Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай қақпасы - Қытайдың Пекин қаласында, қазіргі Тяньаньмэнь алаңына жақын орналасқан тарихи рәсімдік қақпа. Ол 1954 жылы қиратылған. Бұл қақпа Мин және Цин әулеттері кезінде Императорлық қаланың оңтүстік қақпасын құраған. Ол Пекиннің орталық осіне, Чжэньян қақпасының солтүстігіне және Тяньаньмэннің оңтүстігіне орналасқан. Бұл екі қорғаныс қақпасынан айырмашылығы, Қытай қақпасы таза рәсімдік қақпа болды, қамал жоқ, бірақ үш қақпасы бар кірпіш тас құрылым болды.
The Gate of China was a historical ceremonial gateway in Beijing, China, located near the center of latter day Tiananmen Square. It was demolished in 1954. This gate formed the southern gate of the Imperial City during the Ming and Qing dynasties. It was situated on the central axis of Beijing, to the north of Zhengyang Gate, and south of Tiananmen. Unlike these two defensive gates, the Gate of China was a purely ceremonial gateway, with no ramparts, but was a brick stone structure with three gateways.
Тарих
Қақпа алғаш рет Мин әулетінің Юнле дәуірінде салынған. Бұл Император қаласының оңтүстік қақпасы болғандықтан және ежелгі Қытайда "оңтүстік" ең көрнекті бағыт ретінде қарастырылғандықтан, бұл қақпа "Ұлт қақпасы" мәртебесіне ие болды. Қақпаның символикалық маңызы зор, өйткені оның атауы қазіргі билік құрған әулетпен бірге өзгерді. Мин әулетінің кезінде ол "Ұлы Мин қақпасы" деп аталды және "Күн мен Ай аспанның қасиеттерін жарықтайды; Таулар мен өзендер императордың үйін керемет етеді" деген оюлы парталар жиынтығын алып жүрді. ("日月光天德,山河壯帝居。」) деп аталады. Цинь әулеті Минь әулетін алмастырған кезде, қақпаның атауы 1644 жылы "Ұлы Цинь қақпасы" (; Маньчжу: Daicing duka) болып өзгертілді. 1912 жылы Цинь әулетінің құлдырауынан кейін қақпаның атауы "Қытай қақпасы" деп өзгертілді. 1952 жылы Тяньаньмэнь алаңы кеңейтілген кезде Кеңес Одағының кеңесшілері қақпаны бұзуды ұсынды. 1954 жылы қақпасы қиратылды. 1976 жылы Мао Цзедун қайтыс болғаннан кейін бұрынғы қақпаның орнына оған арналған кесене салынды.
The gate was first built in the Yongle period of the Ming dynasty. As it was the southern gate of the Imperial City, and in ancient China "south" was regarded as the most eminent direction, this gate enjoyed a status as "Gate of the Nation". The gate held great symbolic importance, as its name changed alongside the current ruling dynasty. In the Ming dynasty it was known as the "Great Ming Gate", and bore a set of engraved couplets "The Sun and Moon illuminate the virtues of Heaven; The Mountains and Rivers make magnificent the home of the Emperor." (「日月光天德,山河壯帝居。」). When the Qing dynasty replaced the Ming, the gate's name was accordingly changed to the "Great Qing Gate" (; Manchu: Daicing dukaᡩᠠᡳ᠌ᠴᡳᠩᡩᡠᡴᠠ) in 1644. After the fall of the Qing dynasty in 1912, the gate's name was changed to the "Gate of China". In 1952, with the expansion of Tiananmen Square, consultants from the Soviet Union recommended demolishing the gate. In 1954, the gate was demolished. In 1976, after the death of Mao Zedong, a mausoleum was built for him on the site of the former gate.
