Кіріспе
Қосылған құн салығы бойынша алаяқтық түрі Саудагердің жоғалып кетуі (сондай-ақ, жоғалған саудагердің қоғамдастық ішіндегі алаяқтық немесе МТИК алаяқтық деп аталады) - бұл ҚҚС ережелерін, көбінесе Еуропалық Одақтың ҚҚС ережелерін пайдаланған алаяқтардан ҚҚС ұрлау. Алдамшылықтың әртүрлі түрлері бар, бірақ олар әдетте тауар сатудан ҚҚС төлеп, ҚҚС-пен қашып кетуді қамтиды (ҚҚС төлеу орнына мемлекеттік салық органына). "Жоғалған саудагер" термині пайдаланды, өйткені алаяқ ҚҚС-пен жоғалып кетті. Саудагерді алдап алудың кең таралған түрі - карусельдік алаяқтық. Карусельді алаяқтық кезінде ҚҚС және тауарлар компаниялар мен юрисдикциялар арасында айналып өтеді, бұл карусельдің айналу процесіне ұқсас.
Missing trader fraud (also called missing trader intra community fraud or MTIC fraud) involves the theft of Value Added Tax (VAT) from a government by fraudsters who exploit VAT rules, most commonly the European Union VAT rules which provide that the movement of goods between member states is VAT free. There are different variations of the fraud but they generally involve a trader charging VAT on the sale of goods and absconding with the VAT (instead of paying the VAT to the government's taxation authority). The term "missing trader" is used because the fraudster has gone missing with the VAT. A common form of missing trader fraud is carousel fraud. In carousel fraud, VAT and goods are passed around between companies and jurisdictions, similar to how a carousel revolves.
ҚҚС ережелері
ҚҚС-тың әдеттегі жұмысы мынадай: тауарларды сатып алып, сататын бизнес ол сатылғандарға ҚҚС төлейді ("өндірістік салық"), ал оны сатып алғандар ҚҚС төлейді ("жұмыс салығы"). Ол өзі төлеген ҚҚС-ты (әр түрлі ережелерге сәйкес) қайтарып ала алады және осылайша өзі жинаған ҚҚС-тың таза сомасын (шығысқа салынатын салықтан кіріске салынатын салық шегерілген) Үкіметке береді. Осылайша, бизнес үкімет атынан салық жинаушы ретінде әрекет етеді. Еуропалық Одақта мүше мемлекеттер тауарларға қатысты әртүрлі мөлшерлемеде ҚҚС төлейді. Алайда, ЕО-ға тауарлардың барлық экспорты салықтан босатылады. Басқаша айтқанда, кәсіпкер басқа бір мүше елдегі сатып алушыларға сатылған тауарлар үшін ҚҚС төлемейді. Бұл экспорттаушыдан салықты қайтаруды талап етуге мүмкіндік беретін жағдайға әкеледі, өйткені ол тауарларды сатып алған бизнес бойынша салық төлеген болады және үкіметке ештеңе бере алмайды, өйткені ол тауарларды салықсыз басқа мүше мемлекеттегі сатып алушыға сатты. Осыған байланысты, саудагерлердің алдап сатып алуы ЕО-да жиі кездесетін болса да, Сингапур сияқты қосылған құн салығын қолданатын басқа да юрисдикцияларда да байқалады.
Қалпына келтіру
Алдамшылықпен ҚҚС ережелері пайдаланып, кіріс ҚҚС-ын үкіметтен транзакция тізбегінің әртүрлі кезеңдерінде қайтарып алуға мүмкіндік береді.
Сатып алуды алаяқтық
Саудагердің ең қарапайым алдауы - саудагердің (А компаниясы) тауарлар импорты, олар шығу елінде нөлдік тарифпен бағаланады; тауарларға салынатын ҚҚС олар импортталған елде төленуі керек. Импорттан кейін А компаниясы тауарды басқа саудагерге (В компаниясы) сатады, тауардың бағасын қосып ҚҚС төлейді, бірақ Үкіметке жиналған ҚҚС төлемейді; А компаниясы "жоғалған саудагер" болады. А компаниясына ҚҚС төлеген сатып алушы, яғни В компаниясы, салық органына ҚҚС декларациясында төленген ҚҚС-ты қайтарып алуды талап ете алады. Содан кейін B компаниясы тауарларды C компаниясына сатады, ол оған компания B төлеген ҚҚС-ты қайтарып алады және ол өзінің клиентіне, D компаниясына салық салған ҚҚС-ты мәлімдейді. Осы жағдайда алаяқтар А компаниясы В компаниясына төлеген ҚҚС құнын алды. Тауар импорттаушының ішкі нарығында тұтынушыларға қолжетімді болған жағдайда, бұл жағдай көбінесе "алу алаяғы" деп аталады. Өзінің ҚҚС бойынша міндеттемелерін орындамаған саудагер (осы мысалдағы А компаниясы) "жоқ саудагер" немесе "сатып алудан бас тартқан саудагер" деп сипатталады, ал транзакция тізбегіндегі басқа саудагерлер (Б, С және D компаниялары) "буферлік саудагерлер" болып табылады. Буферлік саудагерлердің рөлі - жоғалған саудагерді соңғы тұтынушыдан алыстату және салық органдарына алаяқтықты анықтауды қиындату.
