Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таллин - Арменияның Арагацтон провинциясының Таллин муниципалитетіне қарасты қала. 2011 жылғы санақ бойынша Таллиннің халқының саны 5310 адам. 2016 жылғы ресми бағалау бойынша Таллиннің қазіргі уақытта 3800 адам тұрады. Қауымдастық 7 ғасырдағы Таллин соборымен танымал.
Talin is a town in the Talin Municipality of the Aragatsotn Province of Armenia. As of the 2011 census, Talin had a population of 5,310. According to the 2016 official estimate, Talin currently has a population of around 3,800. The community is notable for the 7th century Cathedral of Talin.
Этимология
Тарихы бойы Таллин (Թալին), бірнеше түрлі айтылумен танымал болды, соның ішінде Таллин (Թալինա), Таллин Метс (Թալին Մեծ), Таллин Верин (Թալին Վերին), (Թալնո ոտն), және Hayi Таллин (Հայի Թալին). Таллина - бұл Птолемей II ғасырда қолданған Таллиннің грекшеленген нұсқасы. Таллин - әрмен диаспорасында өте кең тараған әйелдер есімі.
Throughout its history, Talin (Թալին), was known in several different pronunciations including Talina (Թալինա), Talin Mets (Թալին Մեծ), Talin Verin (Թալին Վերին), (Թալնո ոտն), and Hayi Talin (Հայի Թալին). Talina is most probably the Hellenized version of Talin, used by Ptolemy during the 2nd century. Talin is a very common feminine name in the Armenian diaspora.
Ежелгі тарих және орта ғасырлар
Таллин - қазіргі Армениядағы ең көне қоныстардың бірі, оның ежелгі негіздері б.з.б. Таллин қаласына алғаш рет Птолемей біздің заманымыздың 2-ші ғасырында сілтеме жасаған. Птолемей бұл елді мекенді Таллина деп атаған; ол армянша Таллиннің грекшеленген нұсқасы. Біздің заманымыздың 7-10 ғасырлары аралығында Талинді көптеген тарихшылар әрдайым атап өткен, ол үлкен ауыл немесе Қамсарақанның армяндық асыл отбасы билігі астындағы қала ретінде, Айрараттың Арагацотн кантонында; Ұлы Арменияның 15-ші провинциясы. 774 жылы Таллинді басып алып, оның тұрғындарын араб мұсылмандары басқарады. Алайда, қала біздің заманымыздың 9-шы ғасырының аяғында Арменияның Багратидтер патшалығы құрылғаннан кейін қайта жаңғырды. Таллин соборының діни кешенін біздің заманымыздың 7-ші ғасырының аяғында князь Нерсе Камсаракан құрған. Сол кезеңде Қамсарақан князьдері қаладан оңтүстікке қарай Даштадем бекінісін де салған. 1162 жылы Таллинге шабуыл жасаған селжук әскері шабуыл жасап, оны қиратты. Қала тұрғындарының көпшілігі қырғынға ұшырады немесе Селжук әскеріне тұтқынға түсті. Таллиннің Даштадем бекінісі Осман және парсы арасындағы соғыстар кезінде Ереванның солтүстігіндегі стратегиялық нүкте ретінде маңызды рөл атқарды.
Talin is one of the oldest settlements in modern day Armenia, with ancient foundations dating back to the 2nd millennium BCE(or roughly four thousand years ago). The first reference to the town of Talin was made by Ptolemy during the 2nd century CE. Ptolemy referred to the settlement as Talina; the Hellenized version of the Armenian name of Talin. Between the 7th and 10th centuries CE, Talin has been constantly mentioned by many historians, either as a big village or a town under the rule of Kamsarakan Armenian noble family, within the Aragatsotn canton of Ayrarat; the 15th province of Greater Armenia. In 774 CE, Talin has been seized and its population has been ruled by the Arab Muslims. However, the town has been revived with the establishment of the Bagratid Kingdom of Armenia by the end of the 9th century CE. The religious complex of the Cathedral of Talin was founded during the late 7th century CE, by prince Nerseh Kamsarakan. During the same period, the Dashtadem Fortress was also built by the Kamsarakan princes at the south of the town. In 1162 CE, Talin has been severely attacked and destroyed by the invading Seljuks. Most of the town's population was either massacred or fell captive to the Seljuk army. Dashtadem Fortress of Talin played a vital role as a strategic point at the north of Yerevan, during the wars between the Ottomans and Persians.
