Кіріспе

Түркияның Адана провинциясындағы Сис қаласы Киликия Армян патшалығының астанасы болған. Бүгінгі Сис (көне қала), қазір Козан Калесі деп аталады, қазіргі қаланың орталығындағы ұзын жартасты тізбекке салынған. Қала халқы соңғы жылдары қарқынды өсті: 1960 жылы 15 159 адамды құраса, 1990 жылы 54 451 адамға, 2007 жылы 72 463 адамға, ал 2009 жылы 74 521 адамға жетті (халық санағы деректері).

Аттар

Ең көне аты - Сис немесе Сискиа. Рим империясы тұсында ол бір кезде Флавия немесе Флавиополис деп аталды. Ежелгі атаудың грек тіліндегі нұсқасы, Σίσιον Sision, кейінгі Византия кезеңінде қайта қолданысқа енді. Армян тілінде ол Сис Սիս немесе Сиссу деп аталады. Козан – Сис қаласы кіретін әкімшілік аймақтың бастапқы аты. Бұл атау 1689 жылдан 1865 жылға дейін аймақты басқарған Қожаноғлы әулетінен шыққан.

Орта ғасырлар

704 жылы Сис арабтармен қоршауға алынды, бірақ византиялықтар оны босатып алды. Аббасид халифасы әл-Мутаваккил оны жаулап алып, қайтадан нығайтты, бірақ көп ұзамай Византияның қолына қайта оралды. Оны 1186 жылы Киликия Армян Корольдігінің королі Лео II қайта салдырды. Рупендіктер әулетінен шыққан ол бұл қаланы Кіші Армения Корольдігінің астанасына айналдырды (1186 жылдан 1375 жылға дейін). Крест жорығы кезінде 1294 жылы католиконат Сиске қайта оралды және 150 жыл бойы сонда тұрды. 1266 жылы Киликия Армян Корольдігінің астанасы Сис, Бейбарс басқаратын Мысыр мамлюктерінен басылып алынып, қиратылды. Саид әл-Барака 1277 жылы қалаға шабуыл жасау үшін Калаунды жіберді, бірақ 1375 жылы Сис Мысыр мамлюк сұлтанының туы астындағы Рамадандықтар тарапынан басылып алынып, толығымен қиратылды. Қала ешқашан бұрынғы өркендеуіне жете алмады, тіпті 1516 жылы Османлылардың билігіне өткен соң да.

Қазіргі заманғы

ХХ ғасырдың басында қалада 8 мың адам тұрды, оның шамамен 5600-і армян еді. Олардың барлығы Әрмен геноциді кезінде күштеп шығарылып кетті. Козан қаласы Түркия Тәуелсіздік соғысы барысында 1919 жылдың 8 наурызынан 1920 жылдың 2 маусымына дейін Франция тарапынан оккупацияланды. Түркия республика жарияланғаннан кейін, 1923-1926 жылдар аралығында Козан провинция болып табылды және Козан, Кадирли, Феке және Саймбейли аудандарын біріктірді.

Бүгінгі Қозан

Бүгінде Қозан қаласы жүзімдіктермен, бау-бақшалармен және кипарис, сикомор, егіз, лимон және апельсин ағаштарының тоғайларымен қоршалған. Жаздағы қарыстың ыстығы (40 градустан жоғары Цельсий немесе 104 градустан жоғары Фаренгейт) тұрғындарды Қозанды тастап, орманды жоталарда салқындауға мәжбүр етеді.

Климат

Козанда ысты, жазғы Жерорта теңізі климаты (Кёппен климаттық жіктелімі Csa). Козанда жұмсақ, жаңбырлы қыстар және өте ыстық, ылғалды және құрғақ жаз мезгілі болады. Ең жоғары температура 2023 жылғы 13 тамызда тіркелген.

Көрінетін жерлер

Қазіргі таңда барлық жерде шіркеулердің, монастырлардың, қамалдардың және сарайлардың қираған қалдықтарын көруге болады. Лео II салған биік қамал, монастырь және шіркеу, Киликия Армениясы патшаларының тәж кигізу тағына ие болған, Армян геноцидіне дейін елеулі болып келді.