Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
VI ғасырдағы гот тіліндегі Киелі кітап қолжазбасы
6th century Gothic bible manuscript
Codex Argenteus ("Күміс кітап/Кодекс", латын тілінен) – VI ғасырдағы әсем безенділген қолжазба, түпнұсқада IV ғасырдағы христиан Киелі кітабының гот тіліне аударылған бір бөлігін қамтиды. Дәстүр бойынша, бұл аударманы арийлік епископ Вулфила жасаған делінген, бірақ қазіргі талдаулар аударманың бірнеше ғалымдардың еңбегі екенін, мүмкін Вулфиланың жетекшілігімен жасалғанын көрсетеді. Түпнұсқадағы 336 парақтың 188-і, соның ішінде 1970 жылы табылған Шпейер фрагменті сақталған. Оларда төрт канондық Інжілдің көп бөлігі аударылған. Оның бір бөлігі Швецияның Уппсала қаласындағы Каролина Редивива ғимаратында "Silverbibeln" ("Күміс Киелі кітап") деген атпен тұрақты түрде қойылған.
The Codex Argenteus (Latin for "Silver Book/Codex") is a 6th century illuminated manuscript, originally containing part of the 4th century translation of the Christian Bible into the Gothic language. Traditionally ascribed to the Arian bishop Wulfila, it is now established that the Gothic translation was performed by several scholars, possibly under Wulfila's supervision. Of the original 336 folios, 188—including the Speyer fragment discovered in 1970—have been preserved, containing the translation of the greater part of the four canonical gospels. A part of it is on permanent display at the Carolina Rediviva building in Uppsala, Sweden, under the name "Silverbibeln" (i. e. "The Silver Bible").
Шығу тегі
Codex Argenteus (сөзбе-сөз: "Күміс кітап") Остготтар патшасы Теодорик Ұлы үшін, Равеннадағы патшалық орнында, По аңғарында немесе Брешиада жазылған болуы мүмкін; ол жоғары сапалы, жіңішке, құлпынай түсті пергаментке алтын және күміс сиямен жазылған, әсем қазынамен байланған ерекше әрі әсерлі кітап ретінде жасалды. Теодорих билігі тұсында гот тіліндегі Киелі кітаптың қолжазбалары қайта көшірілді. 526 жылы Теодорих қайтыс болғаннан кейін "Күміс Киелі кітап" мың жыл бойы ешқандай тізімде немесе кітаптар каталогында көрсетілмеген.
The Codex Argenteus (literally: "Silver Book") was probably written for the Ostrogothic king Theodoric the Great, either at his royal seat in Ravenna, or in the Po valley or at Brescia; it was made as a special and impressive book written with gold and silver ink on high quality thin vellum stained a regal purple, with an ornate treasure binding. Under Theodoric's reign, manuscripts of the Gothic Bible were recopied. After Theodoric's death in 526, the "Silver Bible" is not mentioned in inventories or book lists for a thousand years.
Ашылу
336 пергамент парақтың 187 беті Вердендегі (Эссен қаласының жанындағы, Рейнланд аймағындағы) бенедикт монастырында сақталған. Вердендегі аббаттар императорлық князьдер болған және Императорлық диетада орын алған. "Күміс Киелі кітаптың" нақты жазылған мерзімі белгісіз, бірақ ол 16 ғасырда Верденде табылған. Кодекстің қалған бөлігі Прагадағы Рим императоры Рудольф II кітапханасына жеткізілген. 1648 жылы, Отыз жылдық соғыстың аяқталуымен Прага шайқасынан кейін, ол соғыс олжасы ретінде Стокгольмге, Швецияға, Швеция королевасы Кристинаның кітапханасына әкелінді. 1654 жылы, оның католик дініне өтуімен және тақтан бас тартуынан кейін, кодекс оның бұрынғы кітапханашысы Исаак Воссиусқа тиесілі болып, Нидерландыға жөнелтілді. 1660 жылдары граф Магнус Габриэль Де ла Гарди оны сатып алып, Уппсала университетіне әкелді, сондай-ақ оның қазіргі әсем безендірілген мұқабасын жасады. Кодекс Уппсала университетінің кітапханасындағы Каролина Редивива ғимаратында сақталады. 1995 жылдың 5 сәуірінде Каролина Редививада қоғамдық көрмеге қойылған кодекстің бөліктері ұрланды. Ұрланған бөліктер бір айдан кейін Стокгольм орталық теміржол вокзалындағы қойма жәшігінен табылды. Кодекстің мың жылдық саяхатының мән-жайлары әлі де құпия болып қалуда; кітаптың екінші жартысының сақталғандығы белгісіз. 1998 жылы көміртегі-14 талдауы жүргізіліп, ол 6 ғасырға жататындығы анықталды. Сондай-ақ, кодекс 16 ғасырда кем дегенде бір рет жаңа мұқабамен бауланғаны анықталды.