Басқа тараптардың рөлі
Сонымен қатар банктер үшінші тараптарға төлем жасау үшін пайдаланылады. Бұл банктер "платформалар" деп аталады және олар "эскроу" принципі бойынша жұмыс істейді. Бұл дегеніміз, ақша клиенттердің шоттары арқылы бірден жүктеледі және аударылады; ақша платформадан шығуына бір күн кетеді. Ең ірі платформа 2006 жылы Нидерланд билігімен жабылған оффшорлық First Curaçao International Bank (FCIB) болды. Офшорлық платформаларды пайдалану дегеніміз, билік кітаптарды тексермегенше ақшаны таба алмайды, ал жоғалған саудагер қашып кеткендіктен, ақшаның қайда жөнелтілгенін таба алмайды.
Гипотетикалық мысал
Trader A Еуропалық Одаққа мүше Словенияда орналасқан. Ол ұялы телефондарды Еуропалық Одақтың басқа бір мүшесі Францияда орналасқан сатушыдан сатып алады. Саудагер А француз сатушысына тауар үшін 1 000 000 евро төлейді. Тауарлар Словенияға жеткізіледі. Жоғарыда сипатталған ЕО ҚҚС ережелеріне сәйкес француздық сатушы бұл жүк тасымалы үшін ҚҚС төлемейді. Қазір А саудагері сол телефондарды Словениядағы Б саудагеріне 1 100 000 евроға қосып, 20% ҚҚС (220 000 евро) сатуға мүмкіндік береді. Саудагер В Саудагер А-ға €1,320,000 төлейді. Содан кейін B саудагері тауарларды Словенияда әлі де бар C саудагеріне €1,200,000 плюс 20% ҚҚС (€240,000) бағасымен сатады. Саудагер С Саудагер В-ға 1 440 000 евро төлейді. Француздық сатушы адал болуы мүмкін, бірақ саудагерлер А, В және С - алаяқтыққа қатысады. Бұл көптеген заговоршылар бастапқы мәмілелерді жақсы жасыру үшін жалғасуы мүмкін; алайда үш мысал жеткілікті. Қазір C саудагері телефондарды неміс компаниясына сатады, олар адал болуы мүмкін. ЕО-ның ішкі саудасына ҚҚС алынбайды, сондықтан неміс компаниясы ҚҚС-тан босатылған 1 500 000 евро төлейді. Осы уақытқа дейін үш адам 500 000 евроға ұялы телефондарды сатып алып, 1 000 000 евроға сатып, 1 500 000 евроға сатты. Адал операция барысында А саудагері Б саудагерінен алған 220 000 евроны Словенияның ҚҚС жинау агенттігіне тапсыруы керек. Бірақ А саудагері ақшаны жинағаны туралы хабарламайды немесе төлемді жасамайды. Саудагер В саудагер А-ға 220 000 евро ҚҚС төледі, бірақ саудагер С-дан 240 000 евро ҚҚС жинады, сондықтан олар айырманы ғана, 20 000 евроны Словенияның ҚҚС жинау агенттігіне береді. Саудагер C саудагер Б-ге 240 000 евро ҚҚС төледі және шетелге сатылғаннан кейін салық төлемеді, сондықтан олар Словенияның ҚҚС жинау агентігінен 240 000 евроны қайтарады. А саудагер 220 000 евролық ҚҚС-ты тапсырмай жоғалып кетеді. Тізбектегі соңғы бизнес ҚҚС-ты қайтарып алған кезде, барлық заговоршылар 220 000 евромен жоғалып кетеді. Қайта өндірілген ҚҚС тікелей А саудагеріне байланысты емес болғандықтан, Словенияның ҚҚС жинау агенттігі үшін тізбектегі байланыстарды қадағалау және ҚҚС қайтарудан бас тартуды негіздеу қиын. Бұл жағдайда трейдер А - "жоғалған трейдер", трейдер В - "буфер", трейдер С - "брокер". Нақты жағдайда көптеген буферлер болуы мүмкін, олардың барлығы түпкілікті қайта өңдеу мен бастапқы импорттаушы арасындағы байланысты бұрмалауға көмектеседі, ол жоғалады. Осы бүтін операциялардың сериясы тауарлар Францияны қайта экспортталғанға дейін тастамай-ақ жүзеге аса алады. Сонымен қатар, бір тауар әртүрлі буферлерден қайта-қайта өтіп, әрқайсысы "карусель" арқылы өтіп, алаяқтарға қайтадан өндірілген ҚҚС әкеледі.
