Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Hristofor Žefarović (,) - 18 ғасырдағы суретші, гравёр, жазушы және ақын, сондай-ақ ерте пан-оңтүстік славяндықтың көрнекті жақтаушысы.
Hristofor Žefarović (, , Hristofor Zhefarovich) was an 18th century painter, engraver, writer and poet and a notable proponent of early pan South Slavism.
Өмірбаян
Христофор Жефарович XVII ғасырдың соңында туылған, Осман империясының Дойран қаласындағы діни қызметкерлердің әулеті. Жоғары білімді, жақсы оқыған, жер-жерді аралап жүрген монах ретінде ол кітаптар, иконалар мен шіркеу тақталарын суреттеп, сауда жасады. Ол Охридтегі Сент-Наум монастырында біраз уақыт болды. Оның есімі алғаш рет 1734 жылы Белградта айтылған, онда ол суретші ретінде танымал болған. Оның алғашқы жақсы сақталған жұмыстары - 1737 жылдан бастап Бачкадағы Боджани монастырының, содан кейін Габсбург монархиясының (бүгінгі Сербияда) және 1739 жылдан бастап Сиклош православиелік монастырының шіркеулеріндегі фрескалар. Ол 1740 жылдан кейін тек мыс оюмен және кітап иллюстрациясымен айналысты. Ол кітаптары үшін мыс пластиналарды оюмен айналысты және оларды Венадағы әріптесі Томас Месмердің "экшерлік типографиялық шеберханасында" басып шығарды. Оның оюы сол кездегі барокко өнерінде үлкен мәдени-тарихи маңызы бар еді. Оның "жарқын кесу" ою стилі шеберлікпен және түпнұсқалықпен, ойып жазу өнерінің жоғары салаларына - баспаға арналған оюға маманданған. Жефарович Иерусалимге Салоники мен Яффа арқылы паломничество жасады, кейіннен Мәскеудегі Епифания монастырында тұрып, 18 қыркүйекте 1753 жылы қайтыс болды. Ол Палестина мен басқа жерлердегі қасиетті жерлер мен монастырлардың сипаттамаларымен проскинетариа деп аталатын жазу жанрын танымал ету үшін жауапты болды, көбінесе әр жермен байланысты дұғалар мен құлшылықтарды берді. Жефарович екі діни еңбектің авторы болды, жаңадан тағайындалған діни қызметкерлерге нұсқаулық (Поучение святителское к новопоставленному йерею, Pouchenie svyatitelskoe k novopostavlennomu yereyu) 1742 жылдан және Иерусалимнің сипаттамасы 1748 жылдан (Описание светаго божия града Йерусалима, Opisanie svetago bozhiya grada Ierusalima), саяхат кітабын Иерусалим архимандриті Симеонович өз қаражаты есебінен шығарды. Жефаровичтің есімі екі оқулықпен, сонымен қатар қазіргі Воеводинаның танымал тұлғаларының көптеген мыс оюларымен байланысты. Оның еңбегі Еуропада танылып, Венадағы Император академиясының және Мюнхендегі Корольдік академияның құрметті мүшесі болды. 1753 жылы 18 қыркүйекте Мәскеуде қайтыс болды.
