Еуропадағы ежелгі молалар: неолит дәуірінде салынған ұзын қоршақтар туралы ақпарат. 40 мыңнан астам мола сақталған, құрылысы топырақ, ағаш немесе тастан жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Долменнің түрі
Type of dolmen
Ұзын қоршаулар – Батыс Еуропаның бесінші және төртінші мыңжылдықтарында, ерте неолит дәуірінде салынған ескерткіштердің бір түрі. Әдетте топырақтан және ағаштан немесе тастан салынған, соңғы материалды қолданғандары әлемдегі тас құрылысының ең көне және кең тараған дәстүрін көрсетеді. Бүгінде шамамен 40 000 ұзын қоршау сақталған. Бұл құрылыстардың екі жағынан тік сызықты орлармен шектелген ұзын топырақ төбесі немесе "қоршау" бар. Олардың ұзындығы әдетте 20-дан 70 метрге дейін жетеді, бірақ кейбір ерекше мысалдар одан ұзын немесе қысқа болуы мүмкін. Кейбір үлгілерде төбелердің бірінде ағаш немесе тас камерасы орналасқан. Бұл ескерткіштерде көбінесе адам денелері жерленген, сондықтан олар қабірлер деп есептеледі, бірақ кейбір жағдайларда мұндай болмауы да мүмкін. Ағаш немесе тас таңдау мәдени ерекшеліктерге қарағанда жергілікті материалдардың қолжетімділігіне байланысты болуы мүмкін. Ішінде камералары барлар камералы ұзын қоршаулар деп, ал камералары жоқтар – камерасыз ұзын қоршаулар немесе топырақтан жасалған ұзын қоршаулар деп аталады. Ең ерте мысалдар Иберия және Батыс Францияда б.з.д. бесінші мыңжылдықтың ортасында пайда болды. Содан кейін бұл дәстүр солтүстікке қарай, Британ аралдарына, одан кейін Төмен елдерге және Оңтүстік Скандинавияға тарады. Әр аймақ ұзын қоршау дәстүрінің өзіндік нұсқаларын дамытты, көбінесе сәулеттік жаңалықтарды көрсетті. Қоршаулардың мақсаты мен мағынасы археологтар арасында пікірталас тудырып келеді. Бір пікір бойынша, олар діни орындар, әлде ата-бабаларды құрметтеу үшін немесе миссионерлер немесе қоныс аударушылар тарапынан таратылған дін ретінде салынған. Басқа түсіндірмеде олар негізінен экономикалық тұрғыдан қарастырылады, әртүрлі қауымдардың аумақтарын белгілейтін шекаралық белгілер ретінде қарастырылады, олар егіншілікке көшу кезінде оларды басқарды. Қауымдар осы ұзын қоршауларды салынғаннан кейін де ұзақ уақыт пайдаланды. Рим дәуірінде де, ерте орта ғасырларда да көптеген ұзын қоршаулар зираттар ретінде қайта пайдаланылды. XVI ғасырдан бері олар антикварлар мен археологтардың қызығушылығын тудырды және олар туралы біліміміз соңғыларының қазбаларынан алынған. Кейбіреулері қайта жаңартылып, туристерді тартатын орындарға немесе қазіргі пагандық және басқа да діни топтардың рәсімдері үшін қасиетті орындарға айналдырылды.
Long barrows are a style of monument constructed across Western Europe in the fifth and fourth millennia BCE, during the Early Neolithic period. Typically constructed from earth and either timber or stone, those using the latter material represent the oldest widespread tradition of stone construction in the world. Around 40,000 long barrows survive today. The structures have a long earthen tumulus, or "barrow", that is flanked on two sides with linear ditches. These typically stretch for between 20 and 70 metres in length, although some exceptional examples are either longer or shorter than this. Some examples have a timber or stone chamber in one end of the tumulus. These monuments often contained human remains interred within their chambers, and as a result, are often interpreted as tombs, although there are some examples where this appears not to be the case. The choice of timber or stone may have arisen from the availability of local materials rather than cultural differences. Those that contained chambers inside of them are often termed chambered long barrows while those which lack chambers are instead called unchambered long barrows or earthen long barrows. The earliest examples developed in Iberia and western France during the mid fifth millennium BCE. The tradition then spread northwards, into the British Isles and then the Low Countries and southern Scandinavia. Each area developed its own variations of the long barrow tradition, often exhibiting their own architectural innovations. The purpose and meaning of the barrows remains an issue of debate among archaeologists. One argument is that they are religious sites, perhaps erected as part of a system of ancestor veneration or as a religion spread by missionaries or settlers. An alternative explanation views them primarily in economic terms, as territorial markers delineating the areas controlled by different communities as they transitioned toward farming. Communities continued to use these long barrows long after their construction. In both the Roman period and the Early Middle Ages, many long barrows were reused as cemeteries. Since the sixteenth century they have attracted interest from antiquarians and archaeologists; it is from the excavations of the latter that our knowledge about them derives. Some have been reconstructed and have become tourist attractions or sacred sites used for rituals by modern Pagan and other religious groups.
Терминология және анықтама
Батыс Еуропаға таралуына байланысты, ұзын дөңгелек обалар осы аймақтың әртүрлі тілдерінде әртүрлі атаулармен белгіленген. "Барроу" термині – оңтүстік ағылшын диалектісіндегі жер үстінен жасалған обаны білдіретін сөз, және 17 ғасырдағы ағылшын антиквары Джон Обри осы терминді мұндай ескерткіштерді атау үшін ғылыми термин ретінде қабылдады. Ұлыбританияның басқа аймақтарындағы синонимдер: Чешир, Стаффордшир және Дербиширдегі "төменгі", Глостершир мен Херефордтағы "тумп", Солтүстік Англия мен Шотландиядағы "хоу" және Шотландиядағы "кейрн". Халықаралық қолданысқа ие болған тағы бір термин – "дольмен", бретон тілінде "тас үстел" деген мағына береді; бұл көбінесе, бірақ барлық емес, ұзын дөңгелек обаларда кездесетін тас бөлмелерге қатысты қолданылады. Тарихшы Рональд Хаттон мұндай орындарды "мазарлық қасиетті орындар" деп те атауға болатынын ұсынды, себебі олар өлгендердің қалдықтарын сақтау үшін де, сонымен қатар діни ритуалдар үшін де пайдаланылған сияқты. Кейбіреулерінде жерлеу орындары жоқ, ал басқаларында елу адамға дейін адамның қалдықтары табылған.
