Кіріспе

Тоғызыншы ғасырдағы жарықпен жазылған Забур жыршысы (Утрехт, Университет кітапханасы, MS Bibl. Ренотрейтина I No 32.) Бұл - 9-ғасырлық жарықпен жазылған жыршы, ол Каролинг өнерінің басты шедеврі; бұл, бәлкім, Нидерландыдағы ең құнды қолжазба. Ол 166 көркем суреттерімен танымал, әр жырмен бірге және қолжазбадағы басқа мәтіндермен бірге (Chazelle, 1055). Бұл суреттердің нақты мақсаты және олардың бұрынғы модельдерге тәуелділігінің көлемі өнер тарихында дау тудырды. Бұл псалтырь 1000-1640 жылдар аралығында Англияда болған, ол англосаксондық өнерге үлкен әсер етті, "Утрехт стилі" деп аталатын нәрсе пайда болды. Орта ғасырларда ол кем дегенде үш рет көшірілді. Бұл псалтырдың толық данасы 1875 жылы (Лоу, 237) және 1984 жылы (Граз) жасалды. Кітаптағы басқа мәтіндерге сағаттар кеңсесінде қолданылатын кейбір әндер мен әнұрандар, соның ішінде әртүрлі әндер, Те Деум және Афанасийлік сенім кітабы кіреді. XIX ғасырда псалтирьге деген қызығушылық көбейгеннен кейін, Томас Даффус Харди және басқалар бұл мәтінді жан-жақты зерттеді.

Тарих және көшірмелері

Бүкіл том шамамен 108 пергамент жапырақты. Беттер 8 беттен тұратын қапталған беттерден тұрады (Birch, 64, 67). Басында Дәуіттің кем дегенде авторлық суреті болған болуы мүмкін, ал сақталған мәтін аралық стильде (жоғарыдағы сурет) аралас үлкен бастапқы әріппен басталады. Бір кездері бұл псалтирь VI ғасырдың шығармасы деп саналған, себебі ол жазмада ескірген ережелерді қолданған. Забур кітабы рустикалық бас әріптермен жазылған, бұл жазу 9 ғасырда Каролинг қолжазбаларында пайдасыз болып кетті. Бұл қолжазбалар қазір де 9 ғасырдан ерте емес деп саналады (Лоу, 237). Кейбіреулер бұл кітаптың үлкен әріптер мен кітаптың көлеміне байланысты бірнеше монахтар бір уақытта ән айтып оқитын хор кітабы ретінде жасалғанын айтады. Бұл псалтырлық кітап Реймс қаласына жақын жерде жасалған деп есептеледі, өйткені оның стилі Эббо евангелиелеріне ұқсас (Бенсон, 23). Оны Реймс архиепискобы Эббо демеуші болған болуы мүмкін, сондықтан ол әдетте 816 және 835 жылдар аралығында жасалған. Басқалар 850 жылы жазылған деп, Забур жырларының суреттері Орбайс қаласынан шыққан Готсхалктың саяхаттарынан алынған, ал Афанасийлік сенім белгісі мен басқа да мәліметтер Эббоның мұрагері Гинкмарға (Чазель, 1058, 1068, 1073) көбірек қатысты деп айтады. 9 ғасырдың аяғында Мец ауданында, мүмкін, Карл Балданың сарайында өткізген кезең, қолжазбадан көрнекті әсерлер негізінде, сол аймақтың өнерінде ұсынылды. Қолжазба Кентберри соборына шамамен 1000 жылы жеткен болатын, сол кезде оның көшірмесі жасала бастады; бұл Харли Забур жыры Британдық кітапханада MS Harley 603 (Бенсон, 14) ретінде сақталған. Бұл Забурдың толық көшірмесі Орта ғасырларда үш рет жасалды, екінші көшірмесі 115560-дағы Эдвин Забур (Тринити Колледж, Кембридж, MS R.17.1) болды, оған 116070-те қосымшалар енгізілді, ал мәтіндер әр Забурдың бес нұсқасына дейін кеңейтілді. Соңғы данасы - "Англо-каталан Забур" немесе MS Lat деп аталатын алтын түстегі аясы бар жақсы нұсқасы. 8846 BnF-да, 1180 90 (Морган, 47 9) бойынша. Бұл жартылай 1180-1200 жылдары ағылшын суретшісі суреттеген, ал 1340-50 жылдары каталон суретшісі, әрине, басқа готика стилін пайдаланып, аяқтады. Суреттер міндетті түрде біршама жеңілдетіледі, ал цифрлар саны азаяды. Бұрын басқа да құралдардағы туындылар болған; ұқсас топтар Британ мұражайындағы каролингтердің оюлы кристаллында (стильдік жағынан өте өзгеше) және металл жұмыстарында кездеседі, ал кейбір каролингтердің соңғы кезіндегі пилдер Утрехт псалтырьінде (Калкинс, 211) кездесетін фигуралық композицияларды қайталайды. Түпнұсқа қолжазба кем дегенде екі ғасыр бойы Кентербериде 1000 жылдан бастап, және ағылшын монастырларын таратудан кейін (Кентербери монастырь соборы болған) атақты ағылшын антикварі Роберт Брюс Коттонның қолына түсті, бұл кезде ол қайтадан пайда болды, оның қолын мұқабада ұстады. Котон қолжазбаны үлкен коллекционер Томас Ховардқа, Арундел графына, ағылшын азаматтық соғысы кезінде өзімен бірге жер аударылуға алып кеткен; ол 1642 жылы Нидерландыға әкетілді және Ховард қайтыс болғаннан кейін оның жесірі мен ұлы сатты. Ол 1716 жылы Утрехт университетінің кітапханасына қосылды. Ол 1858 жылы кітапханада қайтадан ашылды (Бенсон, 13).

