Кіріспе

Зелена-Хорадағы Непомуктың Қажылық шіркеуі (яғни "Жасыл төбе", Грунберг) - Чехияның Ждар-над-Сазаву қаласының шетінде, Моравия мен Богемия арасындағы тарихи шекараға жақын жерде орналасқан діни ғимарат. Бұл Богемиялық архитектор Ян Сантини Айхельдің соңғы жұмысы. Ол Бороминиеск барокко стилін готика элементтеріне сілтеме жасай отырып, құрылыста да, безендіруде де біріктірді. Жарты ғасырдан кейін, қатты өрттен кейін шатырдың пішіні өзгертілді. Сантинидің өзі жасаған көптеген жиһаздары бар шіркеу готикалық ерекшеліктері мен күрделі символикасы үшін ерекшеленеді, бұл сол кездегі әдеттегіден ерекше. 1994 жылы ол Дүниежүзілік мұра деп жарияланды. Номинация досьесі Сантинидің архитектурасындағы математикалық қатынастарын атап өтті, оның мақсаты "өз бетінше кеңістіктік шындықты құру", "шіркеудің орналасуы мен пропорцияларында 5 саны басым". Жобаны дайындау 1719 жылдың сәуір айының аяғынан тамыз айының басына дейін басталды және 15 сәуірде 1719 жылы Сент-Витус соборындағы Иоанн Непомуктың қабірінен сақталған тіннің ашылуына абаттың тікелей реакциясы деп саналады. Ғимараттың дизайны Ян Сантини Айхельге сеніп тапсырылды, оған абат Веймлува жаңа киелі орын туралы және қолданылатын рәміздер туралы өз идеяларын ұсынды деп күтілуде. Алайда Сантини діни ғимараттардың дәстүрлі пішіндерінен бас тартып, жобамен жеке-жеке айналысты. Ол абаттың жұлдыз үлгісі басым болған шіркеу туралы идеясын ерекше әсерлі формаға біріктірді, ол қазіргі кездегі аралас пікірлерді алды. Орталық Комитетінің мүшесі Фридрих Радницкий шіркеуді 1886 жылы "көрнекі құпия құбылыс" деп атады. Жоба ерекше тез аяқталды (1722 жылы бағышталды), мүмкін Веймлува мен Сантини арасындағы тығыз ынтымақтастық пен олардың симбология мен кабала тәлімін ортақ тәжірибесі. Ғимараттың түпкілікті пішіні алғашқы жобадан көп айырмашылығы жоқ және тек бірнеше өзгерістер жасалды.

Кейінгі тарих

1784 жылы 17 шілдеде шіркеудің шатыры мен оның амбулаториясы өртенді. Бақытымызға орай, жергілікті тұрғындар Матей Сыхраның көмегімен оны толықтай жойылудан құтқара алды. Ғимаратты қалпына келтіруге рұқсат 1792 жылы губернатор (әкімшілік бірлік) берген. Қазіргі уақытта зират пайдаланылмайды және барокко дәуіріндегідей жердің бастапқы көрінісін беру үшін баяу жылжытылуда. 1953 жылы шіркеу мемлекет меншігіне айналды, бірақ 2014 жылы католик шіркеуіне қайтарылды.

Жер бедері жоспары

Орталық шіркеу және оған іргелес орналасқан монастырь біркелкі жобаланған және салынған құрылым. Бұл ғимараттың архитектурасы өте минималистік және өте тиімді. Бұл барокколық және готикалық элементтерді біріктіреді, бұл шын мәнінде Иоанн Непомук өмір сүрген, жұмыс істеген және шейіт болған дәуірге нұсқайды. Ғимараттың құрылысы шеңбер геометриясына негізделген, ал бес саны Непомуктың бес жұлдызына сілтеме ретінде үнемі қайталанады. Бұл жұлдыздар, аңыз бойынша, ол өлгеннен кейін оның денесінің үстінде пайда болды. Бұл Сантинидің құрылыстарын жобалаудың жақсы мысалы - іс жүзінде компасты пайдаланып, бүкіл ғимаратты радиусы ғимараттың модуліне қарағанда көпше болатын шеңберлердің доғаларына сызу. Сент-Ян Непомук шіркеуінің жағдайында Сантини 5 нөмірін, Непомук жұлдыздарын, Үштікке сілтеме жасайтын 3 нөмірін және Сент-Марияға сілтеме жасайтын 6 нөмірін қолданды, өйткені Непомук Иоанны оның құрметіне ие болды. Сондықтан шіркеудің периметріне үшбұрышты және бесеуінің овал тәрізді жер жоспары бар бес шіркеу ауысады. Сонымен қатар, бүкіл шіркеу готика соборының хор арқылы кесілген және оның бекінісі сияқты. Непомук шіркеуінің орталықтылығы символикалық құбылыс ретінде тік орнатылады. Бұл бейнеде бейнеленген аспанға қарап тұрғандар үшін бұл - өте үлкен көрініс.

