14 ғасыр неміс миниатюралық қолжазбасы: Codex Manesse
Codex Manesse
Codex Manesse – 14 ғасырдағы неміс миниатюралық қолжазбасы. Орта неміс лирикасының ең толық көзі, ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген. Heidelberg кітапханасында сақталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14 ғасырдағы неміс жарықтандырылған қолжазба
14th century German illuminated manuscript
Codex Manesse (сондай-ақ Große Heidelberger Liederhandschrift немесе Pariser Handschrift) – жырларды қамтитын қолжазба (Liederhandschrift), Орта биік неміс тіліндегі Minnesang поэзиясының ең толық көзі. Ол шамамен 1304 жылы негізгі бөлігі аяқталғаннан бастап, 1340 жылға дейін қосымшалармен бірге жазылып, суреттелген. Кодекс Цюрих қаласында Манесс отбасы үшін жасалды. Бұл қолжазба "ғасырлар бойы неміс тіліндегі ең әдемі жарықтандырылған қолжазба"; оның 137 миниатюрасы – әр ақынды бейнелейтін "портреттер" сериясы. Қазіргі таңда Гейдельберг университетінің кітапханасында сақтаулы. 2023 жылы Codex Manesse ЮНЕСКО-ның "Әлемдік естеліктер тізіміне" енгізілді.
The Codex Manesse (also Große Heidelberger Liederhandschrift or Pariser Handschrift) is a Liederhandschrift (manuscript containing songs), the single most comprehensive source of Middle High German Minnesang poetry, written and illustrated between c. 1304 when the main part was completed, and c. 1340 with the addenda. The codex was produced in Zürich, for the Manesse family. The manuscript is "the most beautifully illumined German manuscript in centuries"; its 137 miniatures are a series of "portraits" depicting each poet. It is currently housed in the Heidelberg University Library. In 2023, Codex Manesse was admitted to UNESCO's Memory of the World.
Мазмұны
"Кодекс-Манессе" – 12 ғасырдың ортасынан 14 ғасырдың басына дейінгі шамамен 135 жыршының шығармаларының антологиясы. Әр ақынның портреті, одан кейін олардың туындыларының мәтіні келтірілген. Жазбалар ақындардың әлеуметтік статусына сәйкес реттелген: Киелі Рим императоры Генрих VI, корольдер Конрадин және Вацлав II, герцогтар, графтар мен рыцарьлар, содан кейін қарапайым халықтан шыққандар. Көптеген өлеңдер – Миннесанг, бірақ басқа да жанрлар бар, оның ішінде мысалдар мен Spruchdichtung (дидактикалық өлеңдер). Көшірме жасалған кезде қолжазбадағы ең көне ақындардың көпшілігі бір ғасырдан астам уақыт бұрын қайтыс болған, ал кейбіреулері замандас болса, соңғылары 14 ғасырдың басында жазылған өлеңдердің кейінгі қосымшалары еді. Портреттердегі кейбір ақсүйектер толық қару-жарақпен, геральдикалық түстерде және белгілерімен (сол себепті беттері жасырылған) бейнеленген, көбінесе айқасқа қатысқанда, кейде қанжар мен қалқанмен жеке шайқаста, ал кейде нағыз шайқаста көрінеді. Кейбір суреттер бейнеленген тұлғаның өмірбаянымен байланысты, ал кейбір бейнелер ақынның атынан шабыттанған (мысалы, Дитмар қашырға мініп көрсетілген, өйткені оның атын "халықтың аты" деп түсіндіруге болады), ал басқалары лирикалық туындыларынан алынған образдарды пайдаланады (Вальтер фон дер Фогельвайде өзінің ең танымал әндерінің біріндегідей, ойлы күйде бейнеленген).
The Codex Manesse is an anthology of the works of a total of about 135 minnesingers of the mid 12th to early 14th century. For each poet, a portrait is shown, followed by the text of their works. The entries are ordered approximately by the social status of the poets, starting with the Holy Roman Emperor Henry VI, Kings Conradin and Wenceslaus II, down through dukes, counts and knights, to the commoners. Most of the poems are Minnesang, but there are also other genres, including fables and Spruchdichtung (didactic poems). The oldest poets represented in the manuscript had been dead for more than a century at the time of its compilations, while others were contemporaries, the latest even late additions of poems written during the early 14th century. In the portraits, some of the nobles are shown in full armour in their heraldic colors and devices (therefore with their faces hidden), often shown as taking part in a joust, or sometimes in single combat with sword and shield, and sometimes in actual battle. Some images are motivated by the biography of the person depicted, but some designs just draw their motif from the poet's name (thus, Dietmar is shown riding a mule, since his name can be interpreted as meaning people's horse), while others draw on imagery from their lyrics (Walther von der Vogelweide is shown in a thoughtful pose which exactly matches the description of himself in one of his most famous songs).