Сәулет
Императорлық қала мен қарапайым халықты бөліп тұратын Қытай қақпасы салтанатты және әсем болып салынған. Ұлы Цин кодексі үш қақпа, ұшып баратын төбелер, алдындағы төрт бұрышты алаң, әр жағында екі арыстан және әр жағында "түсірілетін стела" болуы керек деп жазды ("大清門,三上爲飛崇脊,門前地正方,绕以石欄,左右獅各一,下馬石碑各一。"). Бұл стилімен Мин әулеті қабіріндегі Ұлы Қызыл қақпаға және Цин әулеті императорлық қабірлеріне ұқсас. Цинь дәуірінде Ұлы Цинь қақпасы мен Чжэньян ер адамдары арасындағы кеңістік тас қоршаумен қоршалған төрт бұрышты алаң болды. Мин әулеті кезінде бұл кеңістік сауда орындары арасында тар аллеялар болғандықтан "Шахмат желісі көшелері" деп аталатын. Қақпа сыртындағы түсіру стеллалары лауазымды адамдардың седандық креслолардан түсіп, немесе аттарынан түсіп, қай жерде отыратынын белгілейді. Тек император, император және император жесір әйелдеріне ғана есік арқылы седан креслоларында жүру рұқсат етілді. Цинь дәуірінде Императрица тек өзінің үйлену тойы кезінде Ұлы Цинь қақпасы арқылы Тыйым салынған қалаға кіре алады. Қалған барлық кәнизактар мен күйеулер солтүстік қақпадан, яғни "Құдайдың құдіреті" қақпасынан кіруге мәжбүр болды.
As the dividing point between the Imperial City and the commoners' city, the Gate of China was constructed to be formal and stately. The Great Qing Code prescribed that it was to have three gateways, flying eaves, a perfectly square plaza before it, two lions on each side, and a "dismounting stele" on each side (「大清門,三闕上爲飛簷崇脊,門前地正方,繞以石欄,左右獅各一,下馬石碑各一。」). It is similar in style to the Great Red Gate at the Ming Dynasty Tombs and imperial tombs of the Qing dynasty. In the Qing dynasty, the space between the Great Qing Gate and the Zhengyang Men was a square plaza surrounded by a stone fence. During the Ming dynasty, this space had been a busy market place, called "Chessgrid Streets" because of the narrow alleys between stalls. The Dismounting Steles outside the gate marked the place where officials must exit from their sedan chairs or dismount from horses. Only the Emperor, Empress, and Empress Dowager were allowed to ride in sedan chairs through the gate. In the Qing dynasty, the Empress may only enter the Forbidden City via the Great Qing Gate on the occasion of her wedding. All other concubines and consorts had to enter via the north gate, the Gate of Divine Might.
Таблетка
Қақпаның үстіндегі негізгі тақташа таспен оюланған, ал жеке таңбалар лазуриттен жасалған және тақташаға орнатылған. 1912 жылы 9 қазанда Синьхай революциясының бір жылдығына бір күн қалғанда, Қытай Республикасы үкіметі императорлық биліктің құлдырауын атап өту үшін атауын "Қытай қақпасы" деп өзгертуге шешім қабылдады. Олар тек қана тақташаны алып, кері бұрып, жаңа есімді ойып жазуға болады деп ойлады. Алайда тасты алып тастағанда, оның ішіне "Ұлы Мин қақпасы" деген жазу жазылған екен: бұл идеяны Цинь қолөнершілері екі жүз жыл бұрын ойлап тапқан көрінеді. Осылайша, дереу ағаш тақтайша жасалып, Пекин қаласының әкімі үш таңбаны "中華門" (Қытай қақпасы) деп жазды. Алғашқы тас тақташа қазір Пекиндегі Капитал мұражайында сақталған.
The main tablet hanging above the gate was carved out of stone, with the individual characters made of Lapis lazuli and fitted into the tablet. On October 9, 1912, the day before the one year anniversary of the Xinhai Revolution, the Republic of China government decided to change the name to "China Gate" to celebrate the overthrow of imperial power. It was thought that they could simply take down the tablet, reverse it, and carve the new name on it. When the stone was taken down, however, they discovered that the inside was inscribed "Great Ming Gate": it seems the Qing artisans already thought of the idea two hundred years ago. Thus, a wooden tablet was quickly made, and the mayor of Beijing wrote the three characters 「中華門」 (Gate of China). The original stone tablet is now in the Capital Museum in Beijing.