Given their dispersal across Western Europe, long barrows have been given different names in the various different languages of this region. The term barrow is a southern English dialect word for an earthen tumulus, and was adopted as a scholarly term for such monuments by the 17th century English antiquarian John Aubrey. Synonyms found in other parts of Britain included low in Cheshire, Staffordshire, and Derbyshire, tump in Gloucestershire and Hereford, howe in Northern England and Scotland, and cairn in Scotland. Another term to have achieved international usage has been dolmen, a Breton word meaning "table stone"; this is typically used in reference to the stone chambers found in some, although not all, long barrows. The historian Ronald Hutton suggested that such sites could also be termed "tomb shrines" to reflect the fact that they appear to have often been used both to house the remains of the dead and to have been used in ritual activities. Some contain no burials while others have been found to contain the remains of up to fifty people.
Бөлмелі және жерленген
ХХ ғасырдың басында археологтар бұл ескерткіштерді камералы қабірлер деп атай бастады. Археологтар Рой және Лесли Адкинс бұл ескерткіштерді мегалитикалық ұзын дөңгелектер деп атады. Көп жағдайда жергілікті тас қол жетімді болған жерде пайдаланылды. Ұзын дөңгелектің ағаштан немесе тастан салынуына қатысты шешім көбінесе қолда бар ресурстарға байланысты болды. Камера стилі екі категорияға бөлінеді. Француз археологиясында grottes sepulchrales artificielles деп белгілі бір түрі жерге қазылады. Екінші, кеңінен таралған түрі, француз археологиясында cryptes dolmeniques деп аталады және камераның жер үстіне орнатылуын қамтиды. Көптеген камералы ұзын дөңгелектер ішінде бүйірлік камераларды қамтиды, көбінесе крест тәрізді пішінге ие болады. Ал кейбіреулерінде мұндай қосымша бөлмелер жоқ, олар айырмашылықсыз қабірлер деп аталады. Кейбір ұзын дөңгелектердің ішінде камералар болмайды. Джон Турнем оларды "камерасыз" дөңгелектер деп атады, ал археолог Стюарт Пиггот оларға "жерден" дөңгелектер деген ат қойды. Иан Киннес оларға "мегалит емес дөңгелектер" терминін қолданды. Мүмкін, бұл ұзын дөңгелектерді тас болмағандықтан ағаштан салған. Кейбір жіктеу жүйелері, мысалы Ұлыбританияның Ұлттық ескерткіштер тізімінде қолданылатыны, ұзын дөңгелектердің әртүрлі түрлерін ажыратпайды. Археолог Дэвид Филд материалға қарай түрлерін ажырату әртүрлі ұзын дөңгелектердің маңызды ұқсастықтарын жасыруы мүмкін екенін атап өтті. Сондай-ақ, жіктеуге баса назар аударуды сынға алған археологтар Льюис Уильямс пен Пирс осының ғалымдарды ескерткіштердің мағынасы мен мақсатын түсіндіруден алаңдатуы мүмкін деп санайды.
Early 20th century archaeologists began to call these monuments chambered tombs. The archaeologists Roy and Lesley Adkins referred to these monuments as megalithic long barrows. In most cases, local stone was used where it was available. The decision as to whether a long barrow used wood or stone appears to have been based largely on the availability of resources. The style of the chamber falls into two categories. One form, known as grottes sepulchrales artificielles in French archaeology, are dug into the earth. The second form, which is more widespread, are known as cryptes dolmeniques in French archaeology and involved the chamber being erected above ground. Many chambered long barrows contained side chambers within them, often producing a cruciform shape. Others had no such side alcoves; these are known as undifferentiated tombs. Some long barrows do not contain chambers inside of them. John Thurnham termed these "unchambered" barrows, while the archaeologist Stuart Piggott favoured the term "earthen" barrows for them. Ian Kinnes instead used the term "non megalithic barrows". These long barrows might have used timber because stone was not available. Some classificatory systems, such as that employed by the United Kingdom's National Monuments Record, do not distinguish between the different types of long barrow. The archaeologist David Field noted that drawing typological distinctions on the basis of material used can mask important similarities between different long barrows. Also criticising the focus on classification, the archaeologists Lewis Williams and Pearce believed that doing so distracted scholars from the task of explaining the meaning and purpose behind the monuments.
Дизайн және сәулет
Ұзын шұңқырлар – әдетте топырақтан жасалған, екі жағынан қақпандармен шектелген, жалғыз үйінділер. Олардың ұзындығы көбінесе 20-дан 70 метрге дейін болады, бірақ осы спектрдің екі шетінде де ерекше мысалдар кездеседі. Ерте неолит кезеңінде ұзын шұңқырларды салу үшін көптеген адамдардың бірлесіп жұмыс істеуі қажет болды, бұл уақыт пен ресурстарға жасалған маңызды инвестиция болды. Олар металл құралдарсыз салынған. Стиль және материал жағынан аймақтық айырмашылықтар жиі кездеседі. Мысалы, Ұлыбританияның солтүстігі мен батысында ұзын шұңқырлар көбінесе ішінде камералары бар тас үйінділерден тұрады, ал Ұлыбританияның оңтүстігі мен шығысында олар әдетте топырақтан жасалады. Көптегендері ұзақ жылдар бойы пайдаланылған кезде өзгертіліп, қайта жаңартылды. Археологтар үшін ерте неолит кезеңінде ескерткішке енгізілген түрлі өзгерістердің салдарынан ұзын шұңқырдың қандай күні салынғанын анықтау қиын. Сол сияқты, жасалған өзгерістер мен кейінгі зақымданулар бастапқы ұзын шұңқырдың дизайнын анықтауды қиындатады. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, ұзын шұңқырлар мен неолиттік Еуропаның басқа ескерткіш түрлері, мысалы, банк шұңқырлары, курсус ескерткіштері, ұзын қақпалар және жерлеу орындары арасында көптеген ортақ белгілер бар. Банк шұңқырлары стильдік жағынан ұзын шұңқырларға ұқсас, бірақ олардан әлдеқайда ұзын. Курсус ескерткіштерінде де параллель қақпандар бар, бірақ олар ұзын шұңқырлардан гөрі әлдеқайда ұзақ қашықтыққа созылады. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, көптеген ұзын шұңқырлар орманды ландшафттарда салынған. Ұлыбританияда бұл камералы ұзын шұңқырлар көбінесе биік төбелер мен беткейлерде, әсіресе өзендер мен шығанақтардың үстінде және аңғарларды қарап тұрып орналасқан. Ұлыбританияда ұзын шұңқырлар көбінесе жолмен қоршалған қоршаулар сияқты, қоршаулы ескерткіштердің жанында салынған.