187 leaves of the original 336 parchment folios were preserved at the former Benedictine abbey of Werden (near Essen, Rhineland). The abbots at Werden were imperial princes and had a seat in the Imperial Diet. While the precise date of the "Silver Bible" is unknown, it was discovered at Werden in the 16th century. The remaining part of the codex came to rest in the library of Holy Roman emperor Rudolph II at his imperial seat in Prague. In 1648, after the Battle of Prague from the end of the Thirty Years' War, it was taken as war booty to Stockholm, Sweden, to the library of Queen Christina of Sweden. In 1654, after her conversion to Catholicism and her abdication, the codex went to the Netherlands among the property of Isaac Vossius, her former librarian. In the 1660s it was bought and taken to Uppsala University by Count Magnus Gabriel De la Gardie, who also provided its present lavishly decorated binding. The codex remains at the Uppsala University Library in the Carolina Rediviva building. On 5 April 1995, parts of the codex which were on public display in Carolina Rediviva were stolen. The stolen parts were recovered one month later, in a storage box at the Stockholm Central Railway Station. The details of the codex's wanderings for a thousand years remain a mystery; it is unknown whether the other half of the book may have survived. In 1998 the codex was subjected to carbon 14 analysis, and was dated to the 6th century. It was also determined the codex had been bound at least once during the 16th century.
Шпейер фрагменті
Кодекстің соңғы жапырағы, фол. 336, 1970 жылы қазанда Германияның Шпейер қаласында, Верденнен оңтүстік-шығысқа қарай 321 км қашықтықта табылды. Ол Сент-Афра капелласын қалпына келтіру жұмыстары кезінде, жіңішке ағаш таяқтың айналасына оралған күйінде, Ашафенбургтен шыққан шағын қасиеттік сандықшаның ішінде табылған. Жапырақ Марк Евангелиясының соңғы тарауларын қамтиды.
The final leaf of the codex, fol. 336, was discovered in October 1970 in Speyer, Germany, 321 km south east of Werden. It was found at the restoration of the Saint Afra chapel, rolled around a thin wooden staff, contained in a small reliquary originating in Aschaffenburg. The leaf contains the final verses of the Gospel of Mark.
Сценарий мен жарықтандыру
Бұл қолжазба гот әліпбиіндегі үлкен әріптермен жазылған, және оның Ульфилас жасағаны айтылады. Жазу өте біркелкі, тіпті оны мөрлермен жасаған деген болжамдар бар. Дегенмен, екі түрлі қолдың жазуы анықталды: Матай және Жохан Евангелияларында бірі, ал Марқ және Лұқа Евангелияларында екіншісі. Бездіру бірнеше ірі, шеңберленген әріптермен және әр беттің төменгі жағындағы төрт евангелисттің мотивтерін қамтитын күміс аркамен шектелген. 1920 жылдары неміс реставраторы Хьюго Ибшер Кодекс сақтау жұмыстарын жүргізді.
The manuscript is written in an uncial script in the Gothic alphabet, reportedly created by Ulfilas. The script is very uniform, so much so that it has been suggested that it was made with stamps. However, two hands have been identified: one hand in the Gospels of Matthew and John and another in the Gospels of Mark and Luke. The illumination is limited to a few large, framed initials and, at the bottom of each page, a silver arcade which encloses the monograms of the four evangelists. In the 1920s, German conservator Hugo Ibscher worked on the conservation of the Codex.