Кіріспе

Қоршаған ортаны қорғау мақсатымен жасалған саботаж – экожүйелерге зиян келтіру қылмысы. Экотаж (/'//i//k//@//,//t//a://zh/ EEkəTAHZH) – қоршаған ортаны қорғау мақсатымен жүзеге асырылған саботаж.

Істер

Төмендегі барлық шығын көрсеткіштері АҚШ долларында көрсетілген. Кейбір белгілі экотаж әрекеттеріне мыналар кіреді:

Шамамен 1969–1985 жылдары; экологиялық белсенді Джеймс Ф. Филлипс, "Түлкі" деген кодтық атпен жасырын жұмыс істеп, Иллинойстағы Фокс өзенін ластаған корпорацияларға қарсы бірқатар экотаж әрекеттерін және жарнамалық науқандарды жүргізді. 1998 – АҚШ-тағы Вейл тауындағы ғимараттарды ELF (Жерді азат ету фронты) өртеп жіберді. 1999 жылдың 11 наурызы – Жаңа Зеландиядағы Өсімдіктер мен азық-түлік зерттеу орталығында генетикалық түрлендірілген картоп түбірден жұлынып алынды. 1999 жылдың 25 желтоқсаны – Орегон штатының Монмут қаласындағы өрт Бойз Каскад ағаш өңдеу компаниясының бас кеңсесін жойды, бұл 1 миллион доллардан астам шығынға әкелді (1999 жылы 1,0 доллар шамамен соңғы жылдары миллион долларға тең). ELF жауапкершілікті өз мойнына алды. 2001 – ELF мүшелері Вашингтон университетінің қалалық бағбандары орталығындағы өртке қатысқандары үшін сотталды, бұл 7 миллион долларлық ($7.0, 1999 жылы шамамен соңғы жылдары миллион долларға тең) зиян келтірді. 2003 – 1 тамызда Калифорния штатының Сан-Диего қаласында салынып жатқан 206 пәйіктік кондоминиум өртеніп, 20 миллион доллардан астам зиян келтірді ($20.0, 1999 жылы шамамен соңғы жылдары миллион долларға тең). Оқиға орнындағы 12 футтық баннерде «Егер салсаң, өртеміз» деп жазылған, ал қолтаңбада «ЭЛФ ашулы» делінген. 2003 – 22 тамызда ELF-ке байланысты өрт сөндірушілер Лос-Анджелестің шығыс жаққа орналасқан автосалондарына шабуыл жасап, қойманы өртеп, 100-ден астам көлікті, олардың көпшілігі SUV немесе Hummers (жақсы отын тиімділігі болмағандықтан таңдалған) бүлдіріп, 1 миллион доллардан астам зиян келтірді ($1.0, 2003 жылы шамамен соңғы жылдары миллион долларға тең).

Әдебиет пен танымал мәдениетте

1972 жылы экологиялық әрекеттер туралы "Экотаж!" атты кітабында Сэм Лав пен Дэвид Обст "экология" және "саботаж" сөздерін біріктіріп, "тактикалық биологияның бір саласын" сипаттау арқылы "экотаж" сөзін ойлап тапқандарын мәлімдеді. Әдебиетте экотаж практикасы Эдвард Эббидің 1975 жылғы анархистік романы "Монки-Вренч Бандасы" және оның жалғасы "Хайдук тірі!" (1990 ж.) арқылы танымал болды. Бұл тақырып Карл Хиасеннің "Туристік маусым" (1986) және "Науқас күшік" (2000), Нил Стивенсоннің "Зодиак: Эко-триллер" (1988), Т. Корагессан Бойлдың "Жердің досы" (2000), Дейв Форменнің "Лобо аутбактының жаназа үйі" (2000) және Ричард Мелоның "Жокерман 8" (2004) сияқты басқа да романдарында да кездеседі. Қоршаған ортаны қорғаудың радикалды бейнелемелері Н. