Кіріспе

Афина ұлттық обсерваториясы (NOA; Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών) - Грекияның Афина қаласындағы ғылыми-зерттеу институты. 1842 жылы құрылған ол Грекиядағы ең көне ғылыми-зерттеу қоры болып табылады. Обсерватория 1829 жылы Грекия тәуелсіздік алғаннан кейін салынған алғашқы ғылыми-зерттеу институты және Оңтүстік Еуропадағы ең көне ғылыми-зерттеу институттарының бірі болды. Ол АҚШ-тың әскери-теңіз обсерваториясымен бірдей уақыт аралығында салынған. Әлемге танымал грек-австриялық астроном Георгиос Константинос Вурис жаңадан құрылған мемлекетте Афинаның Ұлттық обсерваториясын құруға үгіт-насихат жасады. Ол бай грек австриялық банкир Георгиос Синасты жаңа үлкен обсерваторияны салуға қаржы бөлуге көндірді. Австрияда туған грек патшасы бұл жаңалықты біліп, Георгиос Синас ұлына Құтқарушы орденін тапсырды. Патша Георгиос Константинос Вуристің басшылығымен ғимараттың сәулетшілерін таңдады. Ол Эдуард Шоуберт пен Теофил Хансенді таңдады. Афина обсерваториясы өзінің құрылуынан бастап астрономдарға Георгиос Константинос Вуристің Грекиядан Афина обсерваториясының орнына қатысты 1000 жұлдызды толық анықтау үшін каталогынан бастап зерттеу жүргізуге көмектесті. Екінші директор Иоаннис Пападакис бұл нысанды Юпитердің айларын бақылау үшін қолданды. Ал Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт - неміс тектес грек астрономы сансыз бақылаулар жүргізді және Афина обсерваториясынан Ай бетінің Ай картасын жасады. Шмидттен кейін Димитриос Коккидис қысқа уақытқа обсерваторияны басқарып, қазіргі метеостанцияларды кеңейтіп, Корфу, Закинф және Ларисаны қосты. 1900 жылдардың басында астроном Деметриос Эгинитис Афина обсерваториясынан Галель кометасы деп аталатын сирек құбылысты байқады және ол туралы Sur la Comète de Halley атты мақаласында жазды. 20 ғасырдың ортасында Ставрос Плакидис грек астрономиясының мұрасын обсерваторияда жалғастырды, сансыз зерттеу еңбектерін жазып, өзгермелі жұлдыздар туралы өмір бойы зерттеулерін жалғастырды. Эгейтис пен Плакидис жас жиырма екі жасар Жан Фокас атты астрономға обсерваторияда оларға көмектесуге рұқсат берді. Жас астрономның бұл салада білімі жоқ еді. Көп жылдар Афина обсерваториясында болғаннан кейін, ол өмірінің соңында Ph. Д. астрономия саласында Парижде, және екі кратер оның есімімен аталған, оның ерекше үлесі, олардың бірі - Фокас (ай кратері). Қазіргі уақытта Афина ұлттық обсерваториясы төрт түрлі жерде жұмыс істейді: Афина ұлттық обсерваториясының негізгі бөлімшесі Тисейода жұмыс істейді, Пентили астрономиялық станциясы Пентилиде орналасқан, Крайонери астрономиялық станциясы Солтүстік Пелопоннес аймағында, Киллини тауының басында және, ақырында, төртінші және ең ірі зерттеу инфрақұрылымы - Хелмос обсерваториясы, ол Хелмос тауының басында, Калаврита маңында, оңтүстік Грекияда орналасқан.

1842 ж. Құрылтай

Грек-австриялық астроном Георгиос Константинос Вурис Иосиф Иоганн фон Литроудың жетекшілігімен Вена обсерваториясында астрономияны зерттеді. Ақырында Вурис Грекияға көшіп барды. Ол Афинадағы жаңадан құрылған университеттің профессоры болды. Ол Грекияда обсерватория салуды ойлады. Ол 1840 жылы Австрияның Афиныдағы елшісі Прокеш Остеннің көмегімен Австрия банкирі Георгий Синасқа лоббилер жасады. Георгиос Синас Венадағы грек елшісі болды. Георгиос Синас Грекияның ғылыми дамуына қаржылай көмек көрсетуге ниетті екенін білдірді. Воурис Афина обсерваториясының бірінші директоры болды және оның алғашқы ғимаратының құрылысына қатысты. Ол жаңа обсерваторияға құралдарды таңдады.