Өнім түрлері
Бұл алаяқтық микрочиптер, ұялы телефондар мен процессорлар сияқты шағын, қымбат заттарды сатып алуға арналған. 2002 жылы Сток-он-Трентте орналасқан компанияның бұрынғы қызметкерлері ұялы телефондарды осылай пайдалану мүмкіндігін алғаш рет анықтады деп хабарланды, олардың көпшілігі кейіннен британдық полициямен тергелді. Алдамшылар, билік органдарынан жасырын қалу үшін, компанияларды ҚҚС-ға тіркеген кезде ұялы телефонды атамай-ақ қоятын. Кейбір жағдайларда алаяқтар әлі сатылымға шығарылмаған ұялы телефондарды сатуда деп тұтқындалған. 2000 жылдардың соңында Еуропалық Одақтың электронды тауарларға қатысты алаяқтықпен күресуге күш салғандығына байланысты, алаяқтар бағалы металдар, электр энергиясы, көміртегі шығарындыларына рұқсаттар және телекоммуникация сияқты басқа активтер кластарына ауысты.
Үкіметтің жауабы
МТИК алаяқтық мемлекеттік қаржыға шынайы қауіп төндіреді. 2002-2003 жылдары осындай алаяқтықтардың Ұлыбританияға жұмсалған құндық шығындары 1,65-2,64 млрд фунт стерлингке тең (2,18-3,4 млрд доллар; 1,98-3,17 млрд евро). Еуропалық Комиссия қолдаған Eurocanet жобасы 2006 жылдың қыркүйек айында жариялаған сандар бойынша, Ұлыбритания осы алаяқтықтан ең көп зардап шеккен ел болды. 2005-2006 жылдары Ұлыбритания 12,6 млрд. евро жоғалтты, одан кейін Испания мен Италия 2 млрд. евродан астам шығынға ұшырады.
Бастапқы салық талаптарының қабылданбауы
Еуропалық Одақ үкіметтерінің қолда бар бір мүмкіндігі - саудагерлердің кіріс салығын шегеруге құқығын Еуропалық Одақ Соттың (ЕОС) үкімінде әзірленген Киттель қағидаты бойынша жоққа шығару. 2006 жылғы шілдеде ЕОҚ-ның Сот төрағасы Axel Kittel & Recolta Recycling SPRL (C 439/04 және C 440/04, 6 шілдеде шығарылған) ісі бойынша шешім шығарды (Kittel). Осы жағдайда ЕСК салық төлеуші "бұрынғы салықты қайтару құқығын жоғалта алады, егер ол сатып алу арқылы ҚҚС-дан алаяқтықпен жалтаруға байланысты операцияға қатысатынын білген немесе білуі тиіс екенін объективті факторларды ескере отырып анықтаса" деп шешті. ЕОҚ бұған дейін "Бонд Хаус" (C 354/03, C 355/03 және C 484/03, 12 қаңтар 2006 ж.) деп аталатын шешімінде салық төлеушінің ҚҚС шегеруге құқығы тізбектегі басқа операциялардың алаяқтық сипаты әсер етпейді, егер салық төлеуші алаяқтық туралы білмейтін болса немесе білуге мүмкіндіктері болмаса. 2020 жылы Сингапур Үкіметі Сингапурдың ішкі кірістер органына бизнеске кіріс салығын төлеуден бас тартуға мүмкіндік беретін заң жобасын ұсынды, өйткені олар жеткізудің мемлекеттік кірістерге зиян келтіру үшін жасалған келісімнің бөлігі екенін білген немесе білуі керек еді. Қаржы министрлігі бұл тәсіл Ұлыбритания мен ЕО-да қолданылған тәсілге ұқсас екенін мәлімдеді. 2010 жылы кері алым механизмі көміртегі нарығындағы МТИК алаяқтықпен күресу үшін қызметтерге де қолданылды. Бұл дегеніміз, кері салық эмиссияға рұқсаттармен жасалатын мәмілелерге қолданылады. 2018 жылдың қазан айында Еуропалық Одақ Парламенті жүргізген зерттеуде ТМК/карусельдік алаяқтық ең зиянды трансшекаралық ҚҚС алаяқтық түрі болып табылатыны анықталды, оның орташа жылдық шығындары 50 млрд. евроға тең. 2017 жылғы 16 мамырда ЕО Кеңесі 2018 және 2021 жылдар аралығында ұйымдасқан және ауыр халықаралық қылмысқа қарсы күреске арналған тоғыз басымдықты қабылдады. Қабылданған басымдықтардың бірі - ұйымдасқан қылмыс топтарының және акциз және МТИК алаяқтықпен айналысатын мамандардың қабілетін бұзу болды. 2017 жылдың маусым айында Канада үкіметі карусельдік алаяқтықтың нысанасы болғанын жариялады, Канаданың кіріс агенттігі бес жылдық мерзімде сатылған салықты қайтару және жеңілдіктер үшін алаяқтыққа негізделген 52 миллион доллар сұранысты анықтады. Бұл схеманы Ұлыбританияда орналасқан алаяқтар ұйымдастырды, нәтижесінде екі елдің салық органдары рейдтер сериясын жүргізді.