Кіріспе

Таллин - Арменияның Арагацтон провинциясының Таллин муниципалитетіне қарасты қала. 2011 жылғы санақ бойынша Таллиннің халқының саны 5310 адам. 2016 жылғы ресми бағалау бойынша Таллиннің қазіргі уақытта 3800 адам тұрады. Қауымдастық 7 ғасырдағы Таллин соборымен танымал.

Этимология

Тарихы бойы Таллин (Թալին), бірнеше түрлі айтылумен танымал болды, соның ішінде Таллин (Թալինա), Таллин Метс (Թալին Մեծ), Таллин Верин (Թալին Վերին), (Թալնո ոտն), және Hayi Таллин (Հայի Թալին). Таллина - бұл Птолемей II ғасырда қолданған Таллиннің грекшеленген нұсқасы. Таллин - әрмен диаспорасында өте кең тараған әйелдер есімі.

Ежелгі тарих және орта ғасырлар

Таллин - қазіргі Армениядағы ең көне қоныстардың бірі, оның ежелгі негіздері б.з.б. Таллин қаласына алғаш рет Птолемей біздің заманымыздың 2-ші ғасырында сілтеме жасаған. Птолемей бұл елді мекенді Таллина деп атаған; ол армянша Таллиннің грекшеленген нұсқасы. Біздің заманымыздың 7-10 ғасырлары аралығында Талинді көптеген тарихшылар әрдайым атап өткен, ол үлкен ауыл немесе Қамсарақанның армяндық асыл отбасы билігі астындағы қала ретінде, Айрараттың Арагацотн кантонында; Ұлы Арменияның 15-ші провинциясы. 774 жылы Таллинді басып алып, оның тұрғындарын араб мұсылмандары басқарады. Алайда, қала біздің заманымыздың 9-шы ғасырының аяғында Арменияның Багратидтер патшалығы құрылғаннан кейін қайта жаңғырды. Таллин соборының діни кешенін біздің заманымыздың 7-ші ғасырының аяғында князь Нерсе Камсаракан құрған. Сол кезеңде Қамсарақан князьдері қаладан оңтүстікке қарай Даштадем бекінісін де салған. 1162 жылы Таллинге шабуыл жасаған селжук әскері шабуыл жасап, оны қиратты. Қала тұрғындарының көпшілігі қырғынға ұшырады немесе Селжук әскеріне тұтқынға түсті. Таллиннің Даштадем бекінісі Осман және парсы арасындағы соғыстар кезінде Ереванның солтүстігіндегі стратегиялық нүкте ретінде маңызды рөл атқарды.

16-19 ғасырлар

1514 жылы Таллинді Селим II Халдиран шайқасында Сефевид персілеріне қарсы жеңіске жеткен Осман империясы жеңгеннен кейін басып алды. Таллин армяндары Осман империясына қарсы көтеріліс бастады, бұл Осман әскерлерінің қала тұрғындарын қырғынға ұшыратуына әкелді. 1639 жылы Осман империясы мен парсы империясы арасында жасалған Зухаб келісімінің негізінде Таллин Сафави Персиясы билігі астындағы Ериван хандығының құрамына кірді. Алайда парсы билігі кезінде қала 17-18 ғасырларда өзінің маңыздылығын бірте-бірте жоғалтып, ақырында кішкентай ауылға айналды. 19 ғасырдың 1-жартысында, 1826-28 жылдары орыс-парсы соғысынан кейін және Түрікменшай келісімінің нәтижесінде 1829 жылы Таллинді қоса алғанда Шығыс Арменияның негізгі аумақтары Ресей империясының құрамына кірді. Батыс Армениядан, әсіресе Карстан, Даруынк пен Алашкерттен көптеген армян отбасылары 1829 жылы Таллинге көшіп келді.

Қазіргі тарих

ХХ ғасырдың басында, армян геноциді жылдарында, 1914-1918 жылдар аралығында көптеген армян босқындар отбасылары Батыс Арменияның Ван, Муш, Алашкерт және Карин қалаларынан Таллинге келді. 1918 жылы мамыр айында Таллин жаңадан құрылған Армения Республикасының құрамына кірді, ол 1920 жылдың желтоқсанына дейін созылып қалды. Кеңес өкіметі кезінде Таллин 1930 жылы құрылған Таллин ауданының әкімшілік орталығы болды. 1964 жылы Таллинге қала типті елді мекен мәртебесі берілді. 1995 жылы тәуелсіз Армения үкіметі Таллиннің Арагацон провинциясындағы қалалық елді мекен мәртебесін қайта бекітті. 2019 жылы Таллин "Жылдың таза қауымы" атағын жеңіп алды.

