Кіріспе
1858 жылғы Коур-д'Ален соғысы, сонымен қатар Спокан Коур-д'Ален Пенд-д'Орель Палоос соғысы деп те аталады, Якима соғысының екінші кезеңі болды, бұл Вашингтон мен Айдаходағы АҚШ армиясының күштеріне қарсы Скитсвич ("Керісі-д'Ален"), Калиспелл ("Пенд-д'Орель"), Спокан, Палоуз және Солтүстік Пайут одақтас америкалық тайпалары арасындағы кездесулер сериясын қамтиды. 1858 жылдың мамыр айында 1000-ға жуық скитсуиш, Спокан және Палузаның біріккен күші Пайн-Крик шайқасында полковник Эдвард Стептудің қолбасшылығындағы 164 американдық әскерге шабуыл жасап, жеңді. Ұлтшылдарды бағындыру үшін полковник Джордж Райттың қол астында 601 адамнан тұратын үлкен күш жіберілді. 1858 жылдың 1 қыркүйегінде Райт әскерлері одақтас тайпаларды Төрт көл шайқасында жеңді, ал төрт күннен кейін (5 қыркүйекте) ол Спокан жазығындағы шайқаста Калиспелдің қосылған тағы бір үнділік күшін жеңді. Төрт көл шайқасынан кейін армия Латах өзенінің бойында он жеті Палузаны іліп қойды, ол кейіннен Хангман өзені деп аталды, бірақ аты Вашингтон штатындағы Латах өзеніне қайта оралды. Айдахо штатында өзен әлі күнге дейін Хангман сайы деп аталады. Ағасы бар, ал кішігірім, бірақ өте үлкен.
The Coeur d'Alene War of 1858, also known as the Spokane Coeur d'Alene Pend d'oreille Paloos War, was the second phase of the Yakima War, involving a series of encounters between the allied Native American tribes of the Skitswish ("Coeur d'Alene"), Kalispell ("Pend d'Oreille"), Spokane, Palouse and Northern Paiute against United States Army forces in Washington and Idaho. In May 1858 a combined force of about 1,000 Skitswish, Spokane, and Palouse attacked and defeated a force of 164 American troops under Colonel Edward Steptoe at the Battle of Pine Creek. A larger force of 601 men under Colonel George Wright was sent to subdue the tribes. On September 1, 1858 Wright's troops defeated the allied tribes at the Battle of Four Lakes and four days later (Sept. 5th) he defeated another Indian force, in the meanwhile joined by the Kalispell too, in the Battle of Spokane Plains. After the Four Lakes battle, the army hanged seventeen Palouse along Latah Creek which was later called Hangman Creek as a result, though the name has reverted to Latah Creek in the State of Washington. In Idaho, the stream is still named Hangman Creek. Among the hanged was a chief named Qualchan of the Yakima.
Өмірбаян
1853 жылы Вашингтон территориясының губернаторы болған Исаак Стивенс, аймақта табылған шикізатты шығысқа тасымалдау үшін Тынық мұхитының солтүстік-батысына трансконтиненттік темір жол салу идеясын алға тартты. 1851 жылы Стивенс жергілікті тайпалармен келісімдер жасасты. Бұл келісімдер арқылы америкалықтар резервацияларға көшірілді. Келісімдер үнді тайпаларына жыл сайынғы сыйақылар беруге уәде берді және АҚШ ақсүйектердің олардың үлестірілген жерлеріне кіруіне жол бермейтіндігіне кепілдік берді. Алайда скитсуиш индейлері Стивенспен келіссөздер жүргізуден аулақ болуға тырысты, өйткені олар ата-бабаларының жерлерін сақтап қалуға және көшірілмеуге үміттенді.
Якима соғысы
1855 жылдың жазында Колумбия өзенінің жоғарғы ағысында алтын табылғаннан кейін, аймаққа кеншілер ағып келді, олар аймақтағы көптеген тайпаларға (оның ішінде Якимаға) уәде етілген жерлерге (1855 жылғы Уалла-Уалла кеңесі кезінде) кірді. Бұл қастандық АҚШ үкіметінің берген уәделерін орындамай отырғанын сезінген тайпаларды ашуландырды. Бұл оқиға салдарынан сол аймақтағы үнді агенті өлтіріліп, Якима соғысы басталды. Жергілікті тайпалар жеңілді, Стивенс 1856 жылдың қыркүйегінде Форт-Валла-Валла қаласында бейбітшілік кеңесі өткізді, ол Якима соғысына тоқтам жасады.
