Кіріспе
Халықаралық үкіметтік емес ұйым Global Witness - бұл 1993 жылы құрылған халықаралық үкіметтік емес ұйым, ол бүкіл әлемде табиғи ресурстарды пайдалану, қақтығыс, кедейлік, сыбайлас жемқорлық және адам құқықтарын бұзу арасындағы байланысты бұзуға тырысады. Ұйымның Лондонда және Вашингтонда кеңселері бар. Global Witness ешқандай саяси бағыты жоқ деп мәлімдейді. Майк Дэвис 2020 жылдан бері ұйымның бас директоры болып табылады.
Global Witness is an international NGO established in 1993 that works to break the links between natural resource exploitation, conflict, poverty, corruption, and human rights abuses worldwide. The organisation has offices in London and Washington, D. C.
Global Witness states that it does not have any political affiliation. Mike Davis has been the organisation's CEO since 2020.
Профиль
Global Witness өзінің мақсаттары табиғи ресурстарды сыбайлас жемқорлықпен пайдалану мен халықаралық сауда жүйелерін ашу, жазасыздықты, ресурстарға байланысты қақтығыстарды, адам құқықтары мен қоршаған ортаны бұзуды тоқтату жөніндегі науқандарды жүргізу екенін айтады. Ұйым алмаздар мен басқа да табиғи ресурстардың қақтығыстарды қалай қаржыландыратынын немесе сыбайлас жемқорлықты қалай қозғайтынын зерттейді. Ол нақты жеке тұлғалар мен кәсіпкерлік субъектілердің заңсыз және тұрақты емес орман пайдалану, мұнай, газ және тау-кен өндірісіндегі сыбайлас жемқорлық сияқты іс-әрекеттерге араласуын тергеп-тексеруді жүргізеді. Global Witness әдістемесі зерттеулерді, есептерді жариялауды және адвокаттық науқандарды жүргізуді біріктіреді. Есептер үкіметтерге, үкіметаралық ұйымдарға, азаматтық қоғамға және БАҚ-қа таратылады. Бұл әлемдік саясатты қалыптастыруға және табиғи ресурстарды өндіру мен саудалау туралы халықаралық ойлауды және сыбайлас жемқорлық пен тұрақты емес игерудің дамуға, адам құқықтарына және геосаяси және экономикалық тұрақтылыққа әсер етуіне ықпал етуі мүмкін.
Жобалар
Глобалл Витнес алмастар, мұнай, ағаш, какао, газ, алтын және басқа да минералдар бойынша жұмыс істеді. Ол Камбоджа, Ангола, Либерия, Конго Демократиялық Республикасы, Экваториалдық Гвинея, Қазақстан, Бирма, Индонезия, Зимбабве, Түркменстан және Кот-д'Ивуар елдерінде зерттеулер мен іс-шараларды зерттеді. Сонымен қатар ол "Шығарушы өнеркәсіптердің ашықтығын қамтамасыз ету бастамасы", "Кимберли процесі" және "Сіз төлейтінді жариялаңыз" сияқты халықаралық бастамаларды құруға көмектесті. (Global Witness 2011 жылы Кимберли процесінен шығып, енді ол жұмыс істемейді деп мәлімдеді.) Ұйымның алғашқы науқаны Камбоджа мен Таиланд арасындағы заңсыз ағаш саудасына қарсы жұмыс істеді, ол Кхмер-Кызыл партизандарын қаржыландыратын. Global Witness табиғи ресурстарды әскерилер мен әскери күштерді қаржыландыру үшін пайдалана алады және пайдаланады деп айтады. Олар азаматтарды өлтіреді, зорлайды және басқа да адам құқықтарын бұзуға жол береді. Онда "табиғи ресурстар бейбітшілік орнату мен оны сақтау үшін пайдаланылуы мүмкін" және "Африканың кедейлігін жоюдың кілті болуы мүмкін" делінген. 2019 жылға қарай Global Witness жыл ішінде осындай 212 өлімді тіркеді. Хун Сеннің туыстары мен басқа да билік өкілдері кінәлі деп жарияланғаннан кейін, Камбоджаның бір газетінде премьер-министрдің ағасы, провинция әкімі Хун Нэнгтің "Глобалл Витнес" ұйымынан кім болса да Камбоджаға қайтып келсе, "оларды бас сынғанша ұрып-соғатынын" айтқаны келтірілді. 2009 жылы Global Witness компаниясы Камбоджаның табиғи ресурстар лицензиясын берудегі сыбайлас жемқорлық туралы Country for Sale (Сату үшін ел) атты баяндамасын шығарды. 2010 жылы "Айналып жатқан құм" атты есеп жарық көрді. Ол Сингапурға экспорт үшін құмның кептірілуін қарастырды. Бұл сауда "премьер-министр Хун Сенмен тығыз байланыста болған екі белгілі камбоджалық сенатордың монополиясында" екенін мәлімдеді.