Born at the end of the 17th century, Hristofor Žefarović (Old Cyrillic: Христофоръ Жефаровичъ) descended from a priestly family from Dojran in Ottoman Empire, (present day North Macedonia) and became a monk himself. As a highly educated and well learned itinerant monk, he painted and traded with books, icons, and church plate. He spent some time in the St. Naum Monastery in Ohrid. His name was first mentioned in 1734 in Belgrade, where he was well known as an artist. His first well preserved work are the frescoes in the churches of the Bođani Monastery in Bačka, then Habsburg monarchy (today in Serbia) from 1737 and the Siklós Orthodox Monastery from 1739. He was exclusively engaged in copper engraving and book illustration after 1740. he engraved copper plates for his books, and printed them in the "etching typographical workshop" of his collaborator Thomas Mesmer in Vienna. His engraving was of great cultural historical importance to the Baroque art of the time. His style of 'bright cut' engraving was thoroughly masterly and original, specializing in the higher branches—engraving for printing—of the engraver's art. Žefarović made a pilgrimage to Jerusalem through Thessaloniki and Jaffa and later established himself in the Epiphany Monastery in Moscow, where he died on 18 September 1753. He was responsible for making the writing genre called proskynetaria popular with descriptions of the holy places and monasteries of Palestine and elsewhere, often giving prayers and devotions associated with each place. Žefarović was the author of two religious works, an instruction to newly appointed priests (Поучение святителское к новопоставленному йерею, Pouchenie svyatitelskoe k novopostavlennomu yereyu) from 1742 and a description of Jerusalem from 1748 (Описание светаго божия града Йерусалима, Opisanie svetago bozhiya grada Ierusalima), the travel book was published by Jerusalem Archimandrite Simeon Simonović at his own expense. Žefarović's name is also associated with two textbooks — a primer and a grammar book, as well as numerous copper gravures of renowned personalities from modern day Vojvodina. His work was acknowledged in Europe and he became an honorary member of the Imperial Academy in Vienna and the Royal Academy of Munich. He died in Moscow on 18 September 1753.
Стемматографиялық зерттеу
Жефаровичтің Оңтүстік славян қайта өркендеуі үшін ең маңызды еңбегі - 1741 жылы Венада жарияланған "Стемматографиясы". Кітапты жазуға Сербияның Карловци православиелік митрополиті Арсений IV Йованович Шакабента тапсырыс берді, ол да кітапты шығаруды қаржыландырды. Жазу кезінде Жефарович 1701 жылғы хорват Павао Риттер Витезовиктің "Стемматографиясын" қолданды, ол өз кезегінде 1601 жылғы Мауро Орбинидің "Славяндар патшалығы" еңбегін қолданды. Stemmatographia-ны Žefarović мыс пластиналы оюлар мен қара-ақ суреттермен суреттеді. Онда 28 серб және болгар билеушілері мен әулиелері бейнеленген 20 мыс пластина бар; олардың 15-і серб князьдері, княжестері, патшалары мен патшалары (негізінен Неманжич әулетінің), ал 7-і серб архиепископтары мен патриархтары. Stemmatographia-да сондай-ақ оңтүстік славян және басқа да Балқан елдерінің 56 елтаңбасы бар, олардың астында сипаттамалық төртбұрыштар бар, бұл қазіргі заманғы зайырлы болгар және серб поэзиясының алғашқы үлгісі болып саналады. Стемматография болгар ұлттық қайта өрлеуіне маңызды әсер етті және ол 19-ғасырдағы бүкіл болгар геральдикасына үлкен әсер етті, ол Болгарияның ұлттық ояну кезеңінде болгар ағартушылары мен революционерлерінің барлық буындары арасында ең ықпалды болды және қазіргі болгар ұлттық символының идеясын қалыптастырды. Болгарияның гербінің үлгісі Стемматография 1878 жылы Болгарияның патшалық әкімшілігінің мемлекеттік символы ретінде қолданылды, бірақ ермин мантиясында және оның үстінде ханзаданың тәжін орнатты. Бұл елтаңба мемлекеттік мөрде және мемлекеттік мекемелердің мөрлерінде ресми (оған да Stemmatographia әсер еткен) Ұлттық Ассамблея енгізгеннен кейін де қолданыла берді. Жефаровичтің еңбегінде қысқа өмір сүрген Шығыс Румелияның Осман провинциясының елтаңбасы Константинополь елтаңбасынан кейін ("Румыния елтаңбасы" деп аталады) құрылған. Жефаровичтің Болгария елінің елтаңбасы 1999 және 2005 жылдары шығарылған болгарлық 2 лев банкнотының артқы жағында бейнеленген.
