Кіріспе
Дальмация тарихшысы (1604 1679) Иоганнес Люциус (1604 жылдың қыркүйегі - 1679 жылдың 11 қаңтары) - далмация тарихшысы, оның ең үлкен еңбегі - "Дальмация және Хорватия патшалығы туралы" ("De regno Dalmatiae et Croatiae"), оған құнды тарихи дереккөздер, библиография және алты тарихи карта кіреді. Өзінің сын көзқарасына байланысты ол көбінесе "хорват тарихнамасының атасы" деп сипатталады. 1604 жылы қыркүйекте Трогирда асыл отбасында дүниеге келген Люций Трогирда және Римде оқып, 1628 жылы философия, математика, саяси ғылымдар және әдебиет мамандықтарын бітіріп, докторлық дәрежесін алды. 1630 жылы азаматтық және каноникалық құқықта. Мектепті бітіргеннен кейін ол өзінің туған қаласындағы кеңесші және судья болып жұмыс істеді және ғылыми зерттеу жұмыстарын қарқынды жүргізді. Оның алғашқы кітабы Vita B. Ioannis confessoris episcopi Traguriensis et eius miracula [Иоанн исповедниктің өмірі, Трогир епискобы] (1657) - хорват, әсіресе далматин тарихының маңызды көзі, XI-XIII ғасырлар аралығында. Оның басты еңбегі - "Дальмация мен Хорватия патшалығы туралы" (1662 ж.), Онда ол Далмацияның римдік кезең мен 1480 жылдар арасындағы тарихын сипаттаған. Кітапта хорват әміршілері мен патшаларының шежірелері мен алты тарихи иллириялық карталар бар. Ең танымал карта No. 6, Illyricum hodiernum [Қазіргі Illyricum], Луций хорват тығындарына арнаған, кейіннен Блаудың Atlas Maior-ға енгізілген. Ол "Трогир туралы тарихи деректер" деген еңбегінде Трогир мен Далмацияның 15 ғасырдың ортасына дейінгі тарихын жазған. Оның "Inscriptiones Dalmaticae" [Далматин жазулары] (1673) атты кітабында далматин мұрасынан алынған жазулар мен эпиграфикалық ескерткіштер бар. Өзінің көптеген тарихи еңбектерімен қатар, Люций археология, география, математика, физика, астрономия, ежелгі христиан ескерткіштерін, римдік мозаикалар мен жазуларды салу және зерттеумен де айналысты. Ол 1679 жылы қаңтарда қайтыс болғаннан кейін катакомбаларда жерленген Санкт-Жеромның понтификалық хорват колледжінің мүшесі болды. Бүгінде Люцийді Хорватияда "қазіргі хорват тарихнамасының атасы" деп атайды.
Johannes Lucius (; ; September 1604 – 11 January 1679) was a Dalmatian historian, whose greatest work is De regno Dalmatiae et Croatiae ("On the Kingdom of Dalmatia and Croatia"), which includes valuable historical sources, a bibliography and six historical maps. Due to his critical approach, he is often described as the "father of Croatian historiography". Born in September 1604 in Trogir in a noble family, Lucius studied in Trogir and Rome, graduating philosophy, mathematics, political sciences and literature in 1628, and receiving Ph. D. in civil and canonical law in 1630. Following graduation, he worked as councilmen and judge in his hometown and developed intensive scientific research work. His first book Vita B. Ioannis confessoris episcopi Traguriensis et eius miracula [Life of St. John the Confessor, Bishop of Trogir] (1657) is an important source of Croatian, and especially Dalmatian, history between 11th and 13th centuries. His capital work is De regno Dalmatiae et Croatiae [On the Kingdom of Dalmatia and Croatia] (1662) in which he described the history of Dalmatia between the Roman times and 1480. The book contains the genealogy of Croatian dukes and kings and six historical Illyrian maps, regarded in Croatia as "the first Croatian atlas". The best known is map no. 6, Illyricum hodiernum [Present day Illyricum], which Lucius dedicated to the Croatian ban Petar Zrinski, later included in Blaeu's Atlas Maior. In the book Memorie istoriche di Tragurio ora detto Traù [Historical testimonies about Trogir, now called Traù], he described the history of Trogir and Dalmatia to the mid 15th century. His book Inscriptiones Dalmaticae [Dalmatian Inscriptions] (1673) contains inscriptions and epigraphic monuments from Dalmatian heritage. In addition to his many other historical works, Lucius also engaged in archeology, geography, mathematics, physics, astronomy, construction and studying of ancient Christian monuments, Roman mosaics and inscriptions. He was a member of the Pontifical Croatian College of St. Jerome in whose catacombs he was buried after his death in January 1679. Today, Lucius is widely regarded in Croatia as "the father of modern Croatian historiography".
Өмір жолы және шығармашылығы
Иоганн - Петр Луций мен Клара Дифниконың ұлы, Трогир қаласында, Венеция Далмациясында (қазіргі Хорватия) дүниеге келген. Өзінің туған қаласында біраз уақыт оқығаннан кейін ол Римге барып, екі жыл оқыды, содан кейін докторлық дәрежесін алды. Падуа университетінде дін және азаматтық құқық бойынша. Ол Трогирге оралып, әр түрлі қызметтер атқарды, бірақ 1654 жылы Римге оралды. Сол жерде ол Қасиетті Жеромның достығының мүшесі, кейін оның президенті болды. Ол өз заманының көптеген ғылыми академияларының жұмысына қатысып, Далмация, Италия және Еуропа ғалымдарына хат жазды. Ол итальян және латын тілдерінде бірқатар тарихи еңбектер жазды. Оның ең үлкен және ең әйгілі еңбегі - De regno Dalmatiae et Croatiae (Далмация мен Хорватия патшалығы). Кітап Кандия соғысынан кейін, Венеция Республикасы үшін маңызды сәттен кейін жарық көрді. Луций өзінің кітабында роман және славян Далмация арасындағы айырмашылықты, халықтың әдеттерін және мәдени шекараларын атап өтті. Ол алғаш рет 1666 жылы Амстердамда басылды. Бұл кітапта Дальмация мен Хорватияның тарихы, ежелгі тарихтан бастап XV ғасырға дейін қарастырылған. Алдыңғылар мен замандастары фактілер сияқты болжамдарды қолданғанмен, Люций өз бағалауларын шынайы деректерге негіздеді. Кітаптың соңында ол кейбір құнды тарихи дереккөздерді және өзінің түсініктемелерімен бірге библиографияны енгізді. Кітапта алты тарихи карта бар еді. Карталардың бірі, тарихи карта Illyricum hodiernum (бүгінгі Ильирия) Иоанн Блау, Луцийдің баспашысы хорват тығындарына Петар Зрински арнады. Барлығы ежелгі дәуірге көз жүгірткендіктен, Зринскийлер ата-бабалары римдік аристократтар болған деп сенді. Люций оларға олардың тамырлары Брибирден шыққан атақты ортағасырлық шұбыц әулеті әміршілеріне барып жатқанын көрсетті. Луций Трогирда табылған римдік сатирик Петронийдің "Трималхионың қонақасы" мәтінінің шынайылығы туралы дауға қатысты. Сондай-ақ ол өзінің туған қаласының тарихын Memoriae istoriche di Tragurio, ora detto Traù ("Tragurio тарихи естеліктері, бүгінгі күні Traù" деп аталады; 1673) деп жариялады. Ол сондай-ақ, атақты хорват ақыны мен жазушысы Марко Марулич жинаған жазуларды қоса алғанда, Далмациядағы римдік жазулар кітабын жариялады. Өлер алдында Люций Трогирдің "Статутын" басып шығаруға дайындады. Люциус ешқашан үйленбеген. Ол өлгенге дейін Римде тұрып, сонда, Киелі Жером шіркеуінде жерленген. 1740 жылы оның есіне ескерткіш орнатылды.
Маңыздылығы
Иоганн Луций тарихи дереккөздерді: құжаттар мен хроникаларды, жазулар мен өсиеттерді сыни қараған және қолданған алғашқы далматин тарихшысы болды. Оның тарихи әдістемесі өз заманынан алда еді. Ол Рагуза (Дубровник) Республикасындағы көптеген танымал адамдармен, әсіресе Ватикан кітапханасының басшысы Стефано Градимен хат алмасты. Оның көптеген хаттары оның адал әрі шебер жазушы болғанын көрсетеді. Луцийдің сын көзқарастарға негізделген, лапидарлық және анық стильде жазылған еңбегі Далмация туралы қазіргі заманғы тарихнаманың негізгі іргетасы болып табылады. Бүгінде Хорватияда Люций қазіргі заманғы хорват тарихнамасының атасы болып саналады.