Конфликтті алмастар және Сьерра-Леоне
1998 жылы Global Witness "Жұмбақ сауда: Анголадағы қақтығыста компаниялар мен үкіметтердің рөлі" атты баяндамасын жариялады, онда Анголадағы азаматтық соғысты қаржыландырудағы халықаралық алмаз саудасының рөлі сипатталды. Қақтығыс алмаздарына қарсы науқан аясында Global Witness Кимберли процесінің сертификаттау жүйесін (KCPS) құруға көмектесті. Халықаралық мемлекеттік сертификаттау жүйесі қанды алмаз саудасын тоқтату үшін құрылды, үкіметтерден шикі алмаздарды тасымалдаудың қақтығыссыз екенін растауды талап етеді. Сахарадан оңтүстіктегі Африканың көптеген елдері сияқты Сьерра-Леоне де әлеуметтік теңсіздік, кедейлік пен қақтығыстың кең таралуы кезінде мұнай мен минералды ресурстарға ие. Алмаз өнеркәсібінде басымдықты Чарльз Тейлор бастаған көтерілісші қозғалыстар кезінде алмаздар Революциялық Біріккен фронтпен (RUF) қаруға айырбасталды. Бұл бүлікші топтың өзі ғана 125 миллион АҚШ долларын жинады. 1998 жылы Глобалл-виттс бриллианттар осы қақтығыстарды қозғайтынын мәлімдеді. БҰҰ-ның 2000 жылы жүргізген тергеуінің арқасында, осы асыл тастар Либерия арқылы Сиерра-Леоне шығысынан халықаралық нарыққа әкетіліп отырғаны анықталды. Кейін БҰҰ 2001 жылдың наурызында Либерияның алмас бағасына санкция енгізді. 2000 жылдың 19 шілдесінде Антверпенде өткен Дүниежүзілік алмаз конгресінде алмаз өнеркәсібінің қақтығыс алмаздарының сатылуын тоқтату қабілетін нығайту туралы қаулы қабылданды. Бұдан кейін, Global Witness және басқа да үкіметтік емес ұйымдардың халықаралық қысымы күшейіп, алмаз өндіретін елдермен үш жыл бойы кездесулер өткізілді, олар 2003 жылдың қаңтарында халықаралық алмаз сертификаттау жүйесін құрумен аяқталды. Резолюциямен алмаздарды экспорттау мен импорттау сертификаттау жүйесі, KCPS деп аталады, барлық елдерде тек ресми түрде бекітілген алмаздар пакеттерін ғана қабылдауды талап ететін заңнаманы енгізді, оған олардың конфликтсіздігіне кепілдік беретін KP сертификаты қоса берілді. Кез келген адам, сауда-саттық конфликт алмастар айыппұл салынады, ал тыйым салу керек жеке тұлғаларға табылған сауда-саттық осы тастар алмастар биржалары бойынша Дүниежүзілік федерациясы алмастар биржалары. Сьерра-Леонедегі Кимберли процесі (КП) жанжал алмаздарының ағынын шектеуде тиімді болды. Ең бастысы, КП осы адамдардың өмірінде бейбітшілік пен қауіпсіздікті қалпына келтіруге көмектесті және осы ортада тұрақтылық орнату арқылы олардың дамуына ықпал етті. Ол халықаралық нарыққа алмаздарды көптеп шығаруда, мемлекеттік кірістерді көбейтуде және даму мәселелерін шешуге көмектесті. 2006 жылы Сьерра-Леонеден заң жүзінде 125 млн АҚШ доллары көлемінде алмаз экспортталды, бұл 1990 жылдардағы жағдаймен салыстырғанда мүлдем тең.
