Кіріспе
Sir Norman Joseph Wisdom (1915–2010) – ағылшын актері, комедианты және әншісі. 4 ақпан 1915 жылы дүниеге келген, 4 қазан 2010 жылы қайтыс болды. Ол 1953-1966 жылдары Норман Питкин есімді бақытсыз кейіпкерді бейнелеген комедиялық фильмдер сериясы арқылы ең жақсы танымал. «Дүкендегі қиындықтар» фильмінен кейін, бас рөлдегі алғашқы фильмі үшін 1953 жылы BAFTA сыйлығын «Басты рөлдерге ең үміткер жаңа актер» номинациясы бойынша алды. Висдом Оңтүстік Америка, Иран және көптеген Шығыс блогы елдерінде, әсіресе Албанияда үлкен танымалдыққа ие болды, онда оның фильмдері диктатор Энвер Ходжаның рұқсатымен батыс актерлерімен көрсетілді. Чарли Чаплин бірде оны «өзінің сүйікті клоуны» деп атаған. Оның әкесі – шофер Фредерик, анасы – Мауд Висдом (қыздығында Таргет), ол көбінесе Вест-Энд театрлары үшін жұмыс істеген және королева Марияға көйлек тіккен киім тігуші болған. Олар 1912 жылдың 15 шілдесінде Мэрилебонда үйленді. Висдомның ағасы – Фредерик Томас "Фред" Висдом (1912 жылдың 13 желтоқсанынан 1971 жылдың 1 шілдесіне дейін). Отбасы 91 Фернхед-роуд, Майда-Вейл, Лондон W9 мекенжайында тұрды, олар бір бөлмеде ұйықтады. Ол және оның ағасы өте кедейлікте өсті, алкогольге тәуелді әкесі оларды жиі ұрып-соғып, бөлмеден көтеріп лақтырып тастады. 13 жасында ол бір қонақ үйде ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеді. Бір құрбысы оны Кардиффке барып, кенші болуға көндірді, бірақ баланың отбасы оны қабылдамады. Сондықтан ол сауда флотында кабиналық болып жұмыс істеді. Ол Аргентинаға кемемен барды, онда бокс үйренді. Аргентинада ол ақшалай жүлде үшін бокспен 3 раундқа қатысты, бірақ қатты ұрып-соқты және кемедегі серігінен жыныстық шабуылға ұшырады. Кардиффке оралғаннан кейін жұмыс таппады және Лондонға қайтты, онда оған 14 жасынан бастап музыкалық топқа қабылдайтын армияға қосылуға кеңес берді. Музыка білмейтін болса да, ол рекрут офицеріне жылап, өтініш жасады және қабылдануға қол жеткізді.
Sir Norman Joseph Wisdom, (4 February 1915 – 4 October 2010) was an English actor, comedian, musician and singer best known for a series of comedy films produced between 1953 and 1966 featuring a hapless character called Norman Pitkin. He was awarded the 1953 BAFTA Award for Most Promising Newcomer to Leading Film Roles following the release of Trouble in Store, his first film in a lead role. Wisdom gained celebrity status in lands as far apart as South America, Iran and many Eastern Bloc countries, particularly in Albania where his films were the only ones with Western actors permitted to be shown by dictator Enver Hoxha. Charlie Chaplin once referred to Wisdom as his "favourite clown". His parents were Frederick, a chauffeur, and Maud Wisdom (née Targett), a dressmaker who often worked for West End theatres, and had made a dress for Queen Mary. The couple married in Marylebone on 15 July 1912. Wisdom had an elder brother, Frederick Thomas "Fred" Wisdom (13 December 1912 – 1 July 1971). The family lived at 91 Fernhead Road, Maida Vale, London W9, where they slept in one room. He and his brother were brought up in extreme poverty and were frequently hit by their alcoholic father, who would pick them up and throw them across the room At 13 he worked long shifts in a hotel. A fellow boy worker convinced him to walk to Cardiff and become a miner, however the boy’s family wouldn’t house him. So he became a cabin boy in the Merchant Navy. He sailed to Argentina learning to box on board. In Argentina he survived 3 rounds of boxing for prize money but was badly beaten and had to fight off some sexual advances by a fellow sailor. On return to Cardiff he had no job and returned to London, where he was advised to join the army which took band recruits from age 14. Though knowing no music he turned on the tears to the recruiting officer and was successful.
