Кіріспе

Сент-Шапель (Saint-Chapelle) – готика стиліндегі корольдік шапель, Франция корольдерінің XIV ғасырға дейін болған резиденциясы – ортағасырлық Palais de la Cité ішінде, Париждегі Сене өзеніндегі Île de la Cité аралында орналасқан. Құрылысы 1238 жылдан кейін басталды және шапель 1248 жылдың 26 сәуірінде қасиеттендірілді. Сент-Шапель готикалық сәулеттің Районнант кезеңінің ең үлкен жетістіктерінің бірі саналады. Ол Франция королі Людовик IX-тың өтінішімен, оның құнды реликвиялар жинағын, соның ішінде Мәсіхтің тікенді тәжін – ортағасырлық христиан әлемінің ең маңызды реликвияларының бірін сақтау үшін салынды. Бұл реликвия кейіннен 2019 жылғы өртке дейін жақын жердегі Нотр-Дам соборында сақталды, ол өрттен аман қалды. Консьержериямен бірге Сент-Шапель – Île de la Cité аралындағы Капетиялық корольдік сарайының ең ерте сақталған ғимараттарының бірі. Француз революциясы кезінде зақымданғанымен және 19 ғасырда қайта жаңартылғанымен, ол әлемдегі ең ірі 13 ғасырлық витраж коллекцияларының біріне ие. Қазіргі таңда шапель француз ұлттық ескерткіштер орталығымен бірге мұражай ретінде жұмыс істейді, сондай-ақ жақын жердегі Консьержерия да осы орталыққа қарасты, ол түпнұсқа сарайдың қалған жалғыз бөлігі.

Франция құрылымы

Сент-Шапельдің құрылысына Каролингтердің бұрынғы патшалық шатырлары, әсіресе Карл Ұлының Ахен қаласындағы (бұрынғы Aix la Chapelle) сарайындағы Палатин шатыры әсер еткен. Ол 800 жыл шамасында салынды және императордың дұға оқитын орны ретінде қызмет етті. 1238 жылы Людовик IX Сен-Жермен-ан-Лайе сарайына жалғасқан бір патшалық шатырын салдырды. Бұл бұрынғы шатырдың бір ғана деңгейі болды; оның жоспары, әлдеқайда үлкен масштабта, Сент-Шапельге бейімделді. Жаңа шатырдың екі деңгейінің мөлшері бірдей болғанымен, мақсаттары мүлдем бөлек болды. Жоғарғы деңгей, қасиетті реликвиялар сақталатын орын, тек патша отбасы мен олардың қонақтарына арналды. Төменгі деңгей сарайдың қызметшілері, үй шаруашылығы қызметкерлері және сарбаздары пайдаланды. Бұл өте ірі құрылыс, ұзын, кең және биік болды, көлемі жаңа готикалық соборлармен шайқасты. Дінге құлшылық ететін орын ретіндегі қызметінен бөлек, Сент-Шапель король Людовик пен оның ұрпақтарының саяси және мәдени амбицияларында маңызды рөл атқарды. Константинопольдегі императорлық таққа Фландрия графының ғана иелігі болған және Киелі Рим империясының тұрақсыз жағдайда болған кезінде, Людовиктің өнер мен сәулетке көрсеткен қамқорлығы оны Батыс Христиан әлемінің орталық монархы ретінде бекітуге көмектесті, ал Сент-Шапель мәртебелі сарайлар дәстүріне сай келді. Император өзінің сарайынан Константинопольдегі Ая Софияға жеке өте алғандай, енді Людовик өзінің сарайынан тікелей Сент-Шапельге өте алатын болды. Көбірек маңызға иесі, екі қабатты сарай шатырының Аахендегі Карл Ұлының сарай шатырымен (782–805 ж.ж. салынған) айқын ұқсастықтары бар еді – Людовик өзін бірінші Киелі Рим императорының лайықты мұрагері ретінде көрсетуге тырысқан мәселе. Шынайы Крест фрагменті мен тікенді тәждің болуы Людовик IX-қа зор бедел берді. Рим папасы Иннокентий IV бұл Мәсіхтің Людовикке өзінің тәжін кигізіп, оны патшалыққа бекіткенінің символдық белгісі екенін жариялады.

