Кіріспе

Сенс соборы - Францияның шығысындағы Бургундиядағы Сенс қаласындағы католик соборы. Қасиетті Стефанға арналған собор - Сенс архиепискобының резиденциясы. Сенс - готика стилімен салынған алғашқы собор (Бай Дени базиликасы, готика стилімен салынған басқа ізашар ғимарат, сонау уақытта салынған, собор емес, аббатхана болды). Хор 1135 және 1140 жылдар аралығында, Париждегі Нотр-Дам ғибадатханасынан аз уақыт бұрын құрылған. Қасиетті орын 1164 жылы бағышталған, бірақ жұмыс 1176 жылға дейін жалғасты. Ол Францияның ұлттық ескерткіші. Құрылымы 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың басында Flamboyant стилі трансептілері мен жаңа мұнарасымен аяқталды. Оның хорының сәулеті Кентерберий соборының сәулетіне әсер етті, оны готика стилімен сенс шебері Уильям қайта салды.

Тарих

Сэнс - Рим империясының соңғы кезеңінде екі өзеннің және екі негізгі римдік жолдардың қиылысында орналасқан маңызды және өркендеген қала. Каролингтер империясы кезінде ол алғашқы француз христиан шіркеуінің негізгі орталығы болды. 876 жылы Рим папасы Иоанн VIII Сенс архиепискобына "Галлия мен Германияның приматы" атағын берді. Ол алты, кейін жеті епархияның, соның ішінде Париж, Шартр, Орлеан және Труаның басшылығына тағайындалды. Діни юрисдикция 11-ші ғасырда Лион архиепискобына берілді, бірақ Сенс архиепискобы әлі күнге дейін "Галлия мен Германияның приматы" деген құрметті атақты ұстайды.

Құрылыс (11301160)

Ортағасырлық жазбаларда сипатталған Сенс соборының алғашқы соборы 6-9 ғасырлар аралығында, мүмкін, сол жерде салынған. Ортағасырлық жазбаларға сәйкес, ол үш бөлек ғимараттан, баптистр мен екі шіркеуден құралған. Олардың салынған күні белгісіз, бірақ ортағасырлық хроникаларда 958 және 967 жылдар аралығында өрттен жойылып, олардың орнына бір құрылым салынғаны туралы жазылған. 12 ғасырда Сенс экономикасы гүлденіп, халқы өсті. 1122 жылы Франция патшасы Людовик VI-нің сарайының мүшесі Анри Сангльер Сенс архиепискобы болып тағайындалды да, үлкен және көркем кафедральді собор салу жобасын бастады. 1128 жылы жаңа епископ цистерциандықтар орденінің негізін қалаушы, Клерволық Бернардтан хаттар сериясын алды, оны архиепископ ретінде аз сәнді және қатаң өмір сүруге шақырды, жаңа архиепископ соған сай болды, өйткені ол собор үшін қажетті қаражат пен ресурстарды жинады. Жаңа собордың құрылысы 1130 және 1135 жылдар аралығында басталды. Кеме және хор үстіндегі күмбездеу революциялық болды, ол алты бөлікті қабырға күмбездерінен құралған, олар салмақты төмен қарай бағаналар мен жағалаулар арасындағы іргетастармен алмастырды. Бұл күмбездер Англиядағы Дарем соборының бір бөлігінде және Парижге жақын Сент-Дени базиликасында тәжірибелік түрде қолданылған, бірақ Сенс соборы оларды бүкіл құрылыста қолданған алғашқы собор болды. Жергі қабаттағы бағаналар мен бағаналардың үстінде төменгі төбеге қарап тұрған трифориум, ал одан жоғары - клерсториум немесе жоғарғы қабырғалар орналасқан. Қабырғалардың арасына орнатылған жаңа ұшқыш арматуралардың арқасында кейінірек клерсториге үлкен витраж терезелер берілді. Жаңа собордың жер қабаты базиликаның дәстүрлі пішініне ие, оның ұзын кемесі мен үлкен хоры бар, ал трансептілері жоқ. Қақпаның сыртын және хорды жаяу жүру немесе амбулатория қоршап тұрды. Хордың қасында екі шіркеу тұрды. 20 ғасырдағы қазба жұмыстары бастапқыда апсиданың шығыс жағында төртбұрышты шіркеу болғанын көрсетті, кейіннен жасалған өзгерістер оны жасырды. Жаңа собордың өлшемдері сол кездегі ерекше болды: ұзындығы 113,5 метр, ені 27,5 метр, биіктігі 24,4 метр. Киелі үй жалпы масштабы бойынша Сент-Денис, Нойон немесе Сенлистегі замандастарына қарағанда үлкен. Құрылыстың бірінші кезеңі шамамен 1160 жылы аяқталды. Ол басқа шіркеулердің құрылысына, әсіресе 1163 жылы аяқталған Париждегі Сен-Жермен де Прес абат шіркеуінің хорына және Везле абатханасына (шамамен 1180 жылы аяқталды) тікелей әсер етті.

