Кіріспе

Қытай қақпасы - Қытайдың Пекин қаласында, қазіргі Тяньаньмэнь алаңына жақын орналасқан тарихи рәсімдік қақпа. Ол 1954 жылы қиратылған. Бұл қақпа Мин және Цин әулеттері кезінде Императорлық қаланың оңтүстік қақпасын құраған. Ол Пекиннің орталық осіне, Чжэньян қақпасының солтүстігіне және Тяньаньмэннің оңтүстігіне орналасқан. Бұл екі қорғаныс қақпасынан айырмашылығы, Қытай қақпасы таза рәсімдік қақпа болды, қамал жоқ, бірақ үш қақпасы бар кірпіш тас құрылым болды.

Тарих

Қақпа алғаш рет Мин әулетінің Юнле дәуірінде салынған. Бұл Император қаласының оңтүстік қақпасы болғандықтан және ежелгі Қытайда "оңтүстік" ең көрнекті бағыт ретінде қарастырылғандықтан, бұл қақпа "Ұлт қақпасы" мәртебесіне ие болды. Қақпаның символикалық маңызы зор, өйткені оның атауы қазіргі билік құрған әулетпен бірге өзгерді. Мин әулетінің кезінде ол "Ұлы Мин қақпасы" деп аталды және "Күн мен Ай аспанның қасиеттерін жарықтайды; Таулар мен өзендер императордың үйін керемет етеді" деген оюлы парталар жиынтығын алып жүрді. ("日月光天德,山河壯帝居。」) деп аталады. Цинь әулеті Минь әулетін алмастырған кезде, қақпаның атауы 1644 жылы "Ұлы Цинь қақпасы" (; Маньчжу: Daicing duka) болып өзгертілді. 1912 жылы Цинь әулетінің құлдырауынан кейін қақпаның атауы "Қытай қақпасы" деп өзгертілді. 1952 жылы Тяньаньмэнь алаңы кеңейтілген кезде Кеңес Одағының кеңесшілері қақпаны бұзуды ұсынды. 1954 жылы қақпасы қиратылды. 1976 жылы Мао Цзедун қайтыс болғаннан кейін бұрынғы қақпаның орнына оған арналған кесене салынды.

Сәулет

Императорлық қала мен қарапайым халықты бөліп тұратын Қытай қақпасы салтанатты және әсем болып салынған. Ұлы Цин кодексі үш қақпа, ұшып баратын төбелер, алдындағы төрт бұрышты алаң, әр жағында екі арыстан және әр жағында "түсірілетін стела" болуы керек деп жазды ("大清門,三上爲飛崇脊,門前地正方,绕以石欄,左右獅各一,下馬石碑各一。"). Бұл стилімен Мин әулеті қабіріндегі Ұлы Қызыл қақпаға және Цин әулеті императорлық қабірлеріне ұқсас. Цинь дәуірінде Ұлы Цинь қақпасы мен Чжэньян ер адамдары арасындағы кеңістік тас қоршаумен қоршалған төрт бұрышты алаң болды. Мин әулеті кезінде бұл кеңістік сауда орындары арасында тар аллеялар болғандықтан "Шахмат желісі көшелері" деп аталатын. Қақпа сыртындағы түсіру стеллалары лауазымды адамдардың седандық креслолардан түсіп, немесе аттарынан түсіп, қай жерде отыратынын белгілейді. Тек император, император және император жесір әйелдеріне ғана есік арқылы седан креслоларында жүру рұқсат етілді. Цинь дәуірінде Императрица тек өзінің үйлену тойы кезінде Ұлы Цинь қақпасы арқылы Тыйым салынған қалаға кіре алады. Қалған барлық кәнизактар мен күйеулер солтүстік қақпадан, яғни "Құдайдың құдіреті" қақпасынан кіруге мәжбүр болды.

Таблетка

Қақпаның үстіндегі негізгі тақташа таспен оюланған, ал жеке таңбалар лазуриттен жасалған және тақташаға орнатылған. 1912 жылы 9 қазанда Синьхай революциясының бір жылдығына бір күн қалғанда, Қытай Республикасы үкіметі императорлық биліктің құлдырауын атап өту үшін атауын "Қытай қақпасы" деп өзгертуге шешім қабылдады. Олар тек қана тақташаны алып, кері бұрып, жаңа есімді ойып жазуға болады деп ойлады. Алайда тасты алып тастағанда, оның ішіне "Ұлы Мин қақпасы" деген жазу жазылған екен: бұл идеяны Цинь қолөнершілері екі жүз жыл бұрын ойлап тапқан көрінеді. Осылайша, дереу ағаш тақтайша жасалып, Пекин қаласының әкімі үш таңбаны "中華門" (Қытай қақпасы) деп жазды. Алғашқы тас тақташа қазір Пекиндегі Капитал мұражайында сақталған.