Өзгерістер (16-шы - 18-шы ғасырлар)

Кейінгі ғасырларда шіркеу едәуір өзгеріске ұшырады. Шартр қазынасы деп аталатын жаңа екі қабатты ғимарат, ол біткеннен кейін көп ұзамай солтүстік жағындағы шіркеуге қосылды. Ол 1783 жылға дейін сақталды, содан кейін жаңа Әділет сарайын салу үшін бұзылды. Солтүстік жағында киім сақтау бөлмесі, сакристия және қазынаның күзетшісінің тұрағы болған тағы бір ғимарат орналастырылған. XV ғасырда Францияның Людовик X патшасы оңтүстік жағындағы ауладан жоғарғы қабатқа дейін монументалды жабық баспалдақ салдырды. Бұл 1630 жылы өрт салдарынан зақымданды, қайта жаңартылды, бірақ соңында бұзылды. 1630 және 1776 жылдары сарайда болған өрттер, әсіресе жиһазға көп зиян келтірді, ал 1689–1690 жылдардың қысындағы су тасқыны төменгі шіркеудің боялған қабырғаларына ауыр зақым келтірді. Алғашқы қабаттағы бастапқы боялған әйнек алынып тасталды және еден көтерілді. Алғашқы қабаттағы әйнек 19 ғасырда готикалық стильдегі терезелермен ауыстырылды.

Революциялық вандализм (18 ғасыр)

Сент-Шапель, дін мен монархияның символы ретінде, Франция революциясы кезінде вандализмге ең көп ұшыраған нысана болды. Капелла астық сақтауға пайдаланылды, ал сыртқы қабырғасындағы мүсіндер мен патшалық белгілер қиратылды. Шпилі бұзылды. Көлемді әйнектердің бір бөлігі сындырылды немесе таратылды, бірақ бүгінгі күні әйнектің үштен екі бөлігі түпнұсқа болып табылады; кейбір түпнұсқа әйнектер басқа терезелерге орнатылды. Қасиетті реликвиялар шашырап кетті, бірақ олардың бір бөлігі Париж Notre Dame капелласының қазынасында "Сент-Шапель реликвиялары" деген атпен сақталды. Әртүрлі реликвия сандықтары, соның ішінде Grande Châsse, құнды металдары үшін балқытылды.

Қайта қалпына келтіру (19-XXI ғасыр)

1803-1837 жылдар аралығында жоғарғы шіркеу көршілес Әділет сарайының мұрағаттарын сақтау үшін пайдаланылды. Жұмыс жарығын жақсарту үшін боялған шынының төменгі бөлігі алынып тасталды. Шынының бір бөлігі басқа терезелердегі бұзылған шынылардың орнына қойылды, ал қалғандары сатылымға шығарылды. 1835 жылдан бастап ғалымдар, археологтар және жазушылар шіркеуді сақтап, оны орта ғасырлық түріне қайтаруды талап етті. 1840 жылы король Людовик Филипптің кезінде ұзақ мерзімді қайта жаңарту науқаны басталды. Оны алғаш Феликс Дубан, содан кейін Жан Батист Лассус және Эмиль Боесвилвальд жүргізді, ал жас Эжен Вайолет ле Дюк көмекші болды. Жұмыс жиырма сегіз жылға созылды және археологтар мен реставраторлардың бір буынына оқу ортасы болды. Қайта жаңарту жұмысы шіркеудің сақталған түпнұсқа суреттері мен сипаттамаларына сәйкес жүргізілді. Боялған шыныларды қайта жаңарту 1846 жылдан 1855 жылға дейін параллель жоба ретінде жүргізілді, мақсаты – шіркеуді бастапқы күйіне қайтару. Бұл жұмысты шыны шеберлері Антуан Луссон мен Маршаль де Мец, сондай-ақ дизайнер Луи Штайнхейл атқарысты. Кейінірек қосылған шынының үштен бірі алынып тасталды және олардың орнына басқа көздерден алынған орта ғасырлық шыны немесе түпнұсқа готика стилінде жасалған жаңа шыны қойылды. Бүгінде алғашқы он сегіз панель Париждегі Клуни мұражайында сақталуда. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде боялған шынылар демонтаждалып, қауіпсіз жерде сақталды. 1945 жылы шыныны соғыс бомбалауынан туындаған шаң мен сызаттардан қорғау үшін сыртқы лакпен қапталды. 2008 жылы барлық боялған шыныларды тазалау және сақтау, фасадтағы тастарды тазалау, сондай-ақ кейбір мүсіндерді сақтау және жөндеу мақсатында жеті жылдық кең ауқымды қайта жаңарту бағдарламасы басталды, оған шамамен 10 миллион еуро жұмсалды. Қаржыландырудың жартысы жеке донорлар, ал қалған жартысы Villum Foundation тарапынан бөлінді. Қайта жаңарту жұмысына боялған шыны терезелердің сыртынан қосымша қорғаныс үшін термопластикалық шыны қабаты орнатылды. Батыс фасадындағы әсем гүл тәрізді терезе 2015 жылы Сент-Луистің дүниеге келгеніне 800 жыл толуына орай қайта жаңартылып аяқталды.