Жарықтандыру

Бұл кітапта әр забурдың суреттері бар. Миниатюралар қарапайым бистрдегі контурлық суреттерден тұрады, бұл техника Каролингтік қайта өрлеу дәуірінде танымал болды; ол толық түсті иллюстрацияларға қарағанда арзан және тез өндірілді. Алайда, бұл кезеңде Ізгі хабар кітабы әлі де негізгі назарда болды, ал Утрехт Забур кітабы суреттердің саны, олардың көлемі және олардағы кішкентай фигуралардың үлкен топтары бойынша өте ерекше. Утрехт Забуршысы 10-ғасырдың аяғындағы англосаксон өнерінің дамуы үшін маңызды, өйткені оның көркемдік стилі осы уақытқа жататын англосаксон суретшілерімен (Пайхт, 172) суреттелген және бейімделген сияқты. Бұл бір қолжазбаның жаңа кезеңді бастауының жалғыз себебі болғаны күмәнді, бірақ одан дамыған стиль кейде контурлы суреттің "Утрехт" стилі деп аталады және 1020-жылдарға дейін (Вормалд) өзгермеген. Контурлық суреттердің стилі драмалық, белсенділікпен, секіріп жүретін жаратылыстармен және беттің бүкіл аралығын созылатын, әлсіз сызылған ландшафт аясындағы паршивый паршалармен белгіленеді. Дәстүрлі ортағасырлық Забур жырларының әшекейлеуінен айырмашылығы, мәтіндердің жалпы баяндама немесе символикалық аспектілеріне назар аударғаннан өзгеше, Утрехт Забур жыры әр Забур жырының мәтінінің әрбір жолының өте тура, нақты бейнелеуін ұсынады, барлығы бір көркем сахнаға біріктіріледі, ол тікелей алдын ала Забур жыр. Бұл таңғажайып мысалдың мақсаты анық емес. Кейбіреулер оны классикалық және ортағасырлық мнемоника өнеріне сәйкес, әрбір жолды таңғажайып бейнемен байланыстырып, Забур мәтіндерін оңай жаттауға мүмкіндік беру үшін жасалды деп айтады (Гибсон Вуд, 1215). Алайда, бұл композициялық бейнелер кейде мәтінді сөзбе-сөз оқудан тыс, Жаңа Келісімнің көріністерін немесе христиандық иконографияның мотивтерін қамтиды (Пайхт, 168170). Стилдің ерекшелігіне қарамастан, сегіз түрлі суретшінің қолы анықталды. Забур - Каролинг Забурлары мен басқа қолжазбалардың "баяндамалық" тобының ең ерте және толық суреттелгені; олардың суреттерінің әлдеқайда үлкен еркіндігі оларға басқа, мүмкін монахтар аудиториясын білдіруі мүмкін. Суреттер шеңберсіз, көбінесе әртүрлі және иконографияда түпнұсқа, "ойдың белсенділігі мен конвенцияның тәуелсіздігін" көрсетеді, бұл формалды кітаптарда кездеспейді (Хинкс, 117). Топтың басқа мүшелері - Санкт-Галлдың алтын Забур жыры және Дрогоның қасиетті кітабы, бұл көптеген суреттерді мекендейтін инициалдарға орналастырудың маңызды жаңалығын жасады. Византиялық Хлудов Забуршысы Шығыс (Хинкс, 115119) салыстырмалы дәстүрді білдіреді, ал Реймс стиліне Византиялық иконоборшылықтан қашқан суретшілер де әсер етті (Беренсон, 163). Мейер Шапиро Псалтирьдің көрнекі суреттерін антикалық қолжазбадан көшіріп алған деген пікірді білдіргендердің бірі; түпнұсқадан басқа, бәлкім, 4 немесе 5 ғасырлар, иконографияның егжей-тегжейі оны шамамен 700 жылдан кейінгі аралық "латын үлгісіне" сенуге итермеледі (Шапиро, 77, 110 және пассим). Миниатюралардың көбінесе ертедегі қолжазбаға негізделгендігі, бастапқыда кейбір адамдар таласқан (Тселос, 334 т.б. ), жалпыға бірдей танылған сияқты, бірақ бұрынғы нұсқалардың нақты сипаты мен даталары әртүрлі. Забур жырының 27 - тарауындағы мысал "қазанға түсетіндерге" қатысты айтылған. Қанатты кейіпкерлер "жамандық жасаушыларды" найзамен ұрады. Сол жақта ғибадатхананың алдында тұрған патша; жоғарыда Мәсіх пен оның періштелері бейнеленген. Патшаның үстінен ұсталған шатыр қолжазбаны англосаксон суретшісі шығармағандығын дәлелдейтін дәлел ретінде қарастырылды (Бирч, 232). 115-ші Забурдың суреті Мәсіхтің бүйірінен ағып жатқан қанын ұстап тұрған тостағанмен айқышқа шегеленуді көрсетеді. Ең ерте кездегі салыстырмалы суреттер - Дрого сакраментариясының (840855 жылы) миниатюрасы және Генрих II-нің перикоптарынан (840870 жылы) алынған пил сүйегі. Бұл сурет Утрехт Забур жырының кейінгі күніне қатысты бір дәлелге әкеледі, өйткені суретті шамамен 835 жылға дейін даталау оны осы тақырыптың басқа да Каролингтік үлгілерінің алдындағы уақытқа айналдырады (Чазель, 1072). Гетруд Шиллердің айтуынша, қолжазбада алғашқы батыс бейнелері бар, олар Мәсіхті айқышқа шегеленіп көзін жабылған күйінде көрсетеді, бірақ мұндай кішкентай суреттерден айту қиын.