Скитсвиш соғысының себептері
1857 жылы Айзек Стивенс Вашингтонның Конгресске аумақтық өкілі болып сайланды, бұл оны аумақтан кетуіне әкелді. Оның кетіп қалғаны әлі келісім жасаспаған руларды ашуландырды. Скитвиштер бұл аймақта ақ адамдар қоныстанудың болмай қалғанын көріп, келісімсіз ата-бабаларының жерлеріне құқығынан айырылады деп қорықты, сондықтан олар қоныс аударушы ақ адамдардан қорғаныш таба алмайды. Қоныс аударушылар рулар жеріне көшуді бастағанда ақ шахташылар мен рулар арасында үлкен шиеленістер болды, бұл ұсақ-түйек ұрыстарға әкеліп соқты.
Ұлт-азаматтар одағы
Якима басшысы Куальчан, Якима соғысында АҚШ армиясына ұшыраған жеңістен кейін наразылық білдірді, ақ адамдар өздерінің жерлеріне басып кіргеніне және оларды қорғауға тиіс екендігіне тайпаларды сендіру үшін Колвилл, Скитсвич, Колумбия өзені және Калиспель тайпаларын кеңеске жинады. Скитсвиш және басқа тайпалар кеңесті өткізіп, күшейіп келе жатқан шиеленістердің салдарынан әскер олардың аумағына басып кіре ме деп алаңдаушылықтарын талқылады. Егер әскер оны кесіп өтсе, олар үндістердің аумағына кірмек және бұл жаулық әрекет деп саналатын болады деп келісілген. Скитсвич тайпасы соғысқа деген сезімдерімен екіге бөлінді, ал Калиспелл одақтастары, ескі соғыс басшысы Үлкен Каноэ және жас соғыс басшысы Бекті койот соғысуға дайын болды, бірақ бәрібір шайқасуға асықпайтын. Скитсуиш тайпасының басшылары ("Винсент" деп аталатын бас бас бас, оның інісі "Захария", Стеллам және жас Кумпаскет, Селтис және соғыс басшысы Лмена "Виктор" деп аталды) өз халқын шабуылдан қорғау үшін қатаң қажет болмаса, соғысты қаламады, өйткені өз халқына зардаптар тигізер деп қорықты, ал Мелкапси бастаған жас жауынгерлер ашуланып, соғысуды қалады.
Жылан өзенінің арғы жағы
1858 жылдың басында Вашингтон штатының Колвилл қаласында беймәлім үндістердің қолына түскен кеншінің өліміне байланысты полковник Эдвард Стептоу сол аймаққа экспедицияны бастап, АҚШ армиясының күшін көрсету және үндістерді кінәлілерді ұстап беруге көндіру туралы бұйрық алды. Ол 1858 жылдың мамыр айында Форт-Валла-Валладан Колвилл аймағына қарай жолға шығып, Скитсвич пен Спокан аумақтарын кесіп өтуді жоспарлады. Алайда Стептоның әскері 159 адамнан құралған, ал қару-жарағы нашар болған. Степто Нез Персе мен Спокандардан ынтымақтастық күтті, өйткені олар оған бұрыннан Кольвиллге жетудің басты кедергісі болған Жылан өзенінде қайық пен адам берді. Сондықтан, Колвиллге жетуге тырысқанда, Степто Snake өзенін кесіп өтті, бірақ бұрын тағайындалған жаулық сызығы болды, бұл тайпалардың әскер оларды ұрысқа тартады деген сенімін тудырды. Скитсвичтер, бас қолбасшы Тилкоакс (Волк-жейлек) бастаған Палауздар, Спокан және кейбір Якима шайқасқа дайындалу үшін жиналды. Скитсвичтің бастығы Винсент Стептодан оның кіргізуіне себеп сұраған кезде, ол олардың Колвиллге бара жатқандарын айтты. Винсент өзінің лагеріне соғысуға ниеттенген жас жауынгерлерді тыныштандыруға тырысты, ал Степто Форт-Валла-Валлаға қайта оралуға тырысты. Алайда Стептоның сапарын үнді басшылары тоқтатып, онымен кездесу үшін қайта оралуын өтінді. Кездесу қол алысумен аяқталды және Степто өз аумағынан шығып, Колвиллге басқа жолмен барады деген өзара келісімге келді. Бұл бейбіт келісімге қарамастан, Нимипу тыңшыларымен қатты дауласқан, кейіннен оларға оқ атып, Степто мен Скитсуи, Спокан және басқа тайпалар арасындағы шайқастың басталуына себепші болған. Стептоның адамдары 1000 үнділік жауынгермен күресу үшін күресті, бірақ олардың саны өте аз болғандықтан, Степто сол түні қашып, Уолла-Волла фортына оралуға шешім қабылдады.