Бірінші ғимарат және құралдар

Бірінші ғимарат, Синас ғимараты, Эдуард Шоуберттің жобасы бойынша құрылған және даниялық сәулетші Теофил Хансеннің жобалауымен салынған. Бұл әлемге әйгілі сәулетші тұрғызған алғашқы ғимарат болды. Неоклассикалық ғимаратқа ұқсас айқышқа төрт жағы көкжиектің төрт бағытына бағытталған. Құрылыстың ортасында телескопқа арналған кішкентай күмбез орналасқан. Ғимарат 1846 жылы аяқталды. АҚШ-тың Әскери-теңіз обсерваториясы салынып біткеннен кейін екі жыл өткен соң. Афина обсерваториясының негізі қаланған күні 1842 жылы 26 маусымда Күн тұтылу күні болды, бұл салтанатты ресми оқиға болды, Грекияның патшасы, үкімет мүшелері және Грекия шіркеуі бар еді. Акрополды қарама-қарсы тұрған Тисейодағы Нимфалар төбесіндегі обсерватория үшін таңдалған жердің маңында көп адам жиналды. Профессор Георгиос К. Вуристің құттықтау сөзінен кейін, Пирәй портында бекіген даниялық фрегат музыка мен оқ атыс астында іргетастың іргетасын қалады. Воурис жаңа құрылған обсерватория үшін қажетті құралдарды сатып алу мен таңдаудан жауапты болды. Ол Австрияның Вена қаласындағы Симон Плюсль жасаған 7,5 дюймдік диалитті рефракциялық телескопты (19 см диафрагма, 190 см фокустық қашықтық, f/10) таңдады. Екінші телескопты Венадағы Императорлық политехникалық университетінің Кристоф Старк жасаған. Құрылғы - меридиональды телескоп, көлемі 3,7" (94 мм, f/15, диаметрі 1м). Сондай-ақ, Воурис таймер мен екі маятник, бес шағын телескоп және метеорологиялық жабдықтардың толық жиынтығын сатып алды. Олар сол кездегі ең озық ғылыми құралдар еді. Обсерватория толықтай жұмыс істеді, ал Георгиос оның бірінші директоры болды. Астрофизика, астрономия және геодезия саласында ғылыми жұмыстар жүргізді. Ол астрономия саласында халықаралық деңгейде танымал болды және Грекияға тән 1000 жұлдызды толық анықтау үшін каталогты және Афина обсерваториясының орнын анықтап, сонымен бірге Грекия картасын жасаудың негізін құраған обсерваторияның географиялық координаттарын анықтады. Воурис Сириус, Нептун және Марстың қозғалысы туралы маңызды зерттеулер жүргізді. Ол Марсты Афина меридиан шеңберімен нақты бақылауға алды және оның зерттеулерін американдық астроном Джеймс Мелвилл Гиллис қолданды.

Вуаристен Иоаннис Пападакиске және Иоганн Фридрих Юлиус Шмидтке дейін

1855 жылы Вурис ауырып, Венаға зейнеткерлікке кетті, ол 1860 жылы 2 қаңтарда қайтыс болды. Афина университетінің уақытша директоры болып 1854 жылдың 17 тамызынан бастап математика профессоры Иоаннис Пападакис сайланды. 1858 жылдың желтоқсан айында жаңа тұрақты директорға ұсынылды, 4 желтоқсанда Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт тағайындалды, ал 16 желтоқсанда Юлиус Шмидт Афина обсерваториясының жаңа директоры болды.

1858-1884: Ж. Шмидттің "классикалық" кезеңі

Синаның отбасылық қайырымдылығын пайдаланып, Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт аспаптарды жөндеп, күтіп ұстады. Ол Күнді, Айды, планеталарды, кометаларды және өзгермелі жұлдыздарды бақылай бастады. Ол обсерваторияның кітапханасын көптеген ғылыми кітаптармен және журналдармен байытты. Олардың кейбіреулерін Еуропаның басқа обсерваториялары сыйға тартты. Шмидт сондай-ақ Афина обсерваториясының басылымдарын редакциялай бастады. Афина обсерваториясында 25 жыл жұмыс істеген кезінде ол өзгермелі жұлдыздарды 70 000-нан астам рет бақылап, бірнеше кезеңдік өзгермелі жұлдыздар мен екі Novae жұлдызын тапты. Нәтижелердің көбісі Astronomische Nachrichten журналында жарияланды. Көп жылдар бойы Шмидт Марс пен Юпитер планеталарын зерттеп, олардың бетіндегі өзгерістерді суреттеп шықты. Ол 1860 жылы жарық кометаны байқап, екі жылдан кейін периодты кометаны тапты. Ашық аспан оған мыңдаған метеорларды байқауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол Айдың бірнеше рет күнді тұтылуын байқауға мүмкіндік алды. Берлинде жарық көрген Айдың топографиялық картасы (Chaptre der Gebirge des Mondes) оның негізгі еңбегі болып табылады. Диаметрі екі метрлік, 25 бөліктен тұратын және Айдың көрінетін бетін бейнелейтін аймақта 7,5 дюймдік Плоссл телескобында байқалғандай, шамамен 30,000 кратер бар. Ол Линне кратерінің морфологиялық өзгерістерін көрсететін маңызды зерттеу жүргізді. Юлиус Шмидт Афина обсерваториясының метеорологиялық қызметін қайта ұйымдастырды. Ол Грекияның көптеген жерлерінде метеорологиялық бақылаулар жүргізді және Париж обсерваториясына деректерді үнемі жіберіп отырды. Бұл нәтижелер оның "Греция физикалық географиясы туралы" еңбегінде (1864) баяндалған. Шмидт сейсмология саласына үлкен қызығушылық танытты. Ол еріктілердің көмегімен 3000-нан астам жер сілкінісін тіркеп, "Жер сілкінісі туралы зерттеулер" (1975) атты еңбегін жариялады. Ол 1866 жылы Санторини жанартауының атылуын бақылап, зерттеуді және 1874 жылы жанартаулар туралы тағы үш зерттеуді жариялады (Этна, Везувий, Стромболи). Юлиус Шмидт ежелгі Троя қаласына барып, географиялық және археологиялық зерттеулер жүргізді.