Long barrows are single mounds, usually of earth, which are flanked by ditches. They are usually between 20 and 70 metres in length, although there are some exceptional examples at either end of this spectrum. The construction of long barrows in the Early Neolithic would have required the co operation of a number of different individuals and would have represented an important investment in time and resources. They were built without the use of metal tools. There is often regional variation in style and material. In the north and west of Britain, for instance, long barrows often consist of stone mounds containing chambers inside of them, whereas in the south and east of Britain these long barrows are typically made of earth. Many were altered and restyled over their long period of use. Ascertaining at what date a long barrow was constructed is difficult for archaeologists as a result of the various modifications that were made to the monument during the Early Neolithic. Similarly, both modifications and later damage can make it difficult to determine the nature of the original long barrow design. Architecturally, there is much overlap between long barrows and other monument types from Neolithic Europe, such as the bank barrows, cursus monuments, long cairns, and mortuary enclosures. Bank barrows are stylistically similar to the long barrows but are considerably longer. Cursus monuments also exhibit parallel ditches, but also extend over much longer distances than the long barrows. Enviro archaeological studies have demonstrated that many of the long barrows were erected in wooded landscapes. In Britain, these chambered long barrows are typically located on prominent hills and slopes, in particular being located above rivers and inlets and overlooking valleys. In Britain, long barrows were also often constructed near to causewayed enclosures, a form of earthen monument.
Тарату және хронология
Еуропа бойынша ерте неолиттен сақталған шамамен 40 000 ұзын дөңгелек оба бар. Олар Батыс Еуропаның көп бөлігінде кездеседі: Испанияның оңтүстік-шығысынан Швецияның оңтүстігіне дейін, және батысқа қарай Ұлыбритания аралдарын қамтиды. Ұзын дөңгелек обалар – тас қолданыспен салынған әлемдегі ең көне құрылыстар емес, олар қазіргі Түркиядағы Гёбекли Тепеден кейін пайда болған, бірақ құрылыста тас пайдаланудың ең көне және кең таралған дәстүрін көрсетеді. Археолог Фрэнсис Линч оларды «Еуропадағы ең көне салынған құрылыстар» деп сипаттады, ал Филд олардың Ұлыбританияда сақталған ең көне ескерткіштер екенін атап өтті. Бұл үлкен аймақта кездескенімен, оларды сәулеттік ерекшеліктеріне сүйене отырып, нақты аймақтық дәстүрлерге бөлуге болады. Қазба жұмыстары қазіргі Испания, Португалия және Батыс Франция аймақтарындағы кейбір ұзын дөңгелек обалардың біздің заманымызға дейінгі V мыңжылдықтың ортасында салынғандығын көрсетті, яғни солтүстікке қарай орналасқандардан ескірек екенін анықтады. Ең көне ұзын дөңгелек обалар салынған аймақ белгілі болғанымен, археологтар дәстүрдің қайдан бастау алғанын және қай обалар ең алғаш салынғандарын нақты білмейді. Сондықтан архитектуралық дәстүр Батыс Еуропаның оңтүстік аймағында қалыптасып, Атлантика жағалауы бойымен солтүстікке тараған болуы мүмкін. Бұл дәстүр біздің заманымызға дейінгі төртінші мыңжылдықтың бірінші жартысында Ұлыбританияға жеткен, шаруашылықпен бірге немесе кейбір жағдайларда одан сәл бұрын келген. Кейіннен ол Еуропаның солтүстігіне таралды, мысалы, біздің заманымызға дейінгі төртінші мыңжылдықтың екінші жартысында Нидерландыға жетті. Неолит кезеңінің соңында жерлеу салты жеке тұлғаға көбірек мән беруге бейімделді, бұл әлеуметтік иерархияның күшеюін және ұжымдық жерлеуден алшақтауды көрсетеді. Соңғы рет салынған камералы обалардың бірі – Уэльстің Англси аймағындағы Брин Селли Дду, ол Батыс Еуропаның көп бөлігінде оларды салу тоқтағаннан кейін ұзақ уақыттан соң салынды. Ескерткіштің ескіргендігі қазбашыларды оның құрылысының басқа жерлерде жойылған ескі діни дәстүрлерді қайта жаңартуға жасалған қасақана әрекет болғанына сендірді. Хаттон бұл дәстүрдің «Батыс Еуропаның ерте неолит кезеңін басқаларға қарағанда жақсы анықтайтынын» айтты, ал археолог Дэвид Филд оларды «[Британия] ландшафтындағы ең танымал және оңай танылатын археологиялық ескерткіштердің бірі» деп сипаттады. Археолог Каролина Малоунның пікірінше, ұзын дөңгелек обалар «тарихи Ұлыбританияның ең таңғажайып және эстетикалық жағынан ерекше құрылыстарының бірі». Оның әріптесі Франсис Линч былай деді: «Бұл ұзын дөңгелек обалар тіпті готикалық соборлар мен биік ғимараттармен таныс қазіргі заманғы адамдарда да қорқыныш, таңғалу және қызығушылық тудыра алады».