Мұнай, газ және тау-кен өндірісі
Global Witness компаниясы мұнай, газ және тау-кен салаларында ашықтықты арттыру үшін үгіт-насихат жүргізеді. Ол "компанияның төлемдері мен мұнай, газ және тау-кен секторынан түскен мемлекеттік кірістерді міндетті түрде жариялауды" қолдаған Publish What You Pay (PWYP) коалициясының құрылтайшы мүшесі. PWYP-ге әлемнің 300-ден астам азаматтық қоғам ұйымдары мүше. PWYP-нің басқа құрылтайшылары арасында CAFOD, Oxfam, Save the Children UK, Transparency International UK және Ашық қоғам институтының төрағасы Джордж Сорос бар. Global Witness компаниясы 2002 жылдың қыркүйегінде Жоханнесбургте өткен тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммитте Ұлыбританияның сол кездегі премьер-министрі Тони Блэр жариялаған және 2003 жылдың желтоқсанында Дүниежүзілік банк ресми түрде қолдаған "Экстрактивті өнеркәсіптердің ашықтығын қамтамасыз ету жөніндегі бастаманы" (EITI) құруға көмектесті. EITI - бұл PWYP белсенділерінің еңбегінің нәтижесі. Қазіргі таңда оны әлемдегі мұнай, тау-кен және газ компаниялары мен институционалдық инвесторлардың басым бөлігі қолдап отыр, оның жалпы құны 8,3 триллион АҚШ доллары. Global Witness EITI халықаралық консультативтік тобының мүшесі және EITI кеңесінде отырады.
Конго Демократиялық Республикасы
Глобалл Витнес Конго Демократиялық Республикасында (КДР) бірқатар мәселелерді белсенді түрде қарастырады. Олардың веб-сайтында Конго Демократиялық Республикасы туралы бөлімде былай деп жазылған: "Саясатшылар, әскерилер және отаршыл топтар елдің табиғи байлығын талан-таражға салып, оны халықты зиянға тіге отырып, өздерін байыту үшін пайдаланды". Global Witness Ұлыбритания үкіметі мен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне Конгоның шығысындағы соғысқа себепші болып отырған минералдар саудасын тоқтатуды талап етті. Global Witness қақтығыс ресурстарын "қақтығыс жағдайында жүйелі түрде пайдаланылатын және саудаланатын табиғи ресурстар адам құқықтарын бұзуға, халықаралық гуманитарлық құқық бұзушылықтарға немесе халықаралық құқық бойынша қылмыстарға әкелетін бұзушылықтарға ықпал етеді, пайда көреді немесе нәтижесінде болады" деп анықтайды.
Орман
Global Witness ұйымы Либериядағы азамат соғысын қаржыландыруға ағаш қалай көмектескені туралы баяндама жасап, сондай-ақ, Бурмадан Қытайға ағаш контрабандасын қарады. 2010 жылы Global Witness компаниясы Францияда DLH компаниясына қарсы сот ісіне кірісті, бұл компания 2001 және 2003 жылдардағы азаматтық соғыс кезінде Либерия компанияларынан ағаш сатып алып, Чарльз Тейлордың режимін қолдады. Global Witness орманды "климаттың өзгеруіне қарсы соңғы қорғаныш" деп сипаттап, орманды жою жалпы әлемдік көмірқышқыл газының 18 пайызын құрайды. БҰҰ-ның "Ағаштарды жою мен орманның құлдырауынан болатын шығарындыларды азайту" (REDD) туралы келісімге қол жеткізуге тырысуы туралы Global Witness былай деді: "REDD орман мен жергілікті қоғамдастықтар үшін айтарлықтай қауіп төндіреді және азаматтық қоғам тәуелсіз бақылаушы ретінде ақшаның ұлттық заңдарға және халықаралық нұсқауларға сәйкес пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін қатысса ғана табысты болады". Global Witness Дүниежүзілік банктің дамушы елдердің экономикалық өсуіне ықпал ететін экспортқа негізделген өнеркәсіптік ағаш кесуді ынталандыруды қолдаған әдісін сынға алды, оның пікірінше, бұл бірнеше рет сәтсіздікке ұшырады. Оның орнына, Global Witness орманға тәуелді қауымдастықтарға, олардың елдеріне, қоршаған ортаға пайда әкелетін басқару стратегияларын қолдайды және орманға "халықаралық актив" ретінде қарайды.
Банктер
2009 жылы Global Witness банктердің сыбайлас жемқорлықты жеңілдетудегі рөлі туралы науқанды бастады. Оның "Жұмыссыз абайлық" атты баяндамасында жемқорлық режимдермен бизнес жасаған кейбір ірі банктердің есімдері аталады. Бұл банктер "осы клиенттерді қабылдап, мемлекеттік активтерді өздерін байыту немесе өз халқына қатыгездік жасау үшін пайдаланатындарға көмектеседі" және "бұл сыбайлас жемқорлық әлемдегі ең кедей халықты кедейліктен құтылу мүмкіндігінен айырады және оларды көмекке тәуелді етеді" деп дәлелдейді. 2010 жылғы 9 ақпанда The Guardian газетіне жазған хатында Лоусон британдық банктерді сыбайлас жемқорлыққа "күрсетілген қатысы бар" деп айыптады.