1884 - 1890: Д. Коккидис

1884 жылы Афины обсерваториясының директоры болып Димитриос Коккидис тағайындалды. Обсерваторияның қаржылық жағдайына байланысты (Синас отбасының қайырымдылық қаражаты толығымен сарқылып кеткен) және Шмидттің жалақысын төлеген Синас отбасынан түскен қор енді Обсерваторияның директорын төлемей қалды. Өкінішке орай, Коккидис өз уақытын ақысыз ұсынды, бірақ әкімшілік және ғылыми қызмет үшін мүмкіндіктері өте шектеулі болды. Астроном астрономия саласында мақалалар жаза алды және Корфу, Закинф және Ларисадағы метеостанцияларды кеңейтті. Ол уақытты есепке алу мақсатында тұрақты меридиан шеңберін бақылауды жалғастырды және күн дақтарын бақылады.

1890-1934: Д. Эгейтис басқаруымен обсерваторияның "қайта өркендеуі"

1890 жылы 19 маусымда Грекияның парламенті арнайы заң қабылдап, Афины обсерваториясын мемлекеттік зерттеу мекемесіне айналдырды. Атауы Афина ұлттық обсерваториясы деп өзгертілді. Арнайы заңның арқасында Деметриос Эгинитис NOA директоры болып тағайындалды. Астрономиялық институттың жанында тағы екі институт құрылды, олар метеорология және сейсмология институттары болды. Эгейтис жаңа институт үшін қаржы табу үшін аянбай жұмыс істеді. Ол университеттен несие алып, обсерватория ғимаратын қалпына келтіріп, жабдықтарды жаңартты. Грекиядағы экономикалық жағдайға байланысты мемлекеттік көмек өте шектеулі болды, бірақ Эгейтис жергілікті грек қауымдастығынан едәуір қаражат пен қайырымдылық жинаған ұлттық комитет ұйымдастырды. Обсерваторияның Тисейо учаскесі кеңейтілді, көршілес аумақ сатып алынды және жаңадан жиналған қаржыға үш жаңа ғимарат салынды. NOA-да заказ бойынша 16 см меридиан шеңбері мен 40 см рефрактор орнатылды. Тағы бір телескопты, 20 см-лік рефлекторды К. Ионидис сыйға тартты. Эгейтис метеорологиялық желісін қайта ұйымдастырды, жүзге жуық жаңа станция қосылды және сейсмологиялық қызмет құрылды. Сондай-ақ, ол "Афина ұлттық обсерваториясының жылнамалары" атты каталогты ұйымдастыруды ұйымдастырды. Эгейтис Грекияның саяси және академиялық өмірінде маңызды рөл атқарды. 1917 жылы және 1926 жылы білім министрі болды. Эггитис Грекияда Шығыс Еуропалық уақыт белдеуін енгізді және Юлиан күнтізбесін Грегориан күнтізбесімен алмастырды, оны елдің жаңа стандарты етті. Ол Афины академиясын және Салоники университетін құрды.

НОА метеорологиялық станциясы

Афинаның ұлттық обсерваториясы Грекиядағы ең көне метеорологиялық станцияны және Оңтүстік Еуропадағы ең көнелердің бірі. Станция Афинаның орталығында, Тисейо маңындағы (Нимфалар төбесі) орналасқан. А класты метеорологиялық станция 1890 жылдың 11 қыркүйегінен бастап дәл осы жерде орналасқан, ал 1858 жылы Тисейодағы басқа жерде жұмыс істей бастады.