Сипаттама

Корольдік шапел – "Rayonnant" деп аталатын готикалық сәулет стилінің кезеңінің көрнекті мысалы, ол жеңілдігімен және күшті тік бағытымен ерекшеленеді. Ол төменгі шапелдің үстінде орналасқан, ол сарай тұрғындарының барлығы үшін қалыпты шіркеу болып қызмет еткен, ал сарай – үкімет орталығы болған.

Сыртқы

Корольдік сарайдың ауласына кіретін заманауи келуші оң жақта салтанатты баспалдақ (Grands Degres) ал, сол жақта Сент-Капельдің солтүстік жағы мен шығыс апсидісін көретін еді. Капелланың сыртқы жағы Раяньн сәулетінің көптеген ерекше белгілерін көрсетеді – шыңдармен жабылған терең тіреулер, шатыр сызығы бойындағы креккетті қақпалар және барлық жағынан темір торымен бөлінген үлкен терезелер. Ішкі бөлініс, жоғарғы және төменгі капеллаларға, сырттан жіп тәрізді жолмен анық белгіленген, ал төменгі қабырғаларда ерекше шар тәрізді үшбұрыш пішіндес кішкентай терезелер салынған. Әшекейлеріне қарамастан, сыртқы жағы салыстырмалы түрде қарапайым және әсемдіксіз, ұшқыш тіреулер мен ірі мүсіндерден мүлдем құрылған және ішкі байлықтың аз ғана белгісін береді. Құрылысқа қатысты деректерде ешқандай сәулетшінің аты аталмайды. 19 ғасырда, ортағасырлық Париждегі көптеген ғимараттар сияқты, бұл Сент-Денис корольдік аббаттығын қайта жаңғырту жұмысында жұмыс істеген және Париждегі Нотр-Дам соборының оңтүстік трансептік фасадын аяқтаған шебер тас қадушы Пьер де Монтрейдің еңбегі деп есептелді. Қазіргі заманғы зерттеулер бұл пікірді Жан де Шель немесе Томас де Кормонның пайдасына қабылдамайды, ал Роберт Браннер жобада Амиеннен келген белгісіз шебердің қолын көрді. Сент-Капельдің ең айқын сәулеттік алғышектері Амиен соборының апсидалық капеллалары, олардың жалпы пішініне ұқсас, және шамамен 1180 жылдарға дейін салынған Нойон соборының епископтық капелласы, одан ол екі қабатты дизайнды алды. Оның жалпы дизайнына заманауи металл өнімдері, әсіресе Мозан алтын шеберлері жасаған құнды киелі орындар мен реликтілер үлкен әсер еткен болуы мүмкін. Тіреулер мықты болғанымен, олар қақпаға тым жақын орналасқандықтан, оның бүйірлік қысымына қарсы тұра алмайды. Бұрынғы құрылыстардың ұшқыш тіреулерін алмастыру үшін кернеуге төтеп бере алатын темір таяқшалар немесе тізбектер сияқты металл элементтер қолданылды.