Across Europe, about 40,000 long barrows are known to survive from the Early Neolithic. They are found across much of Western Europe; stretching from southeast Spain up to southern Sweden and taking in the British Isles to the west. The long barrows are not the world's oldest known structures using stone—they are predated by Göbekli Tepe in modern Turkey—but they do represent the oldest widespread tradition of using stone in construction. The archaeologist Frances Lynch has described them as "the oldest built structures in Europe" to survive, while Field noted that they are the earliest monuments surviving in Britain. Although found across this large area, they can be subdivided into clear regionalised traditions based on architectural differences. Excavation has revealed that some of the long barrows in the area of modern Spain, Portugal, and western France were erected in the mid fifth millennium BCE, making these older than those long barrows further north. Although the general area in which the oldest long barrows were built is therefore known, archaeologists do not know exactly where the tradition started nor which long barrows are the very first ones to have been built. It therefore appears that the architectural tradition developed in this southern area of Western Europe before spreading north, along the Atlantic coast. The tradition had reached Britain by the first half of the fourth millennium BCE, either soon after farming or in some cases perhaps just before it. It later spread further north on mainland Europe, for instance arriving in the Netherlands in the second half of the fourth millennium BCE. Later in the Neolithic, burial practices tended to place greater emphasis on the individual, suggesting a growing social hierarchy and a move away from collective burial. One of the last chambered tombs erected was Bryn Celli Ddu in Anglesey, Wales, built long after people stopped building them across most of Western Europe. The conscious anachronism of the monument led excavators to suggest that its construction was part of a deliberate attempt by people to restore older religious practices that were extinct elsewhere. Hutton suggested that this tradition "defines the Early Neolithic of Western Europe" more than any other, while the archaeologist David Field described them as "among the best known and easily recognised archaeological monuments in the [British] landscape." For the archaeologist Caroline Malone, the long barrows are "some of the most impressive and aesthetically distinctive constructions of prehistoric Britain". Her fellow archaeologist Frances Lynch stated that these long barrows "can still inspire awe, wonder and curiosity even in modern populations familiar with Gothic cathedrals and towering skyscrapers."
Өңірлік айырмашылық
Испанияның оңтүстігінде, Португалияда, Францияның оңтүстік-батысында және Бретаньде ұзын дөңгелектер көбінесе үлкен тас бөлмелерді қамтиды. Ұлыбританияда аралдың оңтүстік және шығыс бөлігінде топырақтан жасалған ұзын дөңгелектер басым. Ұлыбританияның шығыс жағында, солтүстіктегі Абердинширден оңтүстіктегі Саут-Даунсқа дейін, батысқа қарай Дорсет және Галлоуэйге қарай екі тармақпен 300-ге жуық топырақтан жасалған ұзын дөңгелек белгілі. Қазба жұмыстары көрсеткендей, бұл топырақтан жасалған ұзын дөңгелектер б.з.б. 3800-3000 жылдар аралығында салынған. Ұлыбританиядағы тағы бір ерекше аймақтық дәстүр – аралдың батысында орналасқан Котсуолд-Северн тобы. Бұл әдетте бөлмелі ұзын дөңгелектер, және салыстырмалы түрде көп мөлшерде адам сүйектері қамтиды, әрқайсысында шамамен 40-50 адамнан. Нидерланды мен Солтүстік Германияда табылған ұзын дөңгелектер де құрылысында тас қолданған, егер ол қолжетімді болса. Польшаның кейбір аймақтарында табылған ұзын дөңгелектердің мысалдары да мегалиттік емес, көбінесе топырақтан жасалған. Дания мен Швецияның оңтүстігінде ұзын дөңгелектер көбінесе таспен салынған.
In the area of southern Spain, Portugal, southwestern France, and Brittany, the long barrows typically include large stone chambers. In Britain, earthen long barrows predominate across much of the southern and eastern parts of the island. Around 300 earthen long barrows are known from across the eastern side of Britain, from Aberdeenshire in the north down to the South Downs in the south, with two projections westward into Dorset and Galloway. Excavation has suggested that these earthen long barrows were likely constructed between 3800 and 3000 BCE. Another prominent regional tradition in Britain is the Cotswold Severn Group found in the west of the island. These are typically chambered long barrows, and contained human bone in comparatively large quantities, averaging between 40 and 50 people in each. The long barrows found in the Netherlands and northern Germany also used stone in their construction where it was available. The examples of long barrows found in parts of Poland are also typically earthen rather than megalithic. Further north, in Denmark and southern Sweden, the long barrows typically used stone in their construction.
Функция
Ерте неолиттегі ұзын қабірлердің мақсаты мен мағынасы белгісіз, бірақ археологтар дәстүрдегі қайталанатын үлгілерге сүйене отырып, болжамдар жасауға болады. Дегенмен, археологтар осы ескерткіштердің ең ықтимал мағынасы мен мақсаты туралы бір пікірге келген жоқ, түрлі түсіндірулер ұсынылып келеді. Линч бұл ұзын қабірлерді салған және пайдаланған қоғамдар үшін "ауқымды діни және әлеуметтік рөлдерге" ие болғанын, оларды ортағасырлық және қазіргі Еуропаның шіркеулерімен салыстырды.
The purpose and meaning of Early Neolithic long barrows are not known, though archaeologists can make suggestions on the basis of recurring patterns that can be observed within the tradition. Archaeologists have not, however, agreed upon the most likely meaning and purpose of these monuments, with various different interpretations being put forward. Lynch suggested that the long barrows likely had "broad religious and social roles" for the communities who built and used them, comparing them in this way to the churches of medieval and modern Europe.