Папа Александр III және Томас Беккет

Сенс соборы бірден маңызды қонақтардың баратын жері болды. Папа Александр III 1163 жылдың қыркүйегінде император Фредерик Барбароссамен дау-дамай кезінде Сэнске өзінің сотымен келді және үш жыл болды. 1164 жылдың соңында Кентерберия архиепискобы Томас Бекет Сенске жер аударылушы ретінде келді. Бекет 1170 жылдың желтоқсанына дейін Францияда қалды. Ол Англияға оралып, Кентербери соборында төрт рыцарь оны өлтіреді. Бекетке тиесілі жеке заттардың жинағы, оның ішінде шіркеу киімдері Сенс соборының қазынасында орналасқан. 1200-1210 жылдары салынған собордың хорының солтүстік жағындағы үлкен терезе Бекет өмірін көрсетеді. Собордың негізін қалаушы Анри Сангльер 1142 жылы қайтыс болды, ал жұмысты оның мұрагерлері, архиепископтар Хью де Туси (1142 1168), содан кейін Гийом де Шампан (1169 1176), ол Реймстің архиепископы (1176 1202) болғанға дейін жалғастырды. Бастапқы собордың соңғы аяқталған бөлігі - батыс қасбеті, оның үш порталы мен алғашқы екі мұнарасы болды.

Патшалық үйлену тойы мен өзгерістер (13-16 ғасырлар)