Батыс маңдай

Батыс жағы екі қабатты галереядан тұрады, оның астында 15 ғасырда жоғарғы капеллада орнатылған әсем готикалық роза тәрізді терезе бар. Жоғары бөлігінде сүйір арка, оқулус терезесі және шатырдың төменгі жағында Франция королі Карл V орнатқан өрілген лилия белгілерімен әшекейленген балюстрада орналасқан. Галереяның екі жағында жоғарғы капеллаға апаратын тар, бұралатын баспалдақтары бар және сонымен қатар тіреулерді жасыратын мұнаралар орналасқан. Мұнаралардың қырлары да тікенді тәждің астында патшалық лилияларымен безендірілген. Бұл әшекей 15 ғасырға дейін жетеді және шамамен 1850 жылы Джефруа Дешоммен қалпына келтірілді. Жоғарғы капелланың порталы жоғарғы қабаттың балконында орналасқан. Батыс порталының бастапқы мүсіні Революция кезінде қиратылған. Ол 1854 және 1873 жылдар аралығында Джефруа Дешоммен қайта жаңартылды.

Шымкент

Қазіргі биік мұнара – 13 ғасырдан бері Сент-Шапельде салынған бесінші мұнара. Бірінші мұнараның сыртқы түрі белгісіз, бірақ 1383 жылы Карл V тұсында салынған екінші мұнара Tres Riches Heures du Duc de Berry суретінде бейнеленген. Ол оны 1460 жыл шамасында басқа мұнарамен алмастырды, бірақ бұл мұнара 1630 жылы өртенді. Оның орнына тағы бір мұнара салынды, ол 1793 жылы Франция революциясынан кейін қиратылды. Қазіргі мұнара 1852 жылы архитектор Лассус самырсын ағашынан салды. Мұнараны безендіретін мүсінді 1853 жылы Джеффри Дешом жасады. Суретші-конструктор Штайнхейл мұнараның негізіндегі мүсінді жобалады, ал оның жүзі елшілердің екеуі – әулие Тома мен әулие Варфоломей ретінде бейнеленген. Шатырдың үстінде "Мазалау" құралындарын алып жүретін періштелердің мүсіндері орналасқан. Апсиданың үстінде Архангел Михаилдің айдаһарды өлтірген мүсіні тұр. Архангелдің аяқтарының айналасында, сондай-ақ Джеффри Дешомның жобасымен, қайта құру жұмысына қатысқан жұмысшылардың бейнесіндегі сегіз адам бейнеленген, олар Архангелдің аяқтарына гүл шоқтарын қойып жатыр.

Интерьер

Сент-Шапель қасиетті реликвияларды сақтау үшін салынған, өзі сыртқа бұрылған құнды реликвия сияқты (ішкі жағы ең бай безендірумен). Ішкі кеңістікте боялған әйнек (төменде қараңыз) басым болғанымен, қалған қабырға бетінің әрбір бөлігі мен күмбез де керемет түсті және әшекейленген. Қалған бояу үлгілерін талдау көрсеткендей, бастапқы түстер 19 ғасырдың қалпына келтірушілері ұнатқан түстерден әлдеқайда жарқын болған және боялған әйнектің түстеріне жақын болған. Даттық аркаданың төрт жапырақты элементтері әулиелер мен шейіттердің суреттерімен боялған және боялған, алтын жалатылған әйнекпен безендірілген, бұл Лимож эмальдерін еске түсіреді, ал бай мата ілмектері интерьердің сәнін арттырады. Жоспардың ең таң қалдыратын және түпнұсқалық ерекшелігі – жоғарғы шіркеуде қабырғалардың дерлік толыққандай жоқтығы. Қабырғалар тіректер мен бағаналармен алмастырылған, ал олардың арасындағы кеңістік көбінесе әйнектен тұрады, бұл жоғарғы шіркеуді жарықпен толтырады.