Генерал Кларктың жауабы
Стептоның соғысы туралы хабарды естігеннен кейін, Якима соғысы сияқты басқа да жақында болған қанағаттанғысыз оқиғалар, армияның үндістердің қолынан зардап шеккенін естігеннен кейін, генерал Ньюман С. Кларк басқа жеңіліске төзбейді. Степто фортқа оралғанда, Кларк 1858 жылы маусымда тайпалардан қаруларын және шайқасқа жауаптыларды тапсыруды талап етіп, бейбітшілік туралы ұсыныс жіберді. Алайда рулар бір-біріне қарама-қайшы пікірде болып, бір шешімге келе алмады. Генерал Кларк, үндістердің қолынан қайтадан жеңілмеуге бел буғандықтан, мықты әскери күш жіберіп жауап берді. Ол әскери бекеттерге барлық тұрақты сарбаздарды соғысқа қатысуға шақыру туралы бұйрық жіберді. Кларк барлық қол жетімді әскерлерді, оның ішінде бұрын Якима соғысының жетекші тұлғасы болған полковник Джордж Райттың басшылығымен аймаққа жіберді. Кларк әскерлеріне үндістер толық мойынсұнғанша күшпен шабуылдауды бұйырды.
Екі негізгі шайқас
Райт 1 қыркүйекте Төрт көл шайқасында АҚШ әскерін басқарды және тайпалық күштерді жеңе алды. Кейін тайпалар 5 қыркүйекте Спокан жазығындағы шайқаста шайқасты, онда олар шөпке от қойып, түтін арқылы әскерлерге атқылады; шешуші жеңімпаз болмағанымен, тайпалар қатты әлсіреді. Осы кезде рулар соғысты жалғастыруға қатысты екіге бөлінді, өйткені ақсақалдар жеңіске жетудің аз мүмкіндігін көрді. Райт содан кейін шайқас барысында тұтқынға алынған үндістердің 800-ден астам жылқысын өлтірді, бұл тайпаларды шайқасу және аң аулау құралдарынан айырды және әскер тайпаларды бағындыру үшін қандай шектен шығатынын көрсетті. Скитсвич тайпасының басшылары әскерді, әсіресе аттарысыз жеңе алмайтынын түсінгендіктен, Скитсвичтің бір мүшесін Райттың лагеріне жіберіп, олардың бейбітшілік ұсынысын ұсынды.
Бейбітшілік келіссөздері
Райт үш күннен кейін тайпалармен кездесуге келді және Скитсвичтер мен басқа тайпалар АҚШ әскерлерін жеңе алмайтындығын түсініп, келісімге келген бейбіт келісімді келісті. Келісім бойынша скитсуиштер әскерге меншігін қайтарып, Стептоға шабуыл жасағаны үшін жауапты адамдарды ұстап беруді және ақсүйектерге өздерінің жерлері арқылы болашақта араласусыз өтуіне рұқсат беруді талап етті. Ал, Райт бұл үшін скитсвиш халқына қарсы соғыспауға уәде берді. Олар Квальчанды, оның ішінде бүкіл аймақтың басты басшыларының бірі болған Квальчанды ұстап берді. Райттың әрекеттері Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тау аңғарларын ақ адамдар қоныстандырады және тайпаларды бұрынғы жерлерінің бір бөлігін ғана құрайтын резервацияларға мәжбүрледі, нәтижесінде олар тез аурулар мен тамақтанудың нашарлауына ұшырады.