Жаңа архиепископ Готье Корну (1221-1241) тұсында собор 1234 жылы 27 мамырда король Людовик IX мен Маргарита Прованс арасындағы маңызды патшалық үйлену тойының орны болды, бұл Франция мен Прованс арасындағы одақты нығайтты. Соборда сондай-ақ Луи IX Константинополь императорынан сатып алған, үлкен рәсіммен корольге тапсырылған, содан кейін кемемен Парижге жеткізілген, содан кейін Сайнт-Шапельге орналастырылатын, айқышқа шегеленуден шыққан Тікенді тәж қысқа уақытқа орналасты. Архиепископ Корнут бірқатар маңызды өзгерістер енгізді. Көбірек жарық әкелу үшін, ол хорының жоғарғы қабырғаларын көтеріп, үлкен витраж терезелерін орнатты, бұл процесс сонымен бірге Париждің Нотр-Дам ғибадатханасында да болды. Бұл жобаны Корнуттың мұрагерлері жалғастырды және 1309 жылға дейін аяқталмады. Сондай-ақ, ол соборға іргелес орналасқан архиепископ сарайының құрылысын, Сент-Северин шіркеуінің қайта жаңғыртылуын және хор мен нефтің арасында әшекейлі юбе немесе қызыл экран орнатуды бастады. Жұмыс апатпен, 1268 жылы 5 сәуірде оңтүстік мұнараның құлауымен тоқтатылды, бұл бірнеше адамның қаза болуына және көршілес архиепископ сарайының зақымдалуына әкелді. Қонақ үйді қайта салу қаржының жетіспеушілігіне байланысты ұзақ уақытқа созылды, бірақ ақыры архиепископ Этьен Бекард де Пенуль (1292-1309) еркі бойынша мұралықпен аяқталды. Сол архиепископ Сент-Савиньен шіркеуін де қайта жасады. Бастапқы төртбұрышты шіркеудің орнына сегіз қабырғалы күмбез және бес терезелі көпбұрышты құрылым орнатылды. Бұл часовня соборға жоғары готика немесе "классикалық" стильді енгізді. 14 ғасырда жеке рәсімдер үшін жеке шіркеулер мен шіркеулердің екі жағындағы аралықтарда жаңа кішігірім шіркеулер сериясы қосылды. 13-ші ғасырдағы басқа маңызды өзгерістер - бұл 1150 жылы салынған Goт дәуірінің ертедегі Қасиетті Ана шіркеуінің қайта құрылысы, үлкен және сәнді терезелері бар Rayonnant стиліне. Тіпті одан да үлкен жоба, Париждегі Нотр-Дамға ұқсас трансепт басталды, бірақ қаржының жетіспеушілігіне байланысты, 1490 және 1518 жылдар аралығында ғана салынған. Ақырында, оны майталмас, кеш готика стилімен майталмас стильде майталмас шебер Мартин Шамбиж жасаған, оның басқа жұмыстарына Сенлис соборының трансептісі, Бове соборы (1499 ж.) және Троя соборының батыс бет жағы (15021531) кірді. Трансептіге арналған ақша собор монументтерін көрсету және арнайы уағыздар арқылы ауқымды қор жинау науқаны арқылы жиналды. Сонымен қатар, патша аймақтағы жерлеріне төлеген салықтарынан да аз ғана қаржылай көмек көрсетті. Жаңа оңтүстік трансепттің порталы, Мұсаның порталы, алдымен 1491 және 1496 жылдар аралығында салынған, 1502 және 1503 жылдар аралығында жаңа роза тәрізді терезе орнатылған. Солтүстік трансепті 1502 жылы басқа шебер құрылысшы Хью Кувельердің басқаруымен салынды, өйткені Мартин Шамбиж сол кезде Бове кафедральді transept құрылысымен айналысты. Ұлы оңтүстік роза тәрізді терезе, Петір музыканттарының терезесі деп аталады, ол 1515-1517 жылдар аралығында ғана орнатылған. 16 ғасырда тағы бірнеше ғимарат қосылды. Жаңа мұнараға қоңырау шалу ғимараты қосылды (оған қорғасын мұнара деп аталады), бірақ жаңа қоңыраулар, олардың ең үлкендері он төрт тонна және он екі тонна салмақта, құю цехында құйылып, 1560 жылға дейін орнатылмаған. ХVІ ғасырдың соңында протестанттар мен католиктердің арасындағы дін соғыстары салған дау-дамайлар салған собордың құрылысын тоқтатты. Сенс соғыстың орталығында болды, протестант королі Генрих IV-ді танымады, ал қаланы протестант әскері қоршап алды. 1621 жылы Париждің жаңа архиепискобы Анри де Гонди жаңа патша Людовик XIII-ді және папа Григорий XV-ді Сенс емес, Париж архиепископалығын Францияның басты епархиясы етуге көндірді. Содан кейін Сенс архиепискобы Октав де Белград тек көршілес Оксер, Невер және Троя епископтарына ғана билік жүргізді. Дегенмен, Сенс маңызды діни орталық болып қала берді, иезуиттер, кармелиттер, бенедиктиндер және урсулиндер монахтар қауымдарын тартты.

Кейінгі жылдары (17-ші-18 ғасыр)

Келесі онжылдықтарда соборға маңызды қосымшалар жасалды. 1638 жылы болашақ Людовик XIV-нің тууын атап өту үшін атылған оқтардың жарылысы батыс порталға орнатылған витраждарды сындырады. Олардың орнына қарапайым шыны орнатылды. 1644 жылы дауыл солтүстік трансепттегі қамқоршы қасиеттілердің бейнеленген шыны терезесін сындырады. Оның орнына 1646 жылы суретші Антуан Сулиньяк жасаған жаңа терезе орнатылды. Өзгеріс қарқыны 18-ғасырда күшейді. 1760 жылы патша Людовик XV құрбандық үстелінің басты бөлігі болып табылатын алтын үстелді, қымбатқа түсетін соғыстан кейін патша қазынасын толтыру үшін, балқытып тастауды бұйырды. 1760 жылдары екі жаңа құрбандық үстелі, бірі Сент-Луиске (сол жақта) және Сент-Мартинге (оң жақта) арналған, сонымен бірге әшекейлі темір гриль және қақпа, кардинал де Луйннің гербімен бірге орнатылды. 1780 жылдары хорға жаңа дүңгіршектер орнатылды. Собордың тас едені 1767-69 жылы ауыстырылды, бұл лабиринтті жойды, ол бас киіз үйдің кіреберісіндегі еденнің бүкіл кеңістігін алып тұрды. Бұл ортағасырлық көптеген қабір тастарын алып тастауға себеп болды, олардың орнына қарапайым есімдер мен күндер жазылды. 1785 жылы Париждегі Пантеонның болашақ сәулетшісінің немере інісі Франсуа Суффлот жасаған бағаналы классикалық портик түріндегі шіркеудің жаңа батыс порталы үшін жоба дайындалды, бірақ ол тым радикалды болды. 1786 жылы XVI Людовик "готика стилімен қайта құруға" қаражат берді, бірақ француз төңкерісі араласты.

