. 1859 жылы жарлықпен Новара провинциясы құрылды, оған қазіргі Верчелли, Биелла және Вербано Кузио-Оссола провинциялары кірді. Новара қаласының 1861 жылы 25144 тұрғыны болған. ХХ ғасырдағы индустрияландыру 1981 жылы қала халқының саны 102,088 адамға дейін өсті. Қала халқының саны кейінгі жылдары аз өзгерді. 1918 жылы Новарада Италияның бұрынғы президенті және өмір бойы итальяндық сенатор Оскар Луиджи Скальфаро дүниеге келді. Қала 1971 жылы Элио Петридің "Жұмысшы тап көкке барады" фильмін түсірген; фильм Канн кинофестивалінде ұсынылды және бірнеше марапаттар алды; оның саундтрегін Эннио Морриконе жазды, ол да камеода көрінеді.

Сәулет

Новараның көзқарасын екі топқа бөлуге болады. Қаланың ең маңызды көрнекі орындары оның тарихи орталығындағы, бір кездері қала қабырғаларымен қоршалған аймақта орналасқан. Алайда бірнеше маңызды көрнекі жерлер бұрынғы қала қабырғаларының сыртында да жатыр. Новарада көптеген шіркеулер мен тарихи ғимараттар бар; олардың кейбіреулері жылдар бойы қалпына келтірілді. Архитектураның ең маңызды элементі - сәулетші-инженер Алессандро Антонелли жобалаған 121 метрлік биік күмбез. Қазір Сан-Гауденцио базиликасы деп аталатын бұл шіркеу 1888 жылы салынған. Ол қазір қаланың символына айналды және оның панорамасындағы ерекше белгісі болды, оны қалаға апаратын барлық жолдардан байқауға болады. Белгілі бір қызығушылыққа ие - оның манарасы, оны танымал Витторио Альфьеридің ағасы Бенедетто Альфьери жобалаған.

Балуардиден тыс жерлер

Балуарди белдеуінен тыс жерлерде орналасқан қызықты жерлерге 15-ші ғасырда Бернардино Сиенский қалпына келтірген Сан-Наззаро-делла-Коста шіркеуі және Пиемонт (Сардиния) мен австриялықтар арасындағы 1849 жылғы 23 наурыздағы тарихи шайқаста қаза тапқан сарбаздарды еске алу үшін Пиемонт маңындағы Бикокка маңындағы пирамидалық пішінде Бикокка сүйекханасы кіреді. Айта кетерлігі, Санта-Мария-делле-Грацие (Санти-Мартино және Гауденцио) шіркеуі 1477 жылы августиндіктермен салынған, оның ішкі бөлігі бір кемеден тұрады, оның жағында 15 ғасырдағы суретшілерге, соның ішінде Даниэле де Бозиске қатысты суреттер бар.

Мерекелер мен іс-шаралар

22 қаңтар: Новарада жыл сайын Новараның қамқоршысы Сан-Гауденцио (Новараның қасиетті Гауденциус) мерекесі аталады. Күн бойы әулиенің қабірін аралап, маррони ди Кунео ("Кунео кестені") деп те аталатын дәстүрлі қуырылған кестені алуға болады. 23 наурыз: 1849 жылғы Новара шайқасының реконструициясы, кезеңдік киімдер мен қару-жарақтар. 25 сәуірде, Бостандық күні, көптеген басқа итальяндық қалалардағыдай, Новарезиде итальяндық қарсылық қозғалысын еске алу үшін көптеген бастамалар ұйымдастырылады, әсіресе, Новара айналасында және "Оссола партизан республикасында" шайқасқан партизандар. 2001 жылдан бастап Новарада Giovani Espressioni ("Жастар сөздері") өткізіледі. Бұл - жас музыканттарға арналған музыкалық фестиваль, оны Аlessandro Marchetti көркемдік жетекшісі болып табылатын Staff Millennium орындаушылық агенттігі ұйымдастырды. "Espressioni Contest" байқауы жыл сайын жеңімпазды таңдайтын жаңа топтардың көрінісі ретінде ерекше маңызды. Қатысқан белгілі суретшілер арасында Неграмаро, Капарецца, Финли, Валанзаска, Экстрема және Блейз Бейли бар. 2005 жылдан бастап Новарада "Новара евангелие фестивалі" өткізіледі, ол семинарлардан, жергілікті турлардан және қаланың басты театрында евангелиелік концерттерден тұрады. Бұл Италиядағы осы музыканың ең маңызды фестивальдерінің бірі, өйткені басты оқиға - Кирк Франклин, Донни МакКларкин және т.б. сияқты ең танымал евангелистік әншілердің концерті.