Қосымша мәтіндер

Забурдан кейін, көптеген жыршылар сияқты, қолжазбада әртүрлі әндер мен басқа материалдар, соның ішінде Ишая пайғамбардың әндері (және) және үшінші Ышаяның әндері Пайғамбар Мұсаның әндері төменгі жиекте қосылған 17 20 кіреді. Хабакук жыры Мұсаның Исраил балаларына арнаған жырымен жалғасады. Келесі ән - үш баланы баталау, содан кейін Миланның қасиетті Амвросийге, Захарияның Бенедиктінің туылған топпен, және Магнификат Магнификатпен бірге Иса Мәриямның кішкентай баланы ұстап тұрған бейнесі бар, бірақ ол бала Иса емес, оның "рухының" бейнесі (exultavit spiritus meus). Нунц Димиттис фолиосына "Глория в экселсис" кіреді. Одан кейін "Oratio Dominica secundum Matheum" және "Апостолдық Символ" бір фолиода. Символдың суреттемесінде Мәриям Исаны айқышқа ұқсаған шаңмен ұстап тұр. Алдымен, Афанасийдің Символы. Суреттегі сурет шіркеу адамдарының тобы, олардың ішіндегі басты кейіпкер архиепископтың паллиумын киген. Бұл Никея кеңесіндағы Афанасий болуы шарт емес; ол сондай-ақ Эббо болуы мүмкін немесе ол діни сенімнің ілімдік ортодоксалдығын тұлғалау ретінде жалпы епископты білдіруі мүмкін. Забур жыршысының ілімін Джеймс Ушер өзінің 1647 жылы "De Symbolis" еңбегінде қолданбалы мәтін Коттон кітапханасының құрамына кірген кезде атап өткен, бірақ ол 1723 жылы жоғалған (Винтон, 161). 19 ғасырда псалтырь қайтадан табылған кезде, бұл сенімнің латын мәтінін қамтитын ең көне қолжазба деп саналды (Шафф, 70), өйткені кейбіреулер псалтырь 6 ғасырдан басталған деп ойлады. Афанасийлік сенімнің ең көне қолжазбалары 8 ғасырдың аяғына таандык (Чазель, 1056). Сосын, "Апокрифтік жыр" деп аталатын 151-ші Забур жыры беріледі. Забур кітабында 12 бет басқа бір Ізгі хабардың бетін қамтиды. Бұл жапырақтар шамамен 700 жылы пайда болған және англосаксон жазушысына тән сипаттамаларды көрсетеді (Lowe, 273), және бұл Монквермут Джарроу абатлығында жұмыс істейтін Сент Кутберт Ізгі хабары сияқты жазушы деп танылған жалғыз мәтін (Т. Джулиан Браун, Стонихерст Ізгі хабары, 710). Бір кезде бұл псалтыр Reculver жарғысымен (Birch, 77) байланысты болған, бірақ кейін бұл алынып тасталды (Benson, 14). Роберт Коттон оларды ұқсас парақша көлеміне байланысты біріктірген болуы мүмкін.