Революция және оның салдары

Француз төңкерісі Сенс қаласында Париждегіден бір күн бұрын басталды: 1789 жылы 13 шілдеде шаруалар архиепископ сарайының қақпаларын бұзып, иығында сақталған астықты тартып алды. Архиепископ Ломени де Бриен жаңа Конституцияға ант берді. 1790 жылы 23 қарашада собордың мүлкі мемлекет меншігіне берілді. 1792 жылдың қыркүйегінде соборда жаңа Конвент депутаттарын сайлау өтті. Архиепископ де Бриенн Конституциялық епископ болды, ал айдың соңында соборда монархияның жойылуы мен республика жариялануы жарияланды. 1793 жылдың қарашасында революциялық армия деп аталатын Марсельездер Парижден Лиондағы қарсы революциялық орынысты басуға аттанды. Олар 7 қараша 1793 жылы Сенс қаласында бірнеше сағатқа тоқтады және собордың орталық порталындағы мүсінді талқандауға уақыт тапты, тек Сент-Этьен мүсіні ғана қалды, өйткені тез ойланатын дін қызметкері оның басына Революциялық шапқыншыны қойды. Сегіз қоңырау мұнарадан алынып, қоладан балқытылды, бірақ ең үлкендері, екі қоңырау, өз орнында қалды. 1794 жылы ақпанда соборда Аң-сана мейрамы тойланды, ал 8 маусымда собор ресми түрде Жоғарғы Билік ғибадатханасы деп аталды. Террордың аяқталуымен Католик шіркеуі бір уақыт бойы құрылысты Теофилантропия деп аталатын жартылай діни сектамен бөлісті, бірақ 1800 жылдың қазан айында собор бұрынғы мәртебесіне толық қайтарылды. собордың пайда болуымен қатар, Католик шіркеуіне біртіндеп қайтарылды. Шіркеудің бір бөлігін теофилантропия деп аталатын ілімді ұстанатын діни секта билеп алған. 1801 жылдың қазан айында собор толықтай католик шіркеуінің бақылауына өтті, бірақ Наполеон I Сенстің басқа соборларға үстемдік етуінің ерекше мәртебесін қалпына келтіруден бас тартты. Сенс қарапайым приход шіркеуі болды.

XIX ғасыр қалпына келтіру және қақтығыс

Сэнс Наполеон соғыстары кезінде көбірек зақымданды. 1814 жылы ақпанда қала орыс артиллериясымен бомбаға ұшырады, бұл кейбір боялған шыныларды зақымдады, ал сол айда пруссиялық сарбаздар соборды казарма ретінде қолданды. Олардың пісіру оттарының іздері әлі күнге дейін тас едендерде көрінеді. Наполеон құлағаннан кейін, патшалық үкімет қалпына келтіріле отырып, 1817 жылы Сенс тағы да архиепископқа ие болды, ол Труа, Неверс және Моулинс қалаларындағы шіркеулерді, сондай-ақ Сенс қаласын басқарады. 1834-1848 жылдар аралығында епархиялық архитектор Чарльз Робелиннің басшылығымен жылдар бойына ескірген және зақымдалған ғимараттарды жөндеудің ірі жобасы жүргізілді. Робелин 1831 жылы шыққан "Нотр-Дам де Париж" романындағы Виктор Гюгоның готика соборлары бойынша кеңесшісі болды. 1839 жылы Гюго Сенске соборды көруге келіп, былай деп жазды: "Бұл керемет шіркеуде барлық қарама-қайшылықтар араласып, үйлесімділікке айналады. Бұл тарихтың күрделі өнері, бұл шындықтың философиясымен күшті біріктірілген рухтың діні". Қайта қалпына келтіру барысында көптеген мүсіндер жаңалармен ауыстырылды. 1847 жылы қалпына келтірудің жаңа тұлғасы Эжен Вайолет ле Дюк бұл жерге барып, Робленнің қалпына келтіру жұмыстары "жағымсыз" деп жариялады. Ол Робленді жұмыстан босатты, ал жаңа сәулетші Адольф Ланс 14-ғасырдағы кейбір ғимараттарды бұзу және кейіннен қосылған ғимараттарды қалпына келтіру бағдарламасымен, құрылысты 13-ғасырдың жоспарына мүмкіндігінше қайта қалпына келтірді. Бұрын-соңды қиратылған ескі шіркеулер қайтадан қалпына келтірілді. Қазіргі кездегі панельдер мен басқа да қосымшалар алынып тасталды, ал құрылыстың әлсіз жерлері темірмен бекітілді. Суретші Жан Батист Коро 1874 жылы соборға барып, оны қалпына келтіру кезеңінде суретке түсірді. Виолет ле Дюк собордың ортасына 12 ғасырдың үлгісіне сәйкес алтынға боялған қола кресло қосты, ол архиепископтың ресми ордасы болды. Лэнс 1874 жылы қайтыс болды, ал оның жұмысын 1898 жылы Чарльз Лейснэ аяқтады.