16-19 ғасырлар
1514 жылы Таллинді Селим II Халдиран шайқасында Сефевид персілеріне қарсы жеңіске жеткен Осман империясы жеңгеннен кейін басып алды. Таллин армяндары Осман империясына қарсы көтеріліс бастады, бұл Осман әскерлерінің қала тұрғындарын қырғынға ұшыратуына әкелді. 1639 жылы Осман империясы мен парсы империясы арасында жасалған Зухаб келісімінің негізінде Таллин Сафави Персиясы билігі астындағы Ериван хандығының құрамына кірді. Алайда парсы билігі кезінде қала 17-18 ғасырларда өзінің маңыздылығын бірте-бірте жоғалтып, ақырында кішкентай ауылға айналды. 19 ғасырдың 1-жартысында, 1826-28 жылдары орыс-парсы соғысынан кейін және Түрікменшай келісімінің нәтижесінде 1829 жылы Таллинді қоса алғанда Шығыс Арменияның негізгі аумақтары Ресей империясының құрамына кірді. Батыс Армениядан, әсіресе Карстан, Даруынк пен Алашкерттен көптеген армян отбасылары 1829 жылы Таллинге көшіп келді.
In 1514, Talin was occupied by Selim II after the decisive Ottoman victory over the Safavid Persians in the Battle of Chaldiran. The Armenians of Talin started an uprising against the Ottomans, that led to the massacre of the population of the town by the Ottoman forces. In 1639, based on the Treaty of Zuhab signed between the Ottomans and Persians, Talin became part of the Erivan Khanate under the rule of Safavid Persia. However, under the Persian rule, the town has gradually lost its significance during the 17th and 18th centuries, eventually turning into a tiny village. During the 1st half of the 19th century, following the Russo Persian War in 1826–28, and as a result of the Treaty of Turkmenchay, major territories of Eastern Armenia including Talin became part of the Russian Empire in 1829. Many Armenian families from Western Armenia, particularly from Kars, Daruynk and Alashkert, migrated to Talin in 1829 30.
Қазіргі тарих
ХХ ғасырдың басында, армян геноциді жылдарында, 1914-1918 жылдар аралығында көптеген армян босқындар отбасылары Батыс Арменияның Ван, Муш, Алашкерт және Карин қалаларынан Таллинге келді. 1918 жылы мамыр айында Таллин жаңадан құрылған Армения Республикасының құрамына кірді, ол 1920 жылдың желтоқсанына дейін созылып қалды. Кеңес өкіметі кезінде Таллин 1930 жылы құрылған Таллин ауданының әкімшілік орталығы болды. 1964 жылы Таллинге қала типті елді мекен мәртебесі берілді. 1995 жылы тәуелсіз Армения үкіметі Таллиннің Арагацон провинциясындағы қалалық елді мекен мәртебесін қайта бекітті. 2019 жылы Таллин "Жылдың таза қауымы" атағын жеңіп алды.
At the beginning of the 20th century, during the years of the Armenian genocide, many Armenian refuge families arrived in Talin from the Western Armenian cities of Van, Mush, Alashkert and Karin between 1914 1918. In May 1918, Talin was included within the newly founded Republic of Armenia that lasted until December 1920. Under the Soviet rule, Talin became the administrative centre of talin raion formed in 1930. In 1964, Talin was given the status of an urban type settlement. In 1995, the government of independent Armenia reaffirmed the status of Talin as an urban settlement within the Aragatsotn Province. In 2019 Talin won Armenian title of the "Clean community of the year".
География
Таллин Арагац тауының батыс табанында, Ширак жазығында, теңіз деңгейінен 1585 метр биіктікте, Таллиннен батысқа қарай 6 км жерде орналасқан Артень жанартауының жанында орналасқан. Елорда Ереван Таллиннен оңтүстік-шығысқа қарай 68 км жерде орналасқан. Қаланың айналасын құрғақ далалар қоршап тұр. Таллиннің ауа райы ылғалды континенталды климатпен сипатталады, жаз ыстық / жылы, ал қыс өте суық және қарлы. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 397 мм.
Talin is situated at the western foot of Mount Aragats within the Shirak Plain, at a height of 1,585 meters above sea level, near the Arteni Volcano which is located around 6 km west of Talin. The capital Yerevan is at a road distance of 68 km southeast of Talin. The town is surrounded with dry steppes. Talin has a humid continental climate, characterized with hot/warm summers and extremely cold and snowy winters. The average annual precipitation is 397 mm.
Мәдениет
Армения тарихындағы өркениеттің ең көне орталықтарының бірі болған Таллин ауданы тарихи ескерткіштерге бай. 7 ғасырда Камсаракан князьдері салған Таллин соборы - әрмен ұлтының ерте христиан дәуіріндегі әрмен шіркеуінің архитектурасының үлгісі. Таллиндегі тағы бір тарихи ескерткіш - қаланың оңтүстік маңында орналасқан 13 ғасырдағы керуен сарай. Кеңес өкіметі кезінде Таллин ауданының орталығы болғандықтан, қалада көптеген мәдени мекемелер ашылды. Қазіргі таңда Таллинде мәдениет үйі, қоғамдық кітапхана, музыка мектебі және геологиялық мұражай бар. Қаланың жергілікті "Талин Ашхарх" апталық газеті бар.