География

Таллин Арагац тауының батыс табанында, Ширак жазығында, теңіз деңгейінен 1585 метр биіктікте, Таллиннен батысқа қарай 6 км жерде орналасқан Артень жанартауының жанында орналасқан. Елорда Ереван Таллиннен оңтүстік-шығысқа қарай 68 км жерде орналасқан. Қаланың айналасын құрғақ далалар қоршап тұр. Таллиннің ауа райы ылғалды континенталды климатпен сипатталады, жаз ыстық / жылы, ал қыс өте суық және қарлы. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 397 мм.

Мәдениет

Армения тарихындағы өркениеттің ең көне орталықтарының бірі болған Таллин ауданы тарихи ескерткіштерге бай. 7 ғасырда Камсаракан князьдері салған Таллин соборы - әрмен ұлтының ерте христиан дәуіріндегі әрмен шіркеуінің архитектурасының үлгісі. Таллиндегі тағы бір тарихи ескерткіш - қаланың оңтүстік маңында орналасқан 13 ғасырдағы керуен сарай. Кеңес өкіметі кезінде Таллин ауданының орталығы болғандықтан, қалада көптеген мәдени мекемелер ашылды. Қазіргі таңда Таллинде мәдениет үйі, қоғамдық кітапхана, музыка мектебі және геологиялық мұражай бар. Қаланың жергілікті "Талин Ашхарх" апталық газеті бар.

Көлік

Таллин - Арменияның солтүстік пен оңтүстік арасындағы маңызды қиылысы. М1 автожолы Таллин арқылы оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай өтеді. Сонымен қатар, М 9 автожолы Таллинді оңтүстіктен солтүстікке қарай өтеді, қала екіге бөлінеді. Таллин мен Ереван, Гюмри, Аштарак және айналадағы ауылдар арасында тұрақты шағын автобус рейстері жүзеге асырылады.

Экономика

Таллиннің тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Таллиннің маңындағы ауылдарда ірі қара өсіру кең таралған. Сондай-ақ, ағаш өскен жерлерде де ара шаруашылығын жүргізуде. Ал Таллинде асыл тастар өндірісі өте дамыған. Қазіргі уақытта қалада 2004 жылдан бері асыл тастар мен зергерлік бұйымдар шығаратын "DiamoTech" зауыты жұмыс істейді. Сонымен қатар, Таллинде 2005 жылы бұрынғы Таллин ірімшік фабрикасының негізінде құрылған сүт өнімдерін өндіретін "Бонилат" зауыты орналасқан. Қалада сондай-ақ "Авецян агхек" сүтсіз сусындар зауыты орналасқан. Сонымен қатар, асфальт пен битум зауыты да Кеңес одағының заманында жұмыс істеп тұрды. Қалада сүт өнімдері мен нан өнімдерін өндіретін көптеген шағын кәсіпорындар бар. 2017 жылдың қараша айына Талин қаласында Армениядағы ең ірі күн электр станциясы орналасқан. 1 МВт "Талин 1" күн электр станциясы жергілікті инвесторлар бастаған және KfW неміс даму банкі қаржыландыратын жеке жоба ретінде 2017 жылдың 7 қарашасында ресми түрде ашылды.

Білім

2017 жылдың мәліметтері бойынша Таллинде 2 бастауыш мектеп және 1 орта мектеп бар. Қалада көптеген мектепке дейінгі балабақшалар жұмыс істейді. Арагацотн өңірлік мемлекеттік колледжі - Таллинде орналасқан мемлекеттік техникалық колледж.

Спорт

Арменияның басқа аймақтарында сияқты, Таллинде футбол ең танымал спорт түрі болып табылады. Қазіргі уақытта қалада муниципалитет басқаратын спорт мектебі жұмыс істейді, оның футбол жаттығулары орталығы қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.