Жерлеу орындары
Көптеген ұзын күмбездер өлген адамдардың сүйектерін қою үшін қабір ретінде пайдаланылған. Осы себепті археологтар оларды "өлілердің үйлері" деп атап кеткен. Керісінше, көптеген ұзын күмбездер қабір ретінде қолданылмаған сияқты; археологтар қазып алған түрлі мысалдар онда адам сүйектерінің іздері табылмады. Дегенмен, археологтар Дэвид Льюис Уильямс пен Дэвид Пейс бұл ұзын күмбездердің қабір ғана емес, сонымен қатар "діни және әлеуметтік орталықтар" болғанын, яғни тірі адамдардың өлгендерді зияраттап, олармен байланыс жасаған жерлер болғанын айтады. Кейбір жағдайларда, камераға салынған сүйектер сол жерге қойылған кезде ескі болған болуы мүмкін. Ал кейде олар ұзын күмбез салынғаннан соң көп уақыт өткен соң камераға орналастырылған болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, бастапқыда камераға енгізілген сүйектер жинақтары ерте неолит кезеңінде алынып, басқаларымен ауыстырылған болуы мүмкін. Ұзын күмбездерге салынған адам сүйектерінің арасында ерлер, әйелдер және балалар болған. Көп жағдайда әртүрлі адамдардың сүйектері бір-бірімен араласып кеткен. Мұндай әрекет өлгендер арасындағы байлық пен мәртебелік айырмашылықтарды жоюға бағытталған болуы мүмкін. Ерте неолитте қайтыс болғандардың барлығы да осы ұзын күмбездерге жерленбеген, бірақ кімнің сүйектері жерленгенін және кімнің жерленбегенін анықтау үшін қандай критерийлер қолданылғаны белгісіз. Ерте неолит дәуіріндегі халықтың көп бөлігі оларда жерленбеген, бірақ олардың дене қалдықтары қалай қарастырылғаны да белгісіз. Мүмкін, олар ашық ауада қалдырылған шығар. Сонымен қатар, сүйектерді камераларға салу алдында олар қай жерде өңделгені белгісіз. Кейбір адам сүйектері қазылған қоршаулардың арықтарынан табылған, бұл ерте неолиттік балшықтан жасалған ескерткіштердің бір түрі, ал ерте неолиттегі денелерді ашық ауада қалдыруға қатысты мәліметтер Хамблдон төбесінде де табылды. Көптеген ұзын күмбездердің алдындағы шұңқырлар эксканциялау рәсімі өткізілген платформалардың негіздерін білдірген болуы мүмкін. Бөлмелерге жаңа материалдар қосу немесе алып тастау кезінде адамдар шіріген денелердің иісіне тап болар еді. Бұл аймаққа кіру ерте неолиттік еуропалықтар үшін жеңілуге тиіс қиындық немесе құрметті жұмыс ретінде қарастырылған-басқарыны белгісіз. Кейбір камераларда адам сүйектері сүйек түріне немесе олардан шыққан адамның жасы мен жынысына сәйкес орналастырылып, ұйымдастырылған, бұл олардың қай камераға орналастырылғанын анықтаған факторлар. Линч "біздің сақталған дәлелдеріміздің көп бөлігі коллективтік сипаттың соңғы неолитке дейін қалыпты жағдайға айналып, сондай күйінде қалып отырғанын көрсетеді" деп атап өткен. Адам сүйегімен бірге жерленген қабір заттары ұзын күмбездерде салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Олар табылған жерлерде археологтар оларды әдетте жерлеу рәсімдерінің немесе тойлардың қалдықтары деп түсіндіреді. Мәйітке арналған заттардың таңдалуы аймақтық ерекшеліктерді көрсетеді. Англияның оңтүстік-батысындағы Котсвольд-Северн тобында камераларда ірі қара мал сүйектері жиі кездеседі, онда олар көбінесе адам сүйектеріне ұқсас тәсілмен қарастырылған. Кейде адам сүйектері ғасырлар бойы камераларда сақталған. Мысалы, Англияның оңтүстігіндегі Уилтширдегі Вест-Кеннет Ұзын Күмбезінде адам сүйектерінің ең ерте орналасуы радиокөміртекпен б.з.д. төртінші мыңжылдықтың басында және ортасында дауланған, ал адам сүйектерінің кейінгі орналасуы Беккер мәдениетіне жатқызылды, бұл б.з.д. үшінші мыңжылдықтың соңғы ғасырларында болғандығын көрсетеді; бұл адам сүйектері 1500 жыл бойы үзіліссіз камераға орналастырылғанын білдіреді. Бұл кейбір камералы ұзын күмбездер неолиттің соңғы кезеңіне дейін сирек қолданылып келгенін көрсетеді. Археологтар әртүрлі жағдайларда камералардағы жинақтамаларда жоқ нақты сүйектерді тапты. Мысалы, Англияның оңтүстігіндегі Уилтширдегі Фасселл үйінде кішкентай сүйектер ғана емес, ұзын сүйектер мен бас сүйектерінен де бірнеше скелеттік жинақтар табылған. Сондықтан кейбір сүйектер ерте неолитте камералардан ырым-жырымдық іс-шараларда пайдалану үшін әдейі алынып тасталған болуы мүмкін.
Many of the long barrows were used as tombs in which to place the remains of deceased individuals. For this reason, archaeologists like Malone have referred to them as "houses of the dead". Conversely, many of the long barrows do not appear to have been used as tombs; various examples that have been excavated by archaeologists have shown no evidence of having had human remains deposited there. The archaeologists David Lewis Williams and David Peace, however, noted that these long barrows were more than tombs, also being "religious and social foci", suggesting that they were places where the dead were visited by the living and where people maintained relationships with the deceased. In some cases, the bones deposited in the chamber may have been old when placed there. In other instances, they may have been placed into the chamber long after the long barrow was built. In some instances, collections of bone originally included in the chamber might have been removed and replaced during the Early Neolithic itself. The human remains placed in long barrows often included a mix of men, women, and children. The bones of various individuals were often mixed together. This may have reflected a desire to obliterate distinctions of wealth and status among the deceased. Not all of those who died in the Early Neolithic were buried in these long barrows, although it remains unknown what criteria were used to determine whose remains were interred there and whose were not. Large sections of the Early Neolithic population were not buried in them, although how their bodily remains are dealt with is not clear. It is possible that they were left in the open air. It is also not known where the act of excarnation took place prior to the deposition of bones within the chambers. Some human bones have been found in the ditches of causewayed enclosures, a form of Early Neolithic earthen monument, while evidence for the Early Neolithic outdoor exposure of corpses has also been found at Hambledon Hill. The postholes found in front of many long barrows may also have represented the bases of platforms on which excarnation took place. When entering the chambers to either add or remove new material, individuals would likely have been exposed to the smell of decaying corpses. It is unknown if entering this area was therefore seen by Early Neolithic Europeans as an ordeal to be overcome or an honourable job to be selected for. In some chambers, human remains were arranged and organised according to the type of bone or the age and sex of the individual that they came from, factors that determined which chamber they were placed in. Lynch noted that "the bulk of our surviving evidence suggests that collectivity became and remained the norm until the late neolithic". Comparatively rarely, grave goods have been found interred alongside human bone inside the long barrows. Where these have been found, archaeologists have typically interpreted them as the remains of funerary ceremonies or of feasts. The choice of grave goods included reflects regional variation. In the Cotswold Severn Group in southwestern England, cattle bones were commonly found within the chambers, where they had often been treated in a manner akin to the human remains. Sometimes human remains were deposited in the chambers over many centuries. For instance, at West Kennet Long Barrow in Wiltshire, southern England, the earliest depositions of human remains were radiocarbon dated to the early to mid fourth millennium BCE, while a later deposition of human remains was found to belong to the Beaker culture, thus indicating a date in the final centuries of the third millennium BCE; this meant that human remains had been placed into the chamber intermittently over a period of 1500 years. This indicates that some chambered long barrows remained in sporadic use until the Late Neolithic. In various cases, archaeologists have found specific bones absent from the assemblages within the chambers. For instance, at Fussell's Lodge in Wiltshire, southern England, a number of skeletal assemblages were found to be missing not just small bones but also long bones and skulls. It is therefore possible that some bones were deliberately removed from the chambers in the Early Neolithic for use in ritualistic activities.