Көңіл көтеруші
Демобилизациядан кейін Висдом жеке такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Әскерде дикциясын жақсартып, ол түнгі телефон операторы болып та жұмыс істеді. Оның билікке өрлеуі салыстырмалы түрде жылдам болды. 1948 жылғы сәуірде Лондон казиносындағы сәтті өнер көрсетуі Скарборо қаласындағы "Көк аспаннан" жазғы маусымына жол ашты. Сиқыршы Дэвид Никсон да актерлер құрамында болды, екеуінің жұмысы өте жақсы үйлесіп, 1948 жылдың қыркүйегінде Лондон казиносынан бастап, басқа да эстрадалық сахналарда ойнауын жалғастырды. 1948 жылғы Рождествода ол Бірмингемдегі Александра театрында "Робинзон Крузо" пантомимасында ойнады. Висдом өзінің танылған бейнесін қалыптастырды: иіліп тұрған, твидтен жасалған фуражка, кең қапталдары жоғары көтерілген; ең болмағанда екі өлшем үлкен тығыз костюм; бүкілген жаға және қисайған галстук. Осы костюммен байланысты "Гамп" деп аталған кейіпкер Висдомның кино мансабында басты рөл атқарды. Екі жылдың ішінде Вест-Энд театрының жұлдызына айналған ол өзінің өнерін Лондон мен Брайтон театрлары арасындағы жұлдыздық қойылымдарға жетілдірді. Бұл фильм оған 1954 жылы "Фильмге ең үміткер жаңа актер" номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын әкелді. 1954 жылы бұл фильм британдық прокатта екінші орынды иеленді, ал дистрибьюторлар оны сол жылы британдық прокаттағы он ең ірі жұлдыз деп таныды. Оның фильмдерінің көңілді, әдемілігі Джордж Формбидің бір буын бұрын түсірген фильмдерінің тікелей жалғасы болды. Олар сыншылар тарапынан жоғары бағаланбаса да, отандық көрермендер арасында өте танымал болды, ал Висдомның фильмдері сол кездегі Ұлыбританияның ең табысты кассалық жиналымдарының бірі болды. Олар кейбір күмәнді шетелдік нарықтарда да сәтті болды, Ранк компаниясына олардың қымбат жобалары сәтсіз аяқталғанда қаржылық тұрақтылықты сақтауға көмектесті. Фильмдерде әдетте Норман деп аталған Гамп кейіпкері, оның жұмысы нашар орындалған және Эдвард Чэпман (Гримсдейл рөлінде) немесе Джерри Десмонд сияқты түзу мінезді актерлерге қарағанда төмен дәрежелі болып келетін. Олар Висдомның физикалық комедияға қабілеттілігінен және кейіпкердің әлсіздігін сезіну шеберлігінен пайдаланды. Сериал көбінесе романтикалық желіні қамтыды; Гамптың әйелдермен қарым-қатынастағы ұяттылығы Формбидің бұрынғы фильмдерімен ортақ еді. Оның әдеміліксіздігі кейіпкерге жақындық сезімін тудырды. Висдомның екінші фильмі "Бір жақсы мүмкіндік" (1955) Ұлыбританияда 1955 жылғы ең танымал фильмдердің жетіншісі болды. Ол "As Long as They're Happy" (1955) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады, содан кейін "Man of the Moment" (1955) фильміне қайта оралды. Ол 1955 жылы ең танымал жұлдыздардың тізімінде 6-орынды иеленді. "Жұрттың үстіне" (1956) фильмінде терезе тазалаушы, ал "Жақсылыққа" (1957) фильмінде зергерлік дүкенде жұмыс істеді. Соңғы бірнеше фильмнің кассалық түсімі бұрынғы Висдом фильмдеріне қарағанда төмендеді, бірақ "Квадратты қазық" (1959) әскери комедиясы бұл тенденцияны өзгертіп, жылдың ең табысты фильмдерінің бірі болды. Фильм 1959 жылы британдық прокатта 7-орынды иеленді. "Жұлдызға ер" (1959) фильмдерінен аз табыс әкелді. "There Was a Crooked Man" (1960) Висдомның Ранк Ұйымынан алыстауға жасаған әрекеті болды. "Бульдог тұқымы" (1960) дәстүрлі фильм болды. Фильмде жас Майкл Кейн де ойнады, ол кейіннен Висдоммен жұмыс істеуден ләззат алмағанын, өйткені ол "қосалқы актерлерге жақсы қатыспады" деп еске алды. Висдом британдық прокаттағы ең ірі жұлдыздардың тізімінде 10-орынды сақтап қалды. Висдом П. Г. Вудхаустың романы бойынша түсірілген "Кемедегі қыз" (1961) фильмінде ойнады, бұл Ранк формуласынан екінші фильм болды. "On the Beat" (1962) фильмінде автомобиль жуушы, ал "A Stitch in Time" (1963) фильмінде шегіршінің шәкірті рөлінде ойнады, ол оны әдеттегі форматқа қайтарды. "The Early Bird" (1965) - оның алғашқы түсті фильмі, онда Висдом сүтші рөлінде ойнады. "The Sandwich Man" (1966) фильмінде эпизодтық рөлде ойнағаннан кейін, Висдом "Press for Time" (1966) фильмінде түсті, бұл оның басты рөлде ойнаған фильмдер тізбегінің соңғысы болды. Висдом әлі де британдық прокаттағы ең танымал жұлдыздардың 5-орынына ие болды. Висдомның сахналық қойылымдарында көбінесе музыкалық номерлер болған, бірақ ол олардың тек бірнешеуін ғана жазған. ASCAP дерекқорында оған жеті ән жатады: "Beware", "Don't Laugh at Me ('cause I'm a Fool)", "Falling in Love", "Follow a Star", "I Love You", "Please Opportunity" және "Up in the World".
