16 May 1877 crisis

Кіріспе

Француз Үшінші Республикасындағы конституциялық дағдарыс 1877 жылғы 16 мамырдағы дағдарыс - бұл Франция Үшінші Республикасындағы конституциялық дағдарыс, ол президент пен заң шығарушы биліктің арасындағы билікті бөлу туралы болды. Роялист президент Патрис МакМахон орташа республикашыл премьер-министр Жюль Симонды жұмыстан босатып жіберген кезде, парламент 1877 жылы 16 мамырда жаңа үкіметті қолдаудан бас тартты және президент оны таратты. Жаңа сайлау нәтижесінде роялистер өздерінің орындық санын көбейтті, бірақ соған қарамастан республикашылдардың көпшілігіне әкелді. Осылайша 1875 жылғы Конституцияны парламенттік жүйе ретінде түсіндіру президенттік жүйеден басым болды. Дағдарыс ақыр соңында роялистік қозғалыстың жеңілісіне қол жеткізді және Үшінші Республиканың ұзақ өмір сүруіне жағдай жасады.

Салдары

Дағдарыс роялистердің жеңілісіне қол жеткізді. Президент МакМахон жеңісін мойындап, 1879 жылдың қаңтарында отставкаға кетті. Шамбор графы, оның берілместігі легитимистер мен орлеаншылар арасындағы одақтың бұзылуына әкелді, 1883 жылы қайтыс болды, содан кейін бірнеше орлеаншылар республикаға жиналды, Адольф Тьердің "Республика - бұл [француздарды] ең аз бөліп тұратын үкімет түрі" деген сөздерін келтірді. Бұл жаңадан жиналғандар Францияның алғашқы оңшыл республикашылдары болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін (1914-18), кейбір тәуелсіз радикалды және соңғы Радикалды Социалистік партияның оң жақ қанатының мүшелері осы прагматикалық республикашылармен одақтасты, бірақ антиклерикализм осы ұзақ уақытқа созылған бәсекелестер арасындағы алшақтық болып қалды (әлі де жалғасуда, француз сол және оң қанатының арасындағы негізгі критерий). Конституциялық салада президенттік жүйе парламенттік жүйе пайдасына мүлдем қабылданбады, ал парламентті тарату құқығы қатты шектелді, сондықтан ол Үшінші республика кезінде ешқашан қолданылмады. Виши режимінен кейін Төртінші республика (1946-1958) осы парламенттік жүйеге негізделді, бұл Шарль де Голль жек көрген және қабылдамаған нәрсе (партиялар режимі). Осылайша, 1958 жылғы мамырдағы дағдарыста де Голльдің билікке қайта оралуға мүмкіндігі болғанда, ол президентті күшейтетін конституцияны жасады. 1962 жылы президент сайлауын тікелей жалпы сайлау құқығымен (депутаттар мен сенаторлар сайлағаннан гөрі) өткізу реформасы оның өкілеттігін одан әрі арттырды. Де Голльдің Бесінші Республикаға (1958 жылдан бастап) арналған конституциясы оның қажеттіліктеріне арнайы бейімделген, бірақ бұл ерекшелік президенттің жеке харизмасына да негізделген. 1968 жылғы мамыр дағдарысынан кейін бір жыл өткенде де Голль саяси сахнадан жоғалғанмен, 1980 жылдары президенті Франсуа Миттеранның басшылығымен әртүрлі бірлесіп өмір сүру президент пен премьер-министр арасындағы қақтығысты қайта жаңғыртқанға дейін көп нәрсе өзгермеді. Кейіннен президент Жак Ширак президенттік мерзімді жеті жылдан бес жылға дейін қысқартуды ұсынды (биш жыл), осылайша президенттік және парламенттік сайлаулар бір уақытта өткізілуі мүмкін, әрі қарай "бірлесіп өмір сүруді" және осылайша атқарушы және заңнамалық билік арасындағы қақтығысты болдырмау үшін. Бұл өзгеріс 2000 жылы референдум арқылы қабылданды.

The crisis sealed the defeat of the royalists. President MacMahon accepted his defeat and resigned in January 1879. The Comte de Chambord, whose intransigence had resulted in the breakdown of the alliance between Legitimists and Orleanists, died in 1883, after which several Orleanists rallied to the Republic, quoting Adolphe Thiers' words that "the Republic is the form of government which divides [the French] the least". These newly rallied became the first right wing republicans of France. After World War I (1914–18), some of the independent radicals and members of the right wing of the late Radical Socialist Party allied themselves with these pragmatic republicans, although anticlericalism remained a gap between these long time rivals (and indeed continues, to be a main criterion of distinction between the French left wing and its right wing). In the constitutional field, the presidential system was definitely rejected in favor of a parliamentary system, and the right of dissolution of parliament severely restricted, so much that it was never used again under the Third Republic. After the Vichy regime, the Fourth Republic (1946–1958) was again founded on this parliamentary system, something which Charles de Gaulle despised and rejected (le régime des partis). Thus, when de Gaulle had the opportunity to come back to power in the crisis of May 1958, he designed a constitution that strengthened the President. His 1962 reform to have the president elected by direct universal suffrage (instead of being elected by deputies and senators) further increased his authority. The constitution designed by de Gaulle for the Fifth Republic (since 1958) was specifically tailored to his needs, but this specificity was also rested on the President's personal charisma. Even with de Gaulle's disappearance from the political scene a year after the May 1968 crisis, little changed until the 1980s, when the various cohabitations under President François Mitterrand renewed the conflict between the presidency and the prime minister. Subsequently President Jacques Chirac proposed to reduce the term of the presidency from seven to five years (the quinquennat), so that both presidential and parlementary elections may be synchronous, in order to avoid any further "cohabitation" and thus conflict between the executive and legislative branches. This change was accepted by referendum in 2000.