Үлгінің шығу тегі
Ұзын камералы қоршаулардың дизайнына шабыттанған нәрсе әлі анық емес. Археологтар арасында кең таралған пікір, олар табиғи тас формацияларынан немесе ағаш үйлердің пішінінен шабыттанған болуы мүмкін. Олардың дизайны ерте неолит дәуірінде Орталық Еуропада табылған ағаштан жасалған ұзын үйлерге негізделген деген болжам бар, бірақ соңғы белгілі ұзын үйлер мен алғашқы белгілі камералы қоршаулар арасында жеті ғасырдың үзілісі бар.
The source of inspiration for the design of the chambered long barrows remains unclear. Suggestions that have proved popular among archaeologists is that they were inspired either by natural rock formations or by the shape of wooden houses. It has been suggested that their design was based on the wooden long houses found in central Europe during the Early Neolithic, however there is a gap of seven centuries between the last known long houses and the first known chambered long barrows.
Діни орындар
Мүмкін болатын бір түсіндірме бойынша, ұзын қоршаулар ерте неолит дәуірінің космологиясы және руханилық туралы идеяларымен байланысты орын белгілері ретінде қызмет етті, сондықтан олар өлгендер арқылы жүзеге асырылатын, ырым-жырымдардың орталықтары болды. Адам дене қалдықтарының табылуы осы ұзын қоршаулардың ата-бабаларға құрмет көрсету түрімен байланысты екенін дәлелдеу үшін пайдаланылды. Малоун бұл қоршаулардың маңыздылығы ерте неолиттік адамдар үшін ата-бабалардың мезолиттік ата-бабаларына қарағанда әлдеқайда маңыздырақ саналғанын көрсетеді деп болжады. ХХ ғасырдың басында, ұзын қоршауларды діни орындар деп түсіндіру көбінесе олардың жаңа діннің қасиетті жерлері екендігі туралы идеямен байланысты болды, бұл дін қоныс аударушылар немесе миссионерлер тарапынан таратылған. Бұл түсінік 1970 жылдан бері археологтар арасында бұрынғыдан аз танымал болды. Когнитивтік археологияға негізделген тәсілді қолдана отырып, Льюис Уильямс пен Пирс камералы ұзын қоршаулардың "нейрологиялық тұрғыдан туған қабатты ғаламның мәдени ерекшеліктерін бейнелегенін және сонымен бірге құрағанын" дәлелдеді, бұл ғаламды символдар жүйесі арқылы түсіндіруге болады. Олар камераларға кіреберістер құрбандық рәсімдері өткізілетін көшірілген аймақтар ретінде қарастырылғанын, ал олар өлікті отты пайдалану арқылы түрлендіру үшін арналған кеңістік болуы мүмкін екенін айтты.
According to one possible explanation, the long barrows served as markers of place that were connected to Early Neolithic ideas about cosmology and spirituality, and accordingly were centres of ritual activity mediated by the dead. The inclusion of human remains has been used to argue that these long barrows were involved in a form of ancestor veneration. Malone suggested that the prominence of these barrows suggested that ancestors were deemed far more important to Early Neolithic people than their Mesolithic forebears. In the early twentieth century, this interpretation of the long barrows as religious sites was often connected to the idea that they were the holy sites of a new religion spread by either settlers or missionaries. This explanation has been less popular with archaeologists since the 1970s. Adopting an approach based in cognitive archaeology, Lewis Williams and Pearce argued that the chambered long barrows "reflected and at the same time constituted a culturally specific expression of the neurologically generated tiered cosmos", a cosmos mediated by a system of symbols. They suggested that the entrances to the chambers were viewed as transitional zones where sacrificial rituals took place, and that they were possibly spaces for the transformation of the dead using fire.
Аумақтық белгілер
Екінші түсінік бойынша, бұл ұзын дөңгелектер егіншілікке көшумен тікелей байланысты, жерді қарастырудың жаңа тәсілін білдірді. Осы тұжырымдама бойынша, ұзын дөңгелектер аумақтық белгілер ретінде қызмет етіп, жерді бөліп, белгілі бір қауымның иелігінде екенін және оны басқаратынын көрсететін, соның салдарынан қарсыластарды ескертетін рөл атқарды. Осы түсіндірмені қолдай отырып, Малоун әрбір "дөңгелек аумағының" әдетте айналасындағы түрлі топырақтар мен ландшафт түрлеріне қол жеткізілетінін атап өтті, бұл оның белгілі бір қауым үшін өмір сүруге жарамды аумақтық аймақты білдіруі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл тұжырымды Шотландияның кейбір аралдарындағы камералы ұзын дөңгелектердің таралу үлгілері де қолдайды, олар фермалар мен шаруа қожалықтары арасындағы қазіргі заманғы жер бөлінісімен ұқсас келеді. Бұл түсінік сонымен қатар бүкіл әлемдегі қауымдардың аумақты белгілеу үшін ескерткіштерді пайдаланған этнографиялық мысалдарымен де байланысты. Бұл идея 1980-1990 жылдары археологтар арасында кең таралды және дінді екінші орынға қойып, осы ескерткіштердің экономикалық себептерін баса назарлау арқылы, сол кезде Еуропалық археологиялық ортада танымал болған марксистік идеялардың ықпалына түсті. ХХІ ғасырдың басында археологтар бұл идеяға күдікпен қарасты, себебі ерте неолиттік Ұлыбританияның көп бөлігі орманды болған және оның халқы ауыл шаруашылығымен айналысқаннан гөрі мал өсірумен шұғылданған. Осыған сәйкес, Ұлыбританиядағы қауымдар жартылай көшпелі болып, аумақтық шекараларға немесе жер иелігін нақты белгілеуге аса қажеттілік сезінген жоқ. Сонымен қатар, бұл түсіндірме ландшафт бойынша біркелкі таралудың орнына камералы ұзын дөңгелектердің неге белгілі бір аймақтарда шоғырланғанын түсіндіре алмайды.