Демография

ISTAT 2007 NovaraИталияОрташа жасы44 жастан42 жасқа дейін18 жастан төмен16.4%18.1%65 жастан асқан21.6%20.0%Шетел тұрғындары7.7%5.8%1000 адамға туылғандар9.15 b9.45 b2007 жылы Новарада 102 862 адам тұратын, олардың 49% еркек, 51% әйел. Кәмелетке толмағандар (жасы 18 және одан кіші балалар) халықтың 16,35% құрады, ал зейнеткерлер саны 21,6% құрайды. Бұл Италияның 18,06% (кәмелетке толмағандар) және 19,94% (пенсионерлер) орташа көрсеткішімен салыстырғанда. Новара тұрғындарының орташа жасы 44 жасқа, ал Италияда 42 жасқа тең. 2002-2007 жылдар аралығындағы бес жылда Новараның халқы 1,64% өсті, ал Италияның жалпы саны 3,85% өсті. Новарада 1000 тұрғынға шаққанда 9,15 бала туады, ал Италияда орташа 9,45 бала туады. 2006 жылы халықтың 92,37% -ы итальяндықтар болды. Ең ірі иммигрант тобы басқа еуропалық елдерден келеді: 2,94%, Солтүстік Африка: 2,23%, Латын Америкасы: 0,71%. Италияның көп бөлігіндей, Новарада да рим-католик дінінің басым көпшілігі тұрады.

Көлік

Жергілікті қоғамдық көлік агенттігі - SUN.

Автомобиль жолдары мен негізгі жолдар

Новара Турин мен Миланмен A4 автожолымен (Новара Овест және Новара Эст тораптары арқылы) байланысты. A26 автожолы Новара провинциясының көп бөлігін кесіп өтеді, бірақ оны Новарамен тікелей байланыстыратын қиылысы жоқ. Новараға A26-дан жету үшін Верчелли Эстке шығу керек, бірақ Novara-ға A4 арқылы да жетуге болады, ол A26-ды қиылыста кесіп өтеді. Новара екі жолды айналма жолдар жүйесімен қызмет көрсетеді. Ең көне айналып өту жолы - Tangenziale Est, ол тікелей Novara Est автокөлік жолымен байланысты. 2003 жылы Tangenziale Sud-те жол жұмыстары аяқталды. Милан мен Маджентадан S11 магистралі Новара арқылы Верчелли мен Туринге барады. Солтүстік пен оңтүстікке қарай астананы автожол желісіне қосатын магистральдық жолдар да бар.

Спорт

Novara FC - Новарадағы футбол клубы. А1 сериясындағы әйелдер волейбол командасы бар, Игорь Новара Волей. Мұнда бейсбол командасы мен хоккей командасы бар еді.

Үкімет

Қазіргі уақытта Новараның мэрі - 2016 жылы маусымда сайланған және 2021 жылы қазанда расталған Алессандро Канелли. Ол Forza Italia сияқты дәстүрлі оңшыл партиялар мен Lega (саяси партия) және Италияның бауырлары құрамында жаңа оңшылдар коалициясын білдіреді.