Төменгі шіркеу

Төменгі шіркеу Мәриямға арналған және көрші Корольдік сарайдың патша емес тұрғындары қолданған. Шіркеу порталы Мәриям ананы бағана мүсіні ретінде бейнелейді. Портал және шіркеудің көбінесе барлық әшекейлемесін Джеффри Дюшом 1854 және 1858 жылдар аралығында жасаған. Мүсін, бағаналар мен қабырға суреттерінің негізгі әшекейлік тақырыптары – Людовик IX-тың Fleur de Lys эмблемасы және стильделген қамал, Людовик IX-тың анасы Кастилияның Бланшасының гербі. Төменгі шіркеудің биіктігі шамалы, ортаңғы бөлігі алты метрлік, ал екі бүйірлік дәліз тар. Шатырдың тіректері ерекше; шатырдың сыртқы қысымын сыртқы және ішкі бағаналар арасындағы кішкентай, әдемі доға тәрізді тіреулермен тепе-теңдейді, сондай-ақ олар бояу мен гипс астында жасырылған металл конструкциямен нығайтылған. Бағаналардың жүз қырық бас сәулеттік элементі маңызды әшекейлік ерекшелік болып табылады; олар 13 ғасырдың ортасына жатады және жоғарғы шіркеудің бағаналарынан бұрынғы уақытқа жатады. Олар сол дәуірге тән акант жапырақтарымен әшекейленген гүлдік өрнектерге ие. Әр алтын жапырақ үстінде жұқа қос бағана бар, ол шатырды қолдайды. Бағаналар кезекпен гүлдік суреттермен және Кастилияның қамал эмблемасымен боялған. Қызыл, алтын және көк түсті сурет 19 ғасырғы қайта жаңарту кезінде салынған. Төменгі шіркеудің бастапқы боялған әйнегі 1690 жылы су тасқынынан қираған; оның орнына түссіз әйнек қойылған. Қазіргі әйнекте Мәриямның өмірінен көріністер бейнеленген, олардың айналасында сұр әйнек орналасқан, ал апсидада Мәриямның өмірінен әртүрлі және түрлі-түсті көріністер бар. Барлық терезелерді 19 ғасырғы қайта жаңарту кезінде Штейнхейл жобалаған. Төменгі шіркеудің сол жақтағы қабырғасында сакристияға кіретін есік болған. Терезесі болмағандықтан, 13 ғасырда оның қабырғасында Жариялау суреті салынған. Бұл 19 ғасырғы жұмыстар кезінде қайта табылып, Штейнхейл оны қайта жаңартуға қатысқан.

Жоғарғы шіркеу

Жоғарғы шіркеуге төменгі деңгейден мұнаралардағы тар баспалдақтармен жетуге болады. Құрылымы қарапайым: тіктөртбұрыш, төрт көлденең бөлімі және шығыс жағында жеті терезесі бар апсидасы бар. Ең кереметі – қабырғалар, олар көбінесе әйнекпен жасалғандай көрінеді; батыс жағындағы роза тәрізді терезені есептемегенде, барлық әйнек. Бұл шебер құрылысшының тапқырлық ойы еді: терезелердің әр тік тірегі жеті жұқа бағанадан тұрады, олар олардың нақты қалыңдығын жасырады. Сонымен қатар, қабырғалар мен терезелер сырттан екі темір тізбек белдеуімен нығайтылған, біреуі терезелердің ортаңғы деңгейінде, екіншісі – ланцеттердің үстінде; олар боялған әйнекті ұстап тұрған торлардың артында жасырылған. Шатыр астындағы қосымша металл тіректер желден немесе басқа күштерден терезелерді қорғау үшін орналасқан. Апсидадағы терезелерге қарағанда, негізгі залдың терезелері сәл жоғарырақ, бұл шіркеуді көзбен қарағанда ұзын етіп көрсетеді. Шіркеудің үшінші көлденең бөлімінде қабырғаға орнатылған екі кішкентай шағын бөлме бар, олардың үстінде періштелердің суреттері мен мүсіндерімен әшекейленген аркалар (архивольттер) бар. Бұл король мен королеваның діни қызметтер кезінде құлшылық ететін жерлері еді: король – солтүстік жағында, королева – оңтүстік жағында.