A second explanation is that these long barrows were intrinsically connected to the transition to farming, representing a new way of looking at the land. In this interpretation, the long barrows served as territorial markers, dividing up the land, signifying that it was occupied and controlled by a particular community, and thus warning away rival groups. In defending this interpretation, Malone noted that each "tomb territory" typically had access to a range of soils and landscape types in its vicinity, suggesting that it could have represented a viable territorial area for a particular community. Also supporting this interpretation is the fact that the distribution of chambered long barrows on some Scottish islands shows patterns that closely mirror modern land divisions between farms and crofts. This interpretation also draws ethnographic parallels from recorded communities around the world, who have also used monuments to demarcate territory. This idea became popular among archaeologists in the 1980s and 1990s, and—in downplaying religion while emphasising an economic explanation for these monuments—it was influenced by Marxist ideas then popular in the European archaeological establishment. In the early twenty first century, archaeologists began to challenge this idea, as evidence emerged that much of Early Neolithic Britain was forested and its inhabitants were likely pastoralists rather than agriculturalists. Accordingly, communities in Britain would have been semi nomadic, with little need for territorial demarcation or clear markings of land ownership. Also, this explanation fails to explain why the chambered long barrows should be clustered in certain areas rather than being evenly distributed throughout the landscape.
Кейінгі тарих
Көптеген камералы ұзын қоршаулар мыңжылдықтар бойы зақымданып, қиратылып, толық сақталмаған. Кейбір жағдайларда камераның көп бөлігі жойылған, тек үш тасты дөңгелек қалған.
Many of the chambered long barrows have not remained intact, having been damaged and broken up during the millennia. In some cases, most of the chamber has been removed, leaving only the three stone dolmen.
Темір дәуірі мен римдік қолданыс
Б.з.д. бірінші мыңжылдықтың бірінші жартысында көптеген британдық ұзын қоршаулар жаңадан адам қызметінің ортасы болды. Оңтүстік-Шығыс Англиядағы Кентте орналасқан Джульберридің қабірінде, ұзын қоршаудың шұңқырының оңтүстік жағында үш адамның денесі жерленген. Сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Англиядағы Оксфордширдегі Уэйлендс Смиттидегі қоршаудың маңында 42 қабірге кем дегенде 46 қаңқа жерленген, олардың көпшілігі басынан айырылған. Дорсеттегі Уор-Барроу қаласында 17 римдік-британдық жерлеу орындары табылды, олардың сегізінде бас болмаған. Римдік Британияда ұзын қоршаулардың маңына монеталар шашыратылған, бұл олардың құрбандық ретінде қойылған болуы мүмкін. Мысалы, Константин монеталарының жиынтығы Джульберридің қабірінің маңындағы құмыраға салынған. Скендлби I-дегі ұзын шұңқырдың шұңқырынан Аллектустың билік құрған кезіндегі бір монета табылды.
During the first half of the first millennium BCE, many British long barrows saw renewed human activity. At Julliberrie's Grave in Kent, southeast England, three inhumations were buried at the southern edge of the ditch around the long barrow. The barrow at Wayland's Smithy in Oxfordshire, also in southeast England, saw a cemetery established around the long barrow, with at least 46 skeletons buried in 42 graves, many having been decapitated. 17 Romano British burials were discovered at Wor Barrow in Dorset, eight of which were missing their heads. The deposition of coins around long barrows also appears to have been quite common in Roman Britain, and these may have been placed by these monuments as offerings. A hoard of Constantinian coins was for instance placed in a pot around Julliberrie's Grave. A solitary coin from the reign of Allectus was found in the ditch around the long barrow at Skendleby I.
Антикварлық және археологиялық зерттеулер
Алғашқы мұқият зерттеулер он алтыншы және он жетінші ғасырларда жүргізілді, осы кезде камераларды жауып тұрған үйінділер егіс жұмыстары кезінде алынып тасталды. XIX ғасырға қарай, антикварлар мен археологтар осы стильдегі ескерткіштерді қабірлердің бір түрі деп мойындады. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында В. Гордон Чайльд сияқты археологтар мұндай Батыс Еуропа ескерткіштері Шығыс Жерорта теңізі аймағының кейбір бөліктерінде жасалған қабірлерге негізделгенін, ал олардың түпкілікті шығу тегі Мысыр немесе Критте болғанын айтты. Осы көзқарас бойынша, дәстүр "мегалиттік дін"нің бір бөлігі ретінде батысқа тарады деп есептелді. Уэльстік археолог Глин Дэниелдің ұзын күмбездерге арналған маңызды зерттеуі 1958 жылы «Батыс Еуропаның мегалиттік құрылысшылары» деген атпен жарияланды. 1950 жылы Дэниел Ұлыбританиядағы белгілі ұзын камералы күмбездердің шамамен оннан бірі қазылғандығын, ал аймақтық зерттеулер оларды тізімдеуге көмектескенін мәлімдеді. Ерте қазба жұмыстарының көпшілігінде камерада табылған адам қалдықтары тіркелмеді немесе сақталмады. 1960 жылдардан бастап археологиялық зерттеулер кең сәулеттік дәстүрге қарағанда ұзын күмбездердің аймақтық топтарын зерттеуге көбірек назар аударды. Осы онжылдықтан бастап әртүрлі ұзын күмбездердің мұқият қазуы ұзын күмбездердің көбінесе уақыт өте өзгерген көп фазалы ескерткіштер екендігін көрсетті. 1970 жылға дейін археологтар Батыс Еуропаның ұзын күмбездері Таяу Шығыс үлгілеріне негізделген деп сенді. Ұзын күмбездерді археологиялық зерттеуге басқа нысандарды дұрыс анықтамау кедергі келтірді. Ұзын күмбездер құмырсқа үйінділері және қоян тесіктерімен шатастырылып, кейде жастықша үйінділері деп аталды, олар ұқсас пішінге ие болуы мүмкін. Оқ ату орындары да кейде ұзын күмбездерге ұқсас пішінге ие болуы мүмкін. Кейінгі ландшафттық жөндеулер де қате анықтауға әкелді; мысалы, Англияның оңтүстік-батысындағы Бристольдегі Стоук Парктегі екі үйінді 1950 жылдардағы қазба жұмыстарынан кейін орта ғасырдан кейін салынғандығы анықталғанға дейін ұзын күмбездер деп саналды, демек олар жақындағы ландшафттық жобалардың нәтижесі болуы керек. Бұрын мұздықтардың әсеріне ұшыраған аймақтардағы аңғарлардағы мореналық шөгінділер кейде ұзын күмбездер деп қате қабылданады. Мысалы, Англияның солтүстік-батысындағы Чеширдегі Дунхам Нью Паркіндегі үйінді алғашқыда ұзын күмбез деп саналды, бірақ кейін ғана табиғи нысан ретінде бағаланды. Неолиттік ұзын күмбездерге келген зақымдар оларды овалды және дөңгелек күмбездер сияқты басқа ескерткіштермен шатастыруға әкелуі мүмкін, олар әдетте кейінірек салынған. Әуе суреті көптеген мысалдарды анықтауда пайдалы болды, олар жерде жақсы көрінбейді. Геофизикалық зерттеулер қазба жұмыстарына қол жетімді емес жерлерді зерттеуге көмектеседі.