Қолжазба тарихы
Кодекстің құрастырылуына Цюрихтегі Манессе әулеті, болжам бойынша Рудигер II Манессе (1252 жылға дейін туылған, 1304 жылдан кейін қайтыс болған) демеушілік жасады. Манессе әулеті 14 ғасырдың соңында құлдырап, 1393 жылы өздерінің қамалын сатты. 15 ғасырда кодекстің тағдыры белгісіз, бірақ 1590 жылдары ол Хоэнсакс бароны Иоганн Филипптің меншігіне өтті (оның екі атасы кодексте бейнеленген, foll. 48v және 59v). 1604 жылы Мелхиор Голдаст оның дидактикалық мәтіндерінен үзінділер жариялады. 1657 жылдан кейін ол француз корольдік кітапханасында болды, содан кейін Bibliothèque Nationale кітапханасына өтті, онда 1815 жылы Якоб Грим осы қолжазбаны зерттеді. 1888 жылы ұзақ келіссөздерден кейін, Уильям I және Отто фон Бисмарк басқаратын халықтық жинаудан кейін, ол Гейдельбергтің Библиотека Палатинасына сатылды. Кодекс Манессеге қатысты алғашқы сындық басылымдар 19 ғасырдың басында жарық көрді. Миннесанг зерттеушілері кодекске жиі сілтеме жасайды және басылымдарда Карл Лахман енгізген C әрпімен белгіленеді. Ол екі негізгі бұрынғы Миннесанг кодекстеріне (сәйкесінше Kleine Heidelberger Liederhandschrift және Weingartner Liederhandschrift) A және B әрптерін қолданды. 15 ғасырға жататын қолжазбаның екі парағы, Троссше фрагменті (Тросс фрагменті) деп аталады, бұрын Берлин мемлекеттік кітапханасында сақталған, бірақ 1945 жылы жоғалып кетті, қазір Краковтағы Ягеллон кітапханасында (Berol. mgq 1146) сақтаулы.
The compilation of the codex was patronized by the Manesse family of Zürich, presumably by Rüdiger II Manesse (born before 1252, died after 1304). The house of Manesse declined in the late 14th century, selling their castle in 1393. The fate of the codex during the 15th century is unknown, but by the 1590s it had passed into possession of baron Johann Philipp of Hohensax (two of whose forebears are portrayed in the codex, on foll. 48v and 59v). In 1604, Melchior Goldast published excerpts of its didactic texts. After 1657 it was in the French royal library, from which it passed to the Bibliothèque Nationale, where the manuscript was studied by Jacob Grimm in 1815. In 1888, after long bargaining, it was sold to the Bibliotheca Palatina of Heidelberg, following a public subscription headed by William I and Otto von Bismarck. The first critical editions of the Codex Manesse appeared in the early nineteenth century. The codex is frequently referred to by Minnesang scholars and in editions simply by the abbreviation C, introduced by Karl Lachmann, who used A and B for the two main earlier Minnesang codices (the Kleine Heidelberger Liederhandschrift and the Weingartner Liederhandschrift respectively). Two leaves of a 15th century copy of the manuscript, called the Troßsche Fragment (Tross Fragment), which were held in the Berlin State Library but went missing in 1945, are now in the Jagiellonian Library in Kraków (Berol. mgq 1146).
Қазіргі заманғы қабылдау
Компилятордың Миннесингер Йоханнес Хадлауб екендігі мүмкіндігі Готфрид Келлердің «Хадлауб» (1878, «Züricher Novellen» жинағынан) поэтикалық новелласының тақырыбы болды.
The possibility that the compiler was the Minnesinger Johannes Hadlaub provided the subject of a poetic novella, Hadlaub (in the Züricher Novellen, 1878), by Gottfried Keller.