Албаниядағы танымалдылығы
Даналық Албанияда мәдени иконаға айналды, ол Энвер Ходжа билігіндегі елде фильмдері көрсетілген санаулы батыс актерлерінің бірі болды. Ходжаның диалектикалық материализм көзқарасына сәйкес, капитализмді бейнелейтін Гримсдейл мырза және Джерри Десмонд сомдаған әдемі аристократтарға қарсы пролетариат Норманның соңында жеңіске жеткен күресі – бұл таптық соғыс туралы коммунистік парабола болды. Ол фильмдеріндегі кейіпкерінің атымен Мистер Питкин деп танылды. 1995 жылы ол сталиндік кезеңнен кейінгі Албанияға сапар шекті, онда оны көптеген құрметті жанкүйерлер, соның ішінде сол кездегі президент Сали Бериша күтіп алды. Бұл сапар барысында Newsnight телеарнасы Wisdom-ды ChildHope UK ұйымы қаржылаған балалар жобасына барғанда түсірді. 2001 жылы Англия футбол командасы Тирана қаласында Албаниямен ойын өткізген кезде, оның жаттығу алаңына келгені Дэвид Бекхэмді көлденең басып кетті. Ол Албания мен Англия арасындағы матч алдында жартылай албан, жартылай ағылшын футбол жейдесін киіп алаңға шықты. Ол жанкүйерлер тарапынан жылы қабылдады, әсіресе орталық шеңберге қадам басқандағы әдеттегі қимылын көрсеткенде. 1995 жылы Wisdom Тирананың құрметті азаматы атанды. Тони Хоукс өзінің "One Hit Wonderland" кітабы мен телесериалында Wisdom-мен бірігіп, Тим Райспен бірлесіп албандық поп-чарттарға ену үшін "Big in Albania" синглын шығарды. Ол Top Albania Radio хит-парадында 18-орынға ие болды.
Зейнеткерлік
2004 жылдың қазан айында Висдом өзінің 90 жылдығында (2005 жылдың 4 ақпаны) ойын-сауық индустриясынан зейнетке шығатынын хабарлады. Ол отбасымен көбірек уақыт өткізгісі келетінін, гольф ойнап, тұрғын үйі бар Мэн аралында көлік жүргізіп саяхаттауды жоспарлағанын айтты. 2007 жылы Висдом Кевин Повис түсірген "Экспрессо" атты қысқаметражды фильмге қайта оралды. Висдом бұл фильмнің өзінің соңғы актерлік жұмысы болатынын мәлімдеді (BBC/ITV News хабарлады), фильм бір күндік оқиғаны кофеханада көрсетеді және Ұлыбританияның Кино кеңесі мен ScreenWM қаржыландырды. Қаңтарда түсірілген фильм 2007 жылдың 27 мамырында Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Кейіннен Ұлыбританияның Macmillan қайырымдылық қоры фильмді қабылдап, қайырымдылыққа көмектесу үшін DVD форматында шығарды. Фильмде Висдом кафеде шыбықпен мазасы бұзылған пастор рөлін ойнайды. Продюсер Найджел Мартин Дейви оған ешқандай сөздерді жаттау қажет болмауы үшін тек визуальды рөл берді, бірақ түсірілім күні Висдом есін жиып, рөлін көбірек күлкі әкелетіндей етіп өзгертті.
Жеке өмір
Даналық екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Дорин Бретт болды, олар 1941 жылы неке қиып, 1944 жылы Дорин Майклды (1944 жылы туған) дүниеге әкелген соң ажырасып кетті. Майклдың әкесі – Альберт Джеральд Хардвик, телефон инженері. 1946 жылы олардың некесі ажыратылды. 1947 жылы ол екінші әйелі Фреда Изобель Симпсонға үйленді, және 1954 жылы туған Жаклин олардың қызы болды. 1969 жылы олар ажырасты. 2005 жылы Висдом жергілікті Project 21 қайырымдылық қорына көмек көрсету үшін Twisted Angels тобының "LA" әніне түсірілген бейнебаянда ойнады. 1960 жылдары ол танымал сот ісіне қатысты (Wisdom v Chamberlain, 1968), онда ол стерлинг фунттың құнсыздануынан қорқып сатып алған күміс таяқшаларын сатудан түскен табысқа салық төлеу үшін Ішкі кірістер басқармасы тарапынан қудаланды. Ол мұны инвестиция деп мәлімдеді, бірақ сот бұл саудамен айналысу екенін және табыс салығына жататынын анықтады.