The first serious study of chambered long barrows took place in the sixteenth and seventeenth centuries, when the mounds that covered chambers were removed by agriculture. By the nineteenth century, antiquarians and archaeologists had come to recognise this style of monument as a form of tomb. In the latter nineteenth and early twentieth centuries, archaeologists like V. Gordon Childe held to the cultural diffusionist view that such Western European monuments had been based on tombs originally produced in parts of the eastern Mediterranean region, suggesting that their ultimate origin was either in Egypt or in Crete. In this view, the tradition was seen as having spread westward as part of some form of "megalithic religion". A seminal study of the long barrows authored by the Welsh archaeologist Glyn Daniel was published in 1958 as The Megalith Builders of Western Europe. In 1950, Daniel stated that about a tenth of known chambered long barrows in Britain had been excavated, while regional field studies helped to list them. Few of the earlier excavations recorded or retained any human remains found in the chamber. From the 1960s onward, archaeological research increasingly focused on examining regional groups of long barrows rather than the wider architectural tradition. From this decade onward, the meticulous excavation of various long barrows also led to the widespread recognition that long barrows were often multi phase monuments which had been changed over time. Up until the 1970s, archaeologists widely believed that the long barrows of Western Europe were based on Near Eastern models. Archaeological investigation of long barrows has been hindered by the misidentification of other features. Long barrows have been confused with coniger mounds and rabbit warrens, sometimes termed pillow mounds, which can take on a similar shape. Rifle butts can also sometimes take on shapes similar to those of long barrows. Later landscaping has also led to misidentification; the two mounds at Stoke Park in Bristol, southwest England were for instance thought to be long barrows until an excavation in the 1950s revealed that they post dated the Middle Ages, and thus must have been created by more recent landscaping projects. In areas which were previously impacted by glaciation, moraine deposits on valley floors have sometimes been mistaken for long barrows. At Dunham New Park in Cheshire, northwest England, for instance, a mound was initially believed to be a long barrow and only later assessed as a natural feature. Damage sustained by Neolithic long barrows can also lead to them being mistaken for other types of monuments, such as the oval barrows and round barrows which are usually of later date. Aerial photography has proven useful in identifying many more examples that are barely visible on the ground. Geophysical surveys have been found to be helpful to explore sites that are unavailable for excavation.
Соңғы іс-әрекет
Уилтширдегі Вест Кеннет Лонг Барроу сияқты ұзын барроулар туристер арасында танымал орындарға айналды. Оксфордширдегі Уэйлендтің Smithy-де келушілер кем дегенде 1960 жылдан бері осы ескерткіштің тастарындағы жарықтарға монеталар тастап келеді, ал Кенттегі Колдрум Лонг Барроудың үстінен қасиетті ағаш орнатылған. Көптеген қазіргі кездегі жаңаша пұтқа табынушылар Вест Кеннет Лонг Барроуды "ғибадатхана" деп есептейді және оны өздерінің қасиетті рәсімдері үшін пайдаланады. Кейбіреулер оны ата-бабаларымен байланысуға, "көрнеу іздеу" және басқа да неошамандық тәжірибелер жасауға мүмкіндік беретін орын деп санайды. Тағы біреулер оны Ұлы Құдайдың аналық құрсағындай, тірі организм ретінде қарастырады. Қысқы күн тоғысы пұтқа табынушылар үшін ең қолайлы кезең болып табылады. 2015 жылы мыңдаған жылдардан кейін салынған алғашқы ұзын барроу – Уолл Каннингстегі Лонг Барроу, неолит дәуіріндегі ескерткіштер үлгісінде, Уилтширдегі Уолл Каннингс ауылының жанындағы жерге орнатылды. Одан кейін Шропширдегі Уем қаласының жанындағы Солтон Лонг Барроу сияқты басқа да ескерткіштер салынды.
Long barrows such as West Kennet Long Barrow in Wiltshire have become tourist attractions. At Wayland's Smithy in Oxfordshire, visitors have lodged coins into cracks in the site's stones since at least the 1960s, while at the Coldrum Long Barrow in Kent, a rag tree has been established overhanging the barrow. Many modern Pagans view West Kennet Long Barrow as a "temple" and use it for their rituals. Some see it as a place of the ancestors where they can engage in "vision quests" and other neo shamanic practices. Others have seen it as a womb of the Great Goddess, and as a sort of living entity. The winter solstice has been a particularly popular occasion for Pagans to visit. In 2015 the first long barrow in thousands of years, the Long Barrow at All Cannings, inspired by those built in the Neolithic era, was built on land just outside the village of All Cannings in Wiltshire. This was followed soon after by others, such as Soulton Long Barrow near Wem, Shropshire.