20 және 21 ғасырлар

ХХ ғасырдың басында француз шіркеуі мен мемлекеті ресми түрде бөлінді; діни қызметкерлерге мемлекет ақы төлемей қалды, собордың өзі француз үкіметінің меншігіне айналды. 1907 жылы архиепископ мемлекеттік меншікке айналған сарайынан бас тартып, басқа тұрғын үйді іздеуге мәжбүр болды. Оның бұрынғы үйі қазір "Сенс" мұражайына айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыста собор майдан шебінен алыс болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста неміс күштері Сенс арқылы өтіп, 1940 жылы 15 маусымда басып алынды. Терезелердегі боялған шыныларды алып тастап, орнына тақтайлар орнатылған. Соборға 5 неміс снаряды соқтығысып, аздап зақым келтірді. Бастапқыда собордың ішінде француз әскери тұтқындары ұсталды; олардың ішінде болашақ француз жазушысы және мәдениет министрі Андре Малро болды. 2014 жылы собор өзінің 850 жылдығын атап өтті.

Манаралар мен қоңыраулар

Оңтүстік мұнарасы, тас мұнара деп аталады, батыс қасбетімен бірге 1230 жылы аяқталды. Алайда 1268 жылы үш күннің ішінде құлап кетті. Ол қайта салынған, ал 1537 жылы қайта өрлеу стиліне арналған қоңыраумен жабылып, оның биіктігін 1500 м. дейін жеткізді. Бұл ғимарат 1848 жылы соборды қайта салу кезінде алынып тасталды. Соборда жеті қоңырау бар, оңтүстік қоңырау мұнарасында төрт, оның ішінде екі үлкен борддон және үшеуінің үстіндегі қоңырау. Алғашқы қоңыраулардың ең көнесі 613 жылы епископ Сент-Луп үшін жасалған Мари деп аталды. Француз төңкерісі кезінде Мари мен басқа жеті алғашқы қоңырау Парижге алып кетіп, оны балқытып, пушкаға айналдырды. Бурдондар - Францияның ең ірілерінің бірі. Олар 1560 жылы жасалды. Савиньен деп аталатын ең үлкенінің салмағы 15 600 килограмм, ал кішірек Потентьеннің салмағы 10 000 килограмм. Савиньендегі латын жазуы былай деп аударылады: "Мен Сенс қаласында бір мың бес жүз алпыс жылы қамалдан жаралдым. Менің дауысыммен және бірінші епископтың атымен ант етемін, дауылдар мен желдер бұл климатты бұзбайды. Мен құлшылықтарды шақырып, өлімдерді жоқтап жатырмын. Қазір Римде Пьос IV билік құрып, император Фердинанд немістерді, король Франциск II галлдарды, ал Жан, кардинал Бертран, Сенс архиепископты басқарады". Ал французша "Гаспард Монгин Виард мені жасады".

Батыс порталдары

Батыс қасбеті үш портал немесе есіктер бар, олардағы собордағы ең көне мүсіндер бар. Скульптураның кейбіреулері Француз төңкерісі кезінде талқандалды, ал кейбір түпнұсқа бөлшектер, атап айтқанда бағана мүсіндері мен екі басрельефтер архиепископ сарайындағы мұражайға көшірілді және олардың орнына көшірмелер жасалды. Солтүстік жағындағы Иоанн Крестителю арналған портал 1190 және 1200 жылдар аралығында жасалған, Париждегі Нотр-Дам және Шартр соборындағы порталдардан бұрын салынған ең көнесі. Ол ең жақсы сақталған және ерте готика стиліне ерекше жақсы үлгі болып табылады. Оның есік үстіндегі доғалы tympanum-да әшекейленген суреттер мен әулие өміріндегі оқиғалар көп. Есіктің үстіндегі орталық сахнада Мәсіх суға шомылдыру рәсімінен өтіп, киелі адаммен шомылдыру рәсімінен өтіп жатыр. Тағы бір көріністе Саломе, киелілердің қас жауы, оның басын табақта көтеріп жүреді. Скульптурада бояу іздері, соның ішінде Иоанн Крестительдің мойнындағы қызыл пигмент және Саломе тостағанында алтын бар, бұл басқа готика соборларында сияқты, бүкіл тимпанның ашық түсті болғанын көрсетеді. Орталық портал құрбандық үстелімен сәйкес келеді және оның өмірімен бірге собордың қамқоршысы - әулие Стефанға арналған. Оның мүсіні екі есіктің арасындағы бағананы алып жатыр және революциялық соққыдан аман қалған мүсін бағаналарының жалғыз бірі болды. (Осы жердегі мүсін - көшірме. Он қыз туралы астарлы әңгіме мен Киелі Степан туралы әңгімені бейнелейтін мүсіндерден басқа, онда жануарлар мүсіндері, соның ішінде страустар, пилдер мен дельфиндер, сондай-ақ базилискилер мен грифондарды қоса алғанда, мифтік аңдар бар. Сондай-ақ, онда әр он екі айдың әдеттегі іс-әрекеттері, соның ішінде егін жинау және шарап жасау бейнеленген. Бұл шығармалардың көбі Революциялық вандализм кезінде қатты зақымдалған. Субассименттердегі мүсіндер немесе порталдың төменгі бөліктері орта ғасырлардағы грамматика, диалектика, риторика, музыка, математика, астрономия және философия сияқты өнер мен ғылымдарды бейнелейтін мүсіндер бар. Батыс қасбеттің оңтүстік порталы Мәриямға арналған, ал тимпан оның өмірін бейнелейді. Бұл - ең соңғысы, 13 ғасырдың аяғына таман жасалған. Ол 1268 жылы оңтүстік мұнараның құлауы салдарынан қираған бастапқы порталды алмастырды.

Трансепті

Собордың трансепті 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың басында Flamboyant стилімен салынған. Бұл архитектор Мартин Шамбиждің жұмысы болды, ол сондай-ақ Сенлис соборының, Бове соборының (1499 ж.) және Троя соборының батыс бетінің (15021531) трансептерін жобалаған. Оңтүстік трансепттің порталы архиепископқа арналған, оның резиденциясы аулаға қараған. Солтүстік портал Капитулдың дін қызметкерлеріне арналған. Фламяя стилі Мұсаның порталынан жоғары орналасқан, он өсиеттің тақташалары бар Мұсаның мүсінімен аяқталған бүктелген тік аркада барынша айқын көрінеді. Жоғарыда - тар ланцет тәрізді терезелер тобы, оңтүстік роза тәрізді терезеден төмен, ол жарқын бұрылыстармен және тас трассоның қарсы бұрылыстарымен толтырылған. Бұл қасбеттің екі маңдайшасына екі мұнара ілінген, олардың ішінде баспалдақтар бар, олардың басына күрделі мұнаралар орнатылған. Баспалдақтарда Францияның Людовик X-тің флеур де лис эмблемасы мен оның әйелі Ан де Бретанның символы - эрмин бейнеленген. Есік алдында мүсіндер орнатылған көптеген орын бар, бірақ мүсіндер Революцияда қиратылған. Солтүстік трансептідегі портал, оны да Мартин Шамбиж жобалаған, оны да Абрахамның порталы деп атаған, одан да күрделі жарқын роза тәрізді терезе және қасбеті болды, ол 1503 және 1507 жылдар аралығында салынған. Бұл жердегі мүсін де революцияда қираған.

Боялған шыны

Сенс соборында ерте готикадан Ренессансқа дейінгі кезеңдерді қамтитын боялған шыны терезелердің маңызды коллекциясы бар. Ең көне боялған шыны 13 ғасырдың басында хордың жоғарғы терезелерінде және апсидада кездеседі. Ең танымал - Томас Беккет терезесі, оның өмірі мен шейіт болуын атап өтеді. Қалғандары ізгі самариялық және ысырапшыл ұлы туралы әңгімелер. Бұл терезелер 1200-1205 жылдар аралығында салынған. Олар бейнеленген шыныдан жасалған дөңгелек және үшбұрышты медальоннан тұрады, олар тақырыптардың өміріндегі эпизодтарды көрсетеді. Трансепттегі роза тәрізді терезелер 16 ғасырдан бастап, соңғы фламандтық готика стиліне жақсы үлгі болып табылады. Соңғы терезелердегі реализм мен үш өлшемді қолдану Ренессанстың өсіп келе жатқан ықпалын көрсетеді.

Мүсіндік

Қыз мен бала мүсіні әсіресе тыныш көрінісі мен драпировканың жақсы бөлшектерімен танымал. Оны 1334 жылы канон Мануэль де Жаулн шіркеуіне сыйлаған. Көптеген Мәриям мүсіндері сияқты, ол Француз төңкерісі кезінде жойылып кетпеді, бірақ тәждің безендіруі сындырылып, кейін қалпына келтірілді. Салазарлар часовнясын архиепископ Тристан де Салазар (14741519) өзінің ата-анасын құрметтеу үшін құрды. Оның ішінде төрт бағанаға орнатылған қара мәрмәрден жасалған құрбандық үстеліне қараған балдакин бар. Алтарь 1514 жылы Гийом Шавельвомен жасалды. Алтадағы мүсін Сенс пен Салазардың діни тарихын көрсетеді. Оның ішінде шомылдыру рәсімін жасаған Жақия, Әулие Степан, Мәриям мен Бала және сегіз пайғамбар мен сибилла мүсіндері бар. Қилы сәнді сәндік пен шпиль тәрізді түйіршіктер - бұл Flamboyant Gothic стилі. 1516 жылы бұл шығарманы иесінің өзі бағыштаған. Сент-Севериннің шейіт болуын XVIII ғасырда Польша королі мен Лотарингия герцогы Станислав Лечинскийдің корольдік мүсіншісі Иосиф Герман жасаған. Францияның Людовик, Дофинінің (Людовик XV ұлы) және оның жұбайы, 1765 жылы 36 жасында туберкулезден қайтыс болған Саксониялық Мари Жозефтің қабірі соборда орналасқан. Оның әйелі 18 айдан кейін осы аурудан қайтыс болды. Ол ешқашан Франция патшасы болмағанмен, үш француз патшасының әкесі болды: Людовик XVI, Людовик XVIII және Карл X. Мүсінді жас Гиллойм Кусто жасаған. Скульптура мен барельефтің басқа көрнекті туындылары 1525 - 1535 жылдар аралығында Франция канцлері және Сенс архиепискобы кардинал Антуан Дюпраттың өмірінен көріністерді бейнелейді. Олар шыққан кесене Француз төңкерісі кезінде қираған.

Балдакин және хор грилі

1740 жылы архиепископ Жан Жозеф Ланже де Герги соборға үлкен құрбандық үстелі мен баспалдақ, құрбандық үстелінің үстіндегі биік шатыр қажет деп шешті. Балдакиннің мақсаты - адамдарды құрбандық үстеліне тарту еді. Жаңа жұмысты патшаның сәулетшісі Жан Николас Сервандони және Слодц ағайынды екі мүсінші жобалаған. Сервандони патшаның қойылымдары мен мерекелері үшін опера сахнасының, сондай-ақ бірнеше шіркеулердің интерьерін жобалаумен танымал болды. Балдакиннің негізгі элементтері - әрқайсысы бес метр биіктіктегі төрт мәрмәр бағана, олар Ранстан келген. Олар бастапқыда Викториа алаңында XIV Людовик мүсінін қоршауға жасалды, бірақ 1718 жылы алынып тасталды. Ескі құрбандық үстелі 1742 жылдан бастап қиратылды, ал еден астында жерленген бұрынғы епископтар мен дін қызметкерлерінің сүйектері басқа жерге көшірілді. Бағаналар тағы да биік болу үшін тұғырларға орнатылған, ал бағаналар алтынмен қапталған қоладан жасалған Коринфтік баслықтармен тәжтелген. Оның ортасында тетраграмматон, яғни еврейше Құдай есімінің төрт әріптері, орналасқан. Жоғарғы жағындағы алтынмен қапталған тәж Бернинидің Римдегі Киелі Петір базиликасының құрбандық үстеліне жасаған тәжіне сүйенген. 1332 жылы киелі етілген алғашқы құрбандық үстелінің мәрмәрі жаңа құрбандық үстеліне қосылды. Алғашқыда құрбандық үстелінде алтын үстел болған, оны Людовик XV билік құрған кезде ақша жинау үшін алып тастап, балқытты. Балдакиннің басында екі метр биіктіктегі қола мүсін орналасқан. Оның бір қолында айқышқа шегеленген, екіншісінде шынжыр ұстаған періште тұр. Халыққа арналған собор мен діни қызметкерлерге арналған хор бастапқыда тас экранмен бөлінген. Бір ғана есігі бар. Хордың айналасын темір тосқауыл қоршап тұрды. Экран мен ескі гриль нашарлап кетті, ал 1726 жылы Капитул оны жаңа, сәнді экранмен ауыстыруға шешім қабылдады. Бұл жұмыс 1760 жылы жаңа дизайнмен және көп алтынмен басталды. Хорға кіретін қақпаның есігі Евхаристияның символы - жүзім бұтасына ұқсайтын бұрмаланған мүсіндермен әсіресе әшекейленген. Қақпаның үстінде алтын шынжырлар мен арыстандардан жасалған кардинал де Луйннің гербі орналасқан. 1726 жылы жасалған ертеректегі қарапайым гриль Сен-Савиньен шіркеуіне көшірілді, ол бүгінге дейін сонда қалды.

Ағза

Сенс соборындағы құбырлы орган ортағасырлық дәуірде тек интерлюдиялар кезінде ойналатын; дін қызметкерлерінің ән айтуы сүйемелдеусіз болды. Собордағы орган туралы ең алғашқы жазба 1440 жылы жазылған. Жазбалардан 1560 жылы сатып алынған және 1609 жылы кеңейтілген он екі педальді жаңа орган орнатылғанын көруге болады. 1722 жылы шіркеу музыкасындағы өзгерістерге сәйкес келетін жаңа, үлкен аспап тапсырылды және 1734 жылы Пасхаға арналған киелі үйдің кіреберісінің жанында, батыс қасбеттің ішкі бетінде орнатылды. Жаңа аспап үш клавиатурада 36 нота ойнай алады, ал аяқ педалдарымен қосымша 29 нота, 1774 жылы 34 нотаға дейін ұлғайтылды. Революциядан кейін собор секуляризацияланған кезде орган тек сирек, Жоғарғы Билікті атап өтетін мерекелерде ғана пайдаланылды. 1802 жылы собор католик шіркеуіне қайтарылды. Ол орган әлсіз, ылғалға сезімтал болғандықтан, оны қалпына келтіру керек еді. Композитор Чарльз Гуно 1886 жылы соборға келіп, сол кезде ойнауға қиын болған органды көруді сұрады. Ол оны қалпына келтіру үшін науқан бастады, бұл іс ақыры 1890 жылы орындалды. 1978 жылы тағы да қалпына келтірілді. Бүгінде мұнда 18 ғасырдан 878 түтік, ал 19 ғасырдан тағы 24 түтік бар. 1841 жылы хорға әншілерді сүйемелдеу үшін екінші, күштілігі аз орган орнатылды.

Қазына және Сенс мұражайы

Архиепископтың соборға іргелес орналасқан резиденциясында собор қазынасы сақталады, сонымен қатар Галло-рим ескіліктерінің маңызды жинағы бар Сенс қаласының тарихи мұражайы орналасқан. Сарай 13 ғасырда салынған, 16 және 17 ғасырларда қосымша ғимараттар салынған. Оны XIX ғасырда Виолет ле Дюк қалпына келтірді. Қазынашылыққа собордағы мессаны атап өтуде қолданылатын заттардың үлкен коллекциясы кіреді, соның ішінде айқыш ағаштар, монументтер, тостағандар, сақиналар және Шарломан үшін жасалған, шынайы айқыш ағаштың сынығы деп саналатын өте сәнді монументтер бар. Сонымен қатар, ол сенс кезінде киген киімі, шапаны, шапандары мен аяқ киімдері бар. Сенс мұражайының төменгі деңгейінде римдік жылу моншасының реконструкциясы бар, оның едені он бір метрден тоғыз метрге дейін үлкен мозаикамен. Моншалар жақын маңдағы тұрғын үйдің бақшасының астында табылды, 1910 жылы мұражайда қазып, қайта құрастырылды. Орталық элемент - Фаэтон құлағаннан кейін күннің күймесі туралы аңыздың бейнесі. Мұражайда өте әртүрлі коллекция бар, оның ішінде Питер Брюгельдің кіші суреті, Роденнің мүсіні және Нормандия мұхит кемесінің жиһаздарын ұсынған Фр.