Žefarović's work of greatest importance for the South Slavic Revival was his Stemmatographia published in Vienna in 1741. The book was commissioned by the Serbian Orthodox Metropolitan of Karlovci, Arsenije IV Jovanović Šakabenta, who also funded its production. During its composition Žefarović used the Stemmatographia of Croatian Pavao Ritter Vitezović of 1701, who on his part used Kingdom of the Slavs by Mauro Orbini of 1601. Stemmatographia was illustrated by Žefarović with copperplate engravings and black and white drawings. It contains 20 copperplates depicting 28 Serbian and Bulgarian rulers and saints; 15 of them are Serbian princes, princesses, kings, and tsars (mostly of the Nemanjić dynasty), and 7 of them are Serbian archbishops and patriarchs. Stemmatographia also contains 56 coats of arms of South Slavic and other Balkan countries with descriptive quatrains under them, regarded as the first example of modern secular Bulgarian and Serbian poetry. Stemmatographia had a crucial influence on the Bulgarian National Revival and made a great impact on the entire Bulgarian heraldry of the 19th century, when it became most influential among all generations of Bulgarian enlighteners and revolutionaries during the period of national awakening of Bulgaria and shaped the idea for a modern Bulgarian national symbol. The pattern of Bulgarian coat of arms of Stemmatographia was used as the state symbol of the royal Bulgarian administration in 1878, but set in an ermine mantle and with a prince's crown above it. This coat of arms continued to be used on the state seal and the seals of state institutions well after an official one (also influenced by the one in Stemmatographia) was introduced by the National Assembly. The coat of arms of the short lived Ottoman province of Eastern Rumelia was also created after the coat of arms of Constantinople (called "coat of arms of Romania") in Žefarović's work. Žefarović's coat of arms of Bulgaria is depicted on the reverse of the Bulgarian 2 levs banknote, issued in 1999 and 2005.
Ұлт және ұлтқа тән
Христофор Жефарович болгар және серб халықтарының рухани қайта өркендеуі үшін жұмыс істеді, өйткені ол оларды бір және сол "иллириялық" (оңтүстік славяндар) халықтары деп санайды. Сербия патриархының экзархы Павел Ненадович оны "Иллиро Расиан универсалды суретшісі, болгар отанының құлпыны және Иллирия империясының туыс-туыс сүйіктісі" ("иллирïко рассïанскому общему зографу, ревнителю отчества Болгарскаг и любителю царства Иллрïческаг") деп атаған. Жефарович "біздің серб отанымызды" ("отечество сербско наше", otechestvo serbsko nashe) атап өтті және "Иллиро рассиялық әмбебап суретші" ("иллирïко рассïанскïи общïй зографъ", illirïko rassïanskïy obshtïy zograf) деп қол қойды. Өз өсиетінде ол туыстарының "болгар ұлты" ("булгарской нации", bulgarskoy natsii) және Дойраннан екенін нақты атап өтті. Жефаровичтің ұлты болгар және серб тарихшыларының арасында кейбір даулар туындаған. Батыс ғалымдары оның екі халықтың тарихына қосқан үлесін ерекше атап, Жефарович екі халыққа да тиесілі деп санайды.
Hristofor Žefarović worked for the spiritual resurgence of the Bulgarian and Serbian people, as he considered them to be one and the same "Illyrian" (South Slavic) people. Pavle Nenadović, exarch of the Serbian Patriarch, had called him "Illyro Rascian universal painter, zealot of the Bulgarian homeland and kinlover of the Illyrian Empire" ("иллирïко рассïанскому общему зографу, ревнителю отчества Болгарскагѡ и любителю царства Иллѵрïческагѡ"). Žefarović noted "our Serbian motherland" ("отечество сербско наше", otechestvo serbsko nashe) and signed as a "Illyro Rascian universal painter" ("иллирïко рассïанскïи общïй зографъ", illirïko rassïanskïy obshtïy zograf). In his testament, he explicitly noted that his relatives were "of Bulgarian nationality" ("булгарской нации", bulgarskoy natsii) and from Dojran. The ethnicity of Žefarović has been the subject of some dispute between the Bulgarian and Serbian historiography. Western scholars prefer to emphasize his contributions to the history of both peoples, and maintain that Žefarović belonged to both nations.
Құрметтер
Антарктиданың Фаллиер жағалауындағы Жефарович жарлығы Христофор Жефаровичтің есімімен аталған.
Zhefarovich Crag on Fallières Coast, Antarctica is named after Hristofor Zhefarovich.