Being one of the oldest centres of civilization in the history of Armenia, the area of Talin is rich with historical monuments. The 7th century Cathedral of Talin built by the Kamsarakan princes, is a typical example of Armenian church architecture of the early Christian period of the Armenian nation. Another historical monument in Talin is the 13th century caravanserai located at the southern vicinity of the town. During the Soviet period, being the centre of Talin raion, many cultural institutions were opened in the town. Nowadays, Talin has its house of culture, the public library, a school of music, and a geological museum. The town has its local "Talin Ashkharh" weekly newspaper.
Көлік
Таллин - Арменияның солтүстік пен оңтүстік арасындағы маңызды қиылысы. М1 автожолы Таллин арқылы оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай өтеді. Сонымен қатар, М 9 автожолы Таллинді оңтүстіктен солтүстікке қарай өтеді, қала екіге бөлінеді. Таллин мен Ереван, Гюмри, Аштарак және айналадағы ауылдар арасында тұрақты шағын автобус рейстері жүзеге асырылады.
Talin is an important intersection in Armenia between north and south. The M 1 Motorway passes through Talin from the southeast to the northwest. Additionally, the M 9 Motorway passes across Talin from the south to the north, separating the town into two parts. Regular mini bus trips facilitate the transportation between Talin and Yerevan, Gyumri, Ashtarak and the surrounding villages.
Экономика
Таллиннің тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Таллиннің маңындағы ауылдарда ірі қара өсіру кең таралған. Сондай-ақ, ағаш өскен жерлерде де ара шаруашылығын жүргізуде. Ал Таллинде асыл тастар өндірісі өте дамыған. Қазіргі уақытта қалада 2004 жылдан бері асыл тастар мен зергерлік бұйымдар шығаратын "DiamoTech" зауыты жұмыс істейді. Сонымен қатар, Таллинде 2005 жылы бұрынғы Таллин ірімшік фабрикасының негізінде құрылған сүт өнімдерін өндіретін "Бонилат" зауыты орналасқан. Қалада сондай-ақ "Авецян агхек" сүтсіз сусындар зауыты орналасқан. Сонымен қатар, асфальт пен битум зауыты да Кеңес одағының заманында жұмыс істеп тұрды. Қалада сүт өнімдері мен нан өнімдерін өндіретін көптеген шағын кәсіпорындар бар. 2017 жылдың қараша айына Талин қаласында Армениядағы ең ірі күн электр станциясы орналасқан. 1 МВт "Талин 1" күн электр станциясы жергілікті инвесторлар бастаған және KfW неміс даму банкі қаржыландыратын жеке жоба ретінде 2017 жылдың 7 қарашасында ресми түрде ашылды.
The citizens of Talin are mainly involved in agriculture. Cattle breeding is common in the rural areas around Talin. Beekeeping farms are also found at higher woodlands. On the other hand, gemstones production is quite developed in Talin. Currently, the "DiamoTech" Factory for gemstones and jewelry is operating in the town since 2004. Additionally, Talin is home to the "Bonilat" factory for dairy products founded in 2005, on the basis of the former Talin cheese factory. The town is also home to the "Avetsiyan Aghek" plant for soft drinks. An asphalt and bitumen plant is also operating since the Soviet days. The town has many small enterprises for dairy and bakery products. As of November 2017, Talin is home to the largest solar power plant in Armenia. The 1 MW "Talin 1" solar power plant was officially opened on November 7, 2017, as a private project initiated by local investors and financed by the KfW German development bank.
Білім
2017 жылдың мәліметтері бойынша Таллинде 2 бастауыш мектеп және 1 орта мектеп бар. Қалада көптеген мектепке дейінгі балабақшалар жұмыс істейді. Арагацотн өңірлік мемлекеттік колледжі - Таллинде орналасқан мемлекеттік техникалық колледж.
As of 2017, Talin is home to 2 primary schools and a high school. Many pre school kindergartens are also operating in the town. The Aragatsotn Regional State college is a state owned intermediate technical college based in Talin.
Спорт
Арменияның басқа аймақтарында сияқты, Таллинде футбол ең танымал спорт түрі болып табылады. Қазіргі уақытта қалада муниципалитет басқаратын спорт мектебі жұмыс істейді, оның футбол жаттығулары орталығы қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Like the rest of the regions in Armenia, Football is the most popular sport in Talin. A sports school run by the municipality is currently operating in the town with a football training field located at the northwest of the town centre.