Жоан II: Арагонның Ұлы Патшасы және Наварра Королі

Кіріспе

Арагон королі 1458–1479 жылдары Иоанн II (испан тілінде: Juan II, каталон тілінде: Joan II, арагон тілінде: Chuan II; 29 маусым 1398 – 20 қаңтар 1479), Ұлы (el Gran) немесе Сенімсіз (el Sense Fe) атымен белгілі, 1458 жылдан 1479 жылы қайтыс болғанға дейін Арагон королі болды. Наварра королевасы Бланш I-нің күйеуі болғандықтан, 1425 жылдан 1479 жылға дейін Наварра королі де болды. Иоанн 1458–1468 жылдары Сицилия патшасы болды.

Өмірбаян

Иоанн Медина-дель-Кампода (Кастилия Тажында) Арагон королі Фердинанд I мен Альбуркерк Элеонораның ұлы болып дүниеге келді. Жастық шағында ол Кастилияның Иоанн II кіші жастағы және билік құру кезеңінде Кастилиядағы келіспеушіліктерге қатысқан Арагонның инфанттарының (принцтердің) бірі болды. Орта жасқа дейін ол ағасы және ізбасары Альфонсо V үшін Арагонда генерал-лейтенант қызметін атқарды, оның билігі көбінесе Италияда өтті. Қартайған шағында ол арагондық және каталондық поддандыларымен, Франция королі Людовик XI-мен үздіксіз қақтығыстарға және ұлы Фердинандтың Кастилия королевасы Изабелла I-ге үйленуіне дайындық жасаумен айналысты, бұл Арагон мен Кастилия тажтарының бірігуіне және Испания монархиясының құрылуына әкелді. Оның поддандыларымен болған мәселелері өз отбасындағы қайғылы дау-жанжалдармен тығыз байланысты болды. Иоанн алғашқыда Эвр үйінен шыққан Наварраның Бланша I-іне үйленді. Бланшаның құқығымен ол Наварра королі болды, ал ол 1441 жылы қайтыс болғаннан кейін өмір бойы патшалыққа ие болды. Бірақ осы некеден Наварраның мұрагері ретінде "Виана принці" атағын алған Карл атты ұлы дүниеге келді. Иоанн бұл ұлына тез арада қызғана бастады. Екінші рет Хуана Энрикеске үйленгеннен кейін, Хуананың ықпалымен бұл қызғану абсолютті жеккөрушілікке айналды. Иоанн әкесі болмаған кезде Арагонның генерал-лейтенанты ретіндегі ұлының конституциялық құқығын жоққа шығаруға тырысты. Алайда, арагондықтар Карлдың ісін қолдады және корольдің екінші әйелін генерал-лейтенант етіп тағайындау әрекеті күштен шығарылды. Содан кейін ұзақ Наварра азаматтық соғысы басталды, ол сәттілік пен жеңілістің кезектесуімен аяқталды және тек Виана принцінің 1461 жылы, мүмкін, әкесінің уыттауынан қайтысымен аяқталды. Карлдың ісін қолдаған және өз наразылықтары бар Каталония княздығының институттары он жылдық Каталон азаматтық соғысына бірқатар шетелдік талапкерлерді шақырды. Иоанн өмірінің соңғы жылдарында олармен күресті. Ол Пиреней тауының солтүстік-шығысындағы каталондық иелігі – Руссильонды Франция королі Людовик XI-ге кепілге беруге мәжбүр болды, ол одан бас тартты. Қартайған шағында Иоанн катарактадан соқыр болды, бірақ оның дәрігері, еврей Абиатар Крескас жасаған операция (коучинг) арқылы көзі көрді. Каталондық көтеріліс 1472 жылы басылды, бірақ 1479 жылы қайтыс болғанға дейін Иоанн көршісі, француз королімен жалпы алғанда бақытсыз аяқталған соғысты жалғастырды. Оның орнына екінші некесінен туған ұлы Фердинанд отырды, ол бұған дейін Кастилия королевасы Изабелла I-ге үйленген еді. Оның өлімімен және ұлының Арагон тағына отыруымен Испания патшалықтарының бірігуі бір патшалық үйдің билігі астында басталды.

John was born at Medina del Campo (in the Crown of Castile), the son of King Ferdinand I of Aragon and Eleanor of Alburquerque. In his youth he was one of the infantes (princes) of Aragon who took part in the dissensions of Castile during the minority and reign of John II of Castile. Until middle life he was also lieutenant general in Aragon for his brother and predecessor Alfonso V, whose reign was mainly spent in Italy. In his old age he was preoccupied by incessant conflicts with his Aragonese and Catalan subjects, with Louis XI of France, and in preparing the way for the marriage of his son Ferdinand with Isabella I of Castile which brought about the union of the crowns of Aragon and Castile and which was to create the Monarchy of Spain. His troubles with his subjects were closely connected with tragic dissensions within his own family. John was first married to Blanche I of Navarre of the House of Évreux. By right of Blanche he became king of Navarre, and on her death in 1441 he was left in possession of the kingdom for his lifetime. But one son, Charles, given the title "Prince of Viana" as heir of Navarre, had been born of the marriage. John quickly came to regard this son with jealousy. After his second marriage, to Juana Enríquez, it grew into absolute hatred, being encouraged by Juana. John tried to deprive his son of his constitutional right to act as lieutenant general of Aragon during his father's absence. Charles's cause was taken up by the Aragonese, however, and the king's attempt to make his second wife lieutenant general was set aside. There followed the long Navarrese Civil War, with alternations of success and defeat, ending only with the death of the prince of Viana, possibly by poison administered by his father in 1461. The institutions of the Principality of Catalonia, who had adopted the cause of Charles and who had grievances of their own, called in a succession of foreign pretenders in the ten year's Catalan Civil War. John spent his last years contending with them. He was forced to pawn Roussillon, his Catalan possession on the north east of the Pyrenees, to King Louis XI of France, who refused to part with it. In his old age John was blinded by cataracts, but recovered his eyesight with an operation (couching) conducted by his physician Abiathar Crescas, a Jew. The Catalan revolt was pacified in 1472, but until his death in 1479 John carried on a war, in which he was generally unfortunate, with his neighbor the French king. He was succeeded by Ferdinand, his son by his second marriage, who was already married to Isabella I of Castile. With his death and son's accession to the throne of Aragon, the unification of the realms of Spain under one royal house began in earnest.