Орталық аймақ

Шіркеудің ішкі аймағында оқшау огивті аркалар арқылы орталық цилиндр кеңістігіне қосылған овалды периметрлі часовнялар бар. Ортаңғы бөлмені люнетті күмбездер алып жатыр, оны он бағана көтеріп тұр. Бірінші қабатта жертөледегі шіркеулерге сәйкес келетін трибуналар бар. Екінші қабатты галереямен безендіреді, онда он өнер туындысы орналасқан. Стеклян әшекейлері готикалық күмбездерге ұқсас қиылысқан және кескен қабырға аркаларының мотивтерімен шектеледі. Сантинидің басқа ғимараттарында сияқты, бұл жерде де ішкі кеңістікті құру үшін жарық қолданылады. Бұл тәсіл жарықты Құдайдың бар екендігінің белгісі ретінде барокколық түсіндіруге негізделген. Кейбіреулер мұны "священный свет" деп атайды. Ғимараттың ішкі бөлмесі ерекше парадокспен жарық көреді. Сонымен қатар, орталық аймақ тек жанама жарықпен жарық көреді, шіркеудің бүйір жағындағы жаяужолдар жарыққа толы. Бұл жарық шіркеудің орталық бөлігіне тірек бағаналар тұрған орынға қойылған оғы бар аркалар арқылы кіреді. Стекциялы безендіру осы парадоксті нақты қабырғаға жататын қабырға мен арканың арасындағы байланысты құру арқылы көрсетеді. Бұл қабырғаның тек қана қабықша екендігіне және бүкіл ғимараттың жарықпен тасымалданатынына әсер етеді. Бүкіл шіркеу де Непомуктың қасиетті Иоаннның тілінің мойыны орналасқан монумент ретінде қабылданады.

Бас құрбандық үстелі

Бас құрбандық үстелі шығыс жағында биік аркадаға орналастырылған. Алтаның ұшы екінші қабаттағы галереяның қоршауына дейін жетеді. Бас құрбандық үстелінде бес періште (он бесінің саны Непомук Иоаннға нұсқайды) және Төрт Евангелисттердің ою-өрнектері 1725-27 жылдары Хрудимнен келген Ян Павел Чехпауэр есімді мүсінші қолымен жасалған. Бес періштенің үшеуі бес жұлдызмен безендірілген аспанды білдіретін сфераны ұстап тұр. Сферада Непомуктың әулие Иоаннның суреті тұр. Скульптураны Řehoř Theny жасаған. Ол сондай-ақ 1729 жылы Прага алтын шебері Ян Дисбах жасаған Непомуктың әулие Иоаннның күміс паломниттік мүсініне арналған сырғаларға рельефтерді жасады. Бұл мүсін 1784 жылдан кейін жоғалып кетті. Матиас Браунға жақын мүсіншілерге хабарласуды таңдау әдейі болды, өйткені Сантини өзінің жүзеге асыруында көп рет Браунмен бірлесіп жұмыс істеді, оның "мәңгілік тілі" Сантинидің тұлғасына өте жақын болды.

Қоршаған орта

Ғимараттың айналасында шеңберлі планда бес шатыр мен бес қақпадан тұратын он бөлікке бөлінген сақиналық монастырь салынған. Әр шіркеудің шатыры бастапқыда бес пилонға дейін жеткен. Бұл жарық дегенді білдіреді және мәңгілік символы. Ғибадатханалар мен шіркеулер паломшылардың дұға ететін және ауа райы нашар болған кезде жасырынған жері болды. Шіркеудің өзі ғана емес, сонымен қатар оның айналасындағы шіркеулер бар монастырь Сантинидің үлкен сәулет және шығармашылық қуатын көрсетеді.