Кіріспе
Сардиниядағы археологиялық нысан, Италия Су Нуракси - Италияның Сардиниядағы Баруминидегі нурагикалық археологиялық нысан. Су Нуракси деген сөздің сөзі "Нураги" дегенді білдіреді. Су Нуракси - бұл б.з.д. XVII ғасырдағы нураге, төрт бұрыштық мұнарадан тұратын басты қорған және орталық мұнарадан тұратын елді мекен. Ғалымдар оларды нурагик өркениетінің ең әсерлі көрінісі деп санайды және олар 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне Su Nuraxi di Barumini ретінде енгізілді.
Su Nuraxi is a nuragic archaeological site in Barumini, Sardinia, Italy. Su Nuraxi simply means "The Nuraghe" in Campidanese, the southern variant of the Sardinian language. Su Nuraxi is a settlement consisting of a seventeenth century BC nuraghe, a bastion of four corner towers plus a central one, and a village inhabited from the thirteenth to the sixth century BC, developed around the nuraghe. They are considered by scholars the most impressive expression of the nuragic civilization and were included in the UNESCO list of World Heritage Sites in 1997 as Su Nuraxi di Barumini.
Құрылымы
Нұрагедің ең көне бөлігі 18,6 м биіктіктегі үш камерадан тұратын орталық мұнарадан тұрады. Ол біздің заманымызға дейінгі XVII-XIII ғасырлар аралығында базальттан салынған. Кейіннен, соңғы қола дәуірінде орталық мұнараның айналасына төрт мұнара салынған, олар перде қабырғасымен қосылған, жоғарғы балконы (бұрын жоқ), барлығы ішкі ауламен байланыс жасайды. Темір дәуірінде кешенді жеті қабырғалы перде қабырғасымен қоршап алған (heptalobate).
Функция
Нурагтың нақты қызметі әлі де талқылануда. Су Нураксиді ашқан археолог Джованни Лилиу бекініс орнының дәстүрлі түсіндіруін растады. Басқа археологтар кешеннің ең көне бөлігі діни мақсатқа, баспанаға, азаматтық немесе тіпті парламентке немесе ауыл басшысына тіркелген деп санайды, ал мұнаралар әскери мақсаттар мен қор үшін арналған болуы мүмкін.
Ауыл
Нұраге айналасында қола дәуірінің соңында қоршаған халықты орналастыруға арналған ауыл салынған. Ауылдағы өмірдің көптеген кезеңдері бір кезеңде қоралардың санын анықтау мүмкін емес, қоралар саны қырықтан екі жүзге дейін өзгерді, сондықтан халық саны 100-ден 1000 адамға дейін болды және қоныс құрғақ тас қабырғалармен жабылған үлкен таспен және ағаш пен бұтақтардан жасалған конус тәрізді шатырлармен дөңгелек жоспарда салынған. Қонақ үйлер бірден бір бөлмеге бөлінген болса да, кейінірек тұрғын үйлерді жеке бірліктерге бөлу үрдісі кең тараған. Табылған қоралардың ішіндегі ең маңыздысы жергілікті басшылардың кездесулері үшін арналған көрінеді. Бұл қоралар үлкен және күрделі құрылыста болды, ал тұрғындардың жиналыстарына арналған қорада жергілікті тұрғындар табынатын құдайлардың рәміздері болды. Басқа бөлмелер шеберханалар, асханалар және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу орталықтары ретінде анықталды. Біздің заманымыздан бұрынғы 9-8 ғасырда ағынды жүйе, тас төселген алаң және көшелер салынған. Біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырда ғимараттар қиратылған, содан кейін Римдіктер басып алғанға дейін Карфаген қайта қалпына келтірген. Ақырында олар мүлдем тасталып кетті. Нураге мен ауыл басқа Нурагелер жүйесімен стратегиялық байланыста болды, мысалы Барумини ауылында XV ғасырдағы Палаццо Запатаның астында табылған полилобат нураге.
Археологиялық қазбалар
1950-1957 жылдары жергілікті сарапшы Джованни Лилиудің басшылығымен археологиялық сайт толық қазылған. Қазбалар археологтарға мұнаралар мен оларды қоршаған ауыл құрылысының әртүрлі кезеңдерін қайта қарауға мүмкіндік берді, бұл бүкіл кешеннің Рим дәуірі кезінде б.з.б. Қазба жұмыстары кезінде құрал-саймандар, қару-жарақ, қыш құмыралар мен әшекейлер түріндегі маңызды қалдықтар ашылды. Жақын жердегі Каса-Запатада тағы бір маңызды нурагикалық орын бар, оның маңызды табылғандары мұражайда қойылған.