Судан
Global Witness Суданның мұнай өнеркәсібінде ашықтық орнату үшін науқан жүргізді. Global Witness 2009 жылдың маусым айында Fuelling Mistrust деп аталатын баяндаманы жариялады, онда Судан үкіметі жариялаған өндіру көрсеткіштері мен аймақта жұмыс істейтін негізгі мұнай компаниясы CNPC жариялаған көрсеткіштер арасындағы 26 пайызға дейінгі айырмашылықтар көрсетілген. Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы бейбіт келісім мұнайдан түсетін табысты бөлісу туралы келісімге негізделген.
Зимбабве алмастары
2010 жылдың маусым айында Global Witness ұйымы Зимбабведе Марендж алмаз кен орындарында адам құқықтарының бұзылуы туралы сынға түсті. Ол "Қанды алмас қайтарылды" атты баяндамасын жариялады, онда Кимберли процесінің сертификаттау схемасы Зимбабведегі дағдарысқа тиімді жауап бере алмағаны үшін сынға алынды. 2010 жылдың шілдесінде Тендай Мидзи The Zimbabwe Guardian газетінде Global Witness және Partnership Africa Canada-ны "олар өкілдік ететін батыс үкіметтерінің ойлап тапқандары" деп айыптады.
Малайзия
Global Witness ұйымы "Малайзияның көлеңкелі мемлекеті" атты бейнероликте Малайзияның Саравак штатының бас министрі Тайб Махмудтың әкімшілігіне қатысты жер сатуға қатысты жемқорлық фактілерін әшкереледі. Видеода Тайбтың туыстары мен олардың адвокаттарымен сөйлескен видео түсірілген.
2020: Дүниежүзі бойынша 227 экологиялық белсенді қаза тапты
2019 жылы Global Witness 212 экологиялық белсенділердің өлтірілуін тіркеді, бұл 2012 жылы осы жазба процесі басталғаннан бері ең нашар жыл болды. Бұл 2018 жылы 197 адамнан көп. 2020 жылы 227 адам қаза тауып, аурудың саны тағы да өсті.
Кірістер
Глобалдық Куәгерлердің қаржысының басым бөлігі қорлар, үкіметтер мен қайырымдылық ұйымдарынан берілетін гранттардан келеді. Олардың басты игіліктерінің бірі - Ашық қоғам институты, ол сонымен қатар Хьюман Райтс Вотч-ті қаржыландырады. Глобалл Витнес Норвегия мен Ұлыбритания үкіметтерінен, Адессиум қорынан және Оксфам Новибтен қаржы алады. Ұлыбританияда Global Witness Trust - Global Witness жұмысын қолдап отырған тіркелген қайырымдылық ұйымы. 2007 жылы The Guardian газетіне берген сұхбатында құрылтайшы директорлардың бірі Патрик Элли үкіметтен ақша алу олардың науқандарын бұрмалай алады деген пікірді жоққа шығарды: "Қаржыландыруға емес, науқанға жетекшілік ету біздің тәуелсіздігіміз ешқашан қамтылмағанын білдіреді" деп дәлелдеді ол. "Сауда және өнеркәсіп министрлігі бірде бізден құпиялылық туралы шартқа қол қоюды сұрады. Біз мұндай жағдайда қаржыны қабылдамаймыз деп шештік. Ешбір үкімет бұған дейін ешқандай шектеу қоюға тырысқан жоқ". 2008 жылдың желтоқсаны мен 2009 жылдың қараша аралығында "Global Witness" компаниясының табысы 3831 831 фунт стерлинг болды. Оның 61 пайызы жеке қорлар мен қорлардан, 33 пайызы үкіметтерден, 3 пайызы көпжақты және үкіметтік емес ұйымдардан, 3 пайызы банктерден және басқа да көздерден грант түрінде берілді. Global Witness өзінің қаражатының 75 пайызын науқандарға, 7 пайызын байланыс пен қаржы жинауға, ал 18 пайызын қолдау мен басқаруға жұмсайтынын айтады. GW-дің 2021 жылғы жылдық есебі 2020-2021 жылдар аралығында үкіметтік емес ұйымның жылдық табысы 11,4 фунт стерлингтен 10,1 миллион фунт стерлингке дейін төмендеп кеткенін көрсетті.