Кіріспе

Hristofor Žefarović (,) - 18 ғасырдағы суретші, гравёр, жазушы және ақын, сондай-ақ ерте пан-оңтүстік славяндықтың көрнекті жақтаушысы.

Өмірбаян

Христофор Жефарович XVII ғасырдың соңында туылған, Осман империясының Дойран қаласындағы діни қызметкерлердің әулеті. Жоғары білімді, жақсы оқыған, жер-жерді аралап жүрген монах ретінде ол кітаптар, иконалар мен шіркеу тақталарын суреттеп, сауда жасады. Ол Охридтегі Сент-Наум монастырында біраз уақыт болды. Оның есімі алғаш рет 1734 жылы Белградта айтылған, онда ол суретші ретінде танымал болған. Оның алғашқы жақсы сақталған жұмыстары - 1737 жылдан бастап Бачкадағы Боджани монастырының, содан кейін Габсбург монархиясының (бүгінгі Сербияда) және 1739 жылдан бастап Сиклош православиелік монастырының шіркеулеріндегі фрескалар. Ол 1740 жылдан кейін тек мыс оюмен және кітап иллюстрациясымен айналысты. Ол кітаптары үшін мыс пластиналарды оюмен айналысты және оларды Венадағы әріптесі Томас Месмердің "экшерлік типографиялық шеберханасында" басып шығарды. Оның оюы сол кездегі барокко өнерінде үлкен мәдени-тарихи маңызы бар еді. Оның "жарқын кесу" ою стилі шеберлікпен және түпнұсқалықпен, ойып жазу өнерінің жоғары салаларына - баспаға арналған оюға маманданған. Жефарович Иерусалимге Салоники мен Яффа арқылы паломничество жасады, кейіннен Мәскеудегі Епифания монастырында тұрып, 18 қыркүйекте 1753 жылы қайтыс болды. Ол Палестина мен басқа жерлердегі қасиетті жерлер мен монастырлардың сипаттамаларымен проскинетариа деп аталатын жазу жанрын танымал ету үшін жауапты болды, көбінесе әр жермен байланысты дұғалар мен құлшылықтарды берді. Жефарович екі діни еңбектің авторы болды, жаңадан тағайындалған діни қызметкерлерге нұсқаулық (Поучение святителское к новопоставленному йерею, Pouchenie svyatitelskoe k novopostavlennomu yereyu) 1742 жылдан және Иерусалимнің сипаттамасы 1748 жылдан (Описание светаго божия града Йерусалима, Opisanie svetago bozhiya grada Ierusalima), саяхат кітабын Иерусалим архимандриті Симеонович өз қаражаты есебінен шығарды. Жефаровичтің есімі екі оқулықпен, сонымен қатар қазіргі Воеводинаның танымал тұлғаларының көптеген мыс оюларымен байланысты. Оның еңбегі Еуропада танылып, Венадағы Император академиясының және Мюнхендегі Корольдік академияның құрметті мүшесі болды. 1753 жылы 18 қыркүйекте Мәскеуде қайтыс болды.

Стемматографиялық зерттеу

Жефаровичтің Оңтүстік славян қайта өркендеуі үшін ең маңызды еңбегі - 1741 жылы Венада жарияланған "Стемматографиясы". Кітапты жазуға Сербияның Карловци православиелік митрополиті Арсений IV Йованович Шакабента тапсырыс берді, ол да кітапты шығаруды қаржыландырды. Жазу кезінде Жефарович 1701 жылғы хорват Павао Риттер Витезовиктің "Стемматографиясын" қолданды, ол өз кезегінде 1601 жылғы Мауро Орбинидің "Славяндар патшалығы" еңбегін қолданды. Stemmatographia-ны Žefarović мыс пластиналы оюлар мен қара-ақ суреттермен суреттеді. Онда 28 серб және болгар билеушілері мен әулиелері бейнеленген 20 мыс пластина бар; олардың 15-і серб князьдері, княжестері, патшалары мен патшалары (негізінен Неманжич әулетінің), ал 7-і серб архиепископтары мен патриархтары. Stemmatographia-да сондай-ақ оңтүстік славян және басқа да Балқан елдерінің 56 елтаңбасы бар, олардың астында сипаттамалық төртбұрыштар бар, бұл қазіргі заманғы зайырлы болгар және серб поэзиясының алғашқы үлгісі болып саналады. Стемматография болгар ұлттық қайта өрлеуіне маңызды әсер етті және ол 19-ғасырдағы бүкіл болгар геральдикасына үлкен әсер етті, ол Болгарияның ұлттық ояну кезеңінде болгар ағартушылары мен революционерлерінің барлық буындары арасында ең ықпалды болды және қазіргі болгар ұлттық символының идеясын қалыптастырды. Болгарияның гербінің үлгісі Стемматография 1878 жылы Болгарияның патшалық әкімшілігінің мемлекеттік символы ретінде қолданылды, бірақ ермин мантиясында және оның үстінде ханзаданың тәжін орнатты. Бұл елтаңба мемлекеттік мөрде және мемлекеттік мекемелердің мөрлерінде ресми (оған да Stemmatographia әсер еткен) Ұлттық Ассамблея енгізгеннен кейін де қолданыла берді. Жефаровичтің еңбегінде қысқа өмір сүрген Шығыс Румелияның Осман провинциясының елтаңбасы Константинополь елтаңбасынан кейін ("Румыния елтаңбасы" деп аталады) құрылған. Жефаровичтің Болгария елінің елтаңбасы 1999 және 2005 жылдары шығарылған болгарлық 2 лев банкнотының артқы жағында бейнеленген.

Ұлт және ұлтқа тән

Христофор Жефарович болгар және серб халықтарының рухани қайта өркендеуі үшін жұмыс істеді, өйткені ол оларды бір және сол "иллириялық" (оңтүстік славяндар) халықтары деп санайды. Сербия патриархының экзархы Павел Ненадович оны "Иллиро Расиан универсалды суретшісі, болгар отанының құлпыны және Иллирия империясының туыс-туыс сүйіктісі" ("иллирïко рассïанскому общему зографу, ревнителю отчества Болгарскаг и любителю царства Иллрïческаг") деп атаған. Жефарович "біздің серб отанымызды" ("отечество сербско наше", otechestvo serbsko nashe) атап өтті және "Иллиро рассиялық әмбебап суретші" ("иллирïко рассïанскïи общïй зографъ", illirïko rassïanskïy obshtïy zograf) деп қол қойды. Өз өсиетінде ол туыстарының "болгар ұлты" ("булгарской нации", bulgarskoy natsii) және Дойраннан екенін нақты атап өтті. Жефаровичтің ұлты болгар және серб тарихшыларының арасында кейбір даулар туындаған. Батыс ғалымдары оның екі халықтың тарихына қосқан үлесін ерекше атап, Жефарович екі халыққа да тиесілі деп санайды.

Құрметтер

Антарктиданың Фаллиер жағалауындағы Жефарович жарлығы Христофор Жефаровичтің есімімен аталған.