Боялған шыны

Шатырдың ең танымал ерекшеліктері – жоғарғы шатырдың орталық бөлігінде орналасқан он бес үлкен бояулы шыны терезелер, олар 13 ғасырдың ортасына жатады, сондай-ақ кейінірек орнатылған (15 ғасырда) роза тәрізді терезе. Тас қабырғаның беті көбінесе нәзік қаңқа ғана қалдырады. Мыңдаған кішкентай шыны бөліктері қабырғаларды түрлі түсті жарықтан тұратын үлкен экрандарға айналдырады, көбінесе терең көк және қызыл түстер басым, олар сағат сайын қарқындылығын өзгертеді. Терезелердің көпшілігі 1242 және 1248 жылдар аралығында орнатылған. Шыны суретшілерінің есімдері белгісіз, бірақ өнер тарихшысы Луи Гродецки әртүрлі стильдегі үш шеберхана бар екенін анықтады. Апсидадағы терезелер және шатырдың солтүстік қабырғасындағы көптеген терезелер бір шеберханада жасалған. Бұл туындылар икемді пішіндерімен және киімдерімен, сондай-ақ қарапайым ерекшеліктерімен танымал. Гродецкинің Езекиел терезесінің шебері деп атаған екінші шеберхана Езекиел мен Даниял терезелерін, сондай-ақ Патшалар терезесін жасады. Бұл жұмыстың ерекшелігі – созылған пішіндер, күрделі және бұрышты маталар. Үшінші суретші немесе шеберхана Юдит пен Естер терезелерінің ерекше стиліне байланысты «Юдит пен Естердің шебері» деп аталады, сондай-ақ Әйүп терезесі де оларға тиесілі. Олар бет-әлпеттеріндегі нәзік ерекшеліктерімен және жарықтандырылған қолжазбалардағы суреттерге ұқсастығымен ерекшеленеді. Кейбір зақымдарға қарамастан, терезелерде нақты иконографиялық бағдарлама көрінеді. Шығыс апсиданың үш терезесі Жаңа Өсиетті бейнелейді, олардың ішінде Орталықта – Тәухид, сол жақта – Мәсіхтің балалық шағы, оң жақта – Жақияның өмірінен көріністер бар. Керісінше, шатырдың терезелерінде Ежелгі Өсиеттен идеал патшалық/патшайымдық үлгілері басым, бұл олардың ханшалық қамқоршыларына жасалған айқын ишара. Цикл Солтүстік қабырғаның батыс бөлігінен басталады, Жаратылыс кітабынан көріністермен (көптеп қалпына келтірілген). Содан кейін шатырдың келесі он терезесі сағат тілі бойынша жүреді: шығу, Жүсіп, Сандар/Леуіліктер, Ешуа/Екінші заң, Соттар, (Оңтүстік қабырғаға қарай жылжып) Еремия/Тобиас, Юдит/Әйүп, Естер, Дәуіт және Патшалар кітабынан көріністер. Соңғы терезе, Оңтүстік қабырғаның батыс бөлігінде орналасқан, Мәсіхтің қасиетті қалдықтарының қайта табылуы, олардың жасаған кереметтері және оларды король Луидің қолдарымен Парижде орналастыру туралы оқиғалар сериясы арқылы қасиетті патшалық туралы осы әңгімені қазіргі заманға дейін жеткізеді.

Батыс розалы терезе

Жоғарғы шіркеудің батысындағы роза тәрізді терезе 15 ғасырдың соңында, басқа терезелерден кейін жасалды. Бұл – жалыны сияқты иілген өрнектермен аталған, сәнді готика стилінің өте көрнекті мысалы. Оның диаметрі тоғыз метр, және ол ахират көріністерін бейнелейтін сексен тоғыз жеке панельден тұрады. 15 ғасырдың шыны суретшілері күміс дақ деп аталатын жаңа техника қолданды, ол оларға шыныға эмаль бояуларымен сурет салуға және бояуды шыныға біріктіру үшін отты пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл оларға түсті өзгертуге, көлеңке жасауға және басқа да ұсақ бөлшектерді жасауға мүмкіндік берді. 2014–2015 жылдары толыққанды тазартылып, оның жарықтығы мен айқындығы артыққысы келді.

Сен-Шапельдің басқа музейлердегі боялған шынылары

Сент-Шапельден алынып тасталған ерте шыны терезелердің бір бөлігі қазір басқа музейлерде сақталады, оның ішінде Париждегі Орта ғасырлар ұлттық мұражайы, немесе Клуни мұражайы, және Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында.

Мүсіндік

Француз төңкерісі кезінде порталдың мүсіндерінің көп бөлігі жойылды, бірақ 1855 және 1870 жылдар аралығында мүсінші Адольф Виктор Джефрой Дешом 18-ғасырдың сипаттамалары мен гравюраларын пайдаланып, оларды қайта жасауға қол жеткізді. Ол қайта жасатқан маңызды жұмыстардың бірі – жоғарғы капелланың порталындағы тимпан, онда Мәриям мен Жақия Баптисттің ілесіп тұрған тәңірлік нығмет беруші Иса Масихтің бейнесі бейнеленген. Оның артында қасиетті капелланың ең танымал реликвиялары – тікенді тәж бен крестті ұстаған екі періште тұр. Төмендегі фризде киелі Михаил өлгендердің жанын өлшеп, сол жаққа – жұмаққа, оң жаққа – жазаға жіберуі бейнеленген. Төменгі қабырғалардағы панельдерде Ескі өсиеттен алынған Киелі кітап сюжеттері, оның ішінде Жаратылыс және Нұхтың кемесі бейнеленген. Бұл мүсіндерді 1869–70 жылдары Джефрой Дешом жасаған. Сыртқы мүсіндердің көп бөлігі 19 ғасырға жатса да, жоғарғы капелланың апсидасында 12 ғасырға жататын бірнеше түпнұсқа мүсіндер сақталған, олар сыртқы мүсіндерден айырмашылығы, көп түсті болған. 19 ғасырдағы реставрация кезінде түстердің іздері табылды және мүсіндер сол түстерді қалпына келтіру арқылы жаңартылды. Апсидадағы шығыс жағындағы трибунаның аркалары, қасиетті реликвиялар қойылған жер, 13 ғасырдан қалған түпнұсқа көп түсті періштелермен әшекейленген. Капелланың жоғарғы қабырғаларында шамамен 1240 жылға жататын апостолдардың он алты мүсіні орналасқан. Кейбіреулері апостолдарды қарапайым классикалық киімдерде және жалаңаяқ етіп бейнелейді, ал басқалары көп түсті және әлдеқайда әсем діни киімдермен жасалған. Осы мүсіндердің кейбіреулері қазір Клюни мұражайындағы Орта ғасырлар ұлттық мұражайының коллекциясында сақталуда.

Сурет

XIX ғасырдағы қайта жаңартудың екі бас архитекторлары Дурбан мен Лассустың мақсаты – интерьерді, мүмкіндігінше XIII ғасырдағы түріне жақын қалпына келтіру болды. Олар бағаналардан бастапқы полихромдық бояу іздерін жинап, 1842 жылы интерьерді безендірудің толық жоспарын ұсынды. Субсементтерде, бастапқы түстің іздері табылмайтын төменгі бөліктерде, олар боялған әйнек терезелердің түстерімен қақтығысты болдырмау үшін бейтарап түс қолданды. Басқа әшекейлерге арналған түс палитрасын патша кітапханасындағы XIII ғасырға жататын Псалмдер кітабының иллюстрацияларынан алды. Олар алтын фонға қарсы қасиеттілердің шейіттік қасіретін бейнелейтін субсементтердегі тас аркалардың қырық төрт төртбұрышты медальондарын жүйелі түрде қайта бояды. 1845 жылы Штайнхейл бастапқы композицияларды сақтап, екі корольдік нишадағыларын қоспағанда, нефтің барлық медальондарын қайта бояуды жалғастырды. 1983 жылы Тарихи ескерткіштер қызметі қалпына келтірілмеген төрт медальонды және қайта боялған екеуін зерттеу үшін, 1845 жылға дейінгі бояудың бастапқы іздерін анықтау мақсатында тазартып, қайта жаңартудан өткезбеді.

Қалпына келтірілгендер мен реликвиар

Капел салынған негізгі қасиетті жәдігерлер – Мәсіхтің азап шегу кезінде киген деп саналатын тікенді тәж және Ол айқышқа міхталған айқыштан алынған кішкентай бөлік болды. Бұл жәдігерлер 1204 жылы крестоносцтар басып алған Константинопольде табылды, содан кейін оны Бадуин II Кортеня биледі. Бадуин тәжді 135 000 ливрге сатуға келісті, ақшаның көп бөлігі Венеция банкирлеріне кетті, оларға ол қаланың қорғанысы үшін төлеу үшін тәжді кепілге берген еді. Тәжді сатып алу арқылы Людовик Константинопольді жаулап алуды қаржыландырғаны үшін беделге ие болды, сонымен қатар өзінің шынайы сенімін көрсетті. Тәж 1239 жылдың тамызында жетті және сарайға жақын, Әулие Николайдың бұрынғы патшалық капеліне қойылды. Екі жылдан кейін ол Бадуиннен нағыз айқыштан және азап шегумен байланысты басқа да қасиетті жәдігерлерді сатып алды, олар 1241 жылдың қыркүйегінде Париже әкелінді. Содан бері әрбір қасиетті жұма күні, айқышқа міхталған күнде, ол Сент-Шапельде салтанатты рәсім өткізді, онда қасиетті жәдігерлер көрсетіліп, адалдарға ұсынылды. Патша қасиетті заттарды сақтау үшін үлкен шассе (жасанды контейнер) жасатты. Бұл алдыңғы жағы ашық, ұзын, күміс және алтын жалатылған мыстан жасалған қорап болды. Әрбір жеке заттың бағалы металдан жасалған және әшекей тастармен безенілген жеке қалтасы болды. Алғашында ол алтарь үстіне қойылды, бірақ 1264 және 1267 жылдар аралығында ол шіркеудің апсидасындағы биік трибунаның үстіне қойылды, онда оны барлығы көре алатын болды. 1306 жылы жаңа қасиетті жәдігер қосылды: Луидің бас сүйегінің бөлігі, өйткені ол әулие деп жарияланған еді. Франция революциясы кезінде шассе және оның ішіндегі қасиетті жәдігерлерді сақтаған ыдыстар бөлшектелді және асыл тастар мен бағалы металдар үшін балқытылды. Айқыш фрагменті 1793 жылы антиквариаттар жинағына берілді, содан кейін Париж епископына тапсырылды. Тікенді тәж үшін алтын мен кристалдан жаңа жасанды контейнер жасалды. 1801 жылғы Конкордаттан бері ол Париждің Нотр-Дам соборының қазынасында көрсетілді, бірақ 2019 жылдың 15 сәуірінде Нотр-Дам соборындағы өрттен құтқарылды және содан бері Лувр мұражайында сақталып келеді.

Ағза

Бастапқыда орган болғандығы куәландырылған; ол 1493, 1550 және 1762 жылдары жаңасымен алмастырылды. Француз революциясының салдарынан органды 1791 жылдың шілдесінде ғана Сент-Шапельден Сент-Жермен-л’Оксерруаға көшірді. Органды Франсуа Анри Кликко 1752 жылы Пьер Ноэль Руссе жасаған корпус ішінде салды. Дегенмен, кейбір авторлардың пікірінше, оның неоклассикалық стилі сол кезең үшін тым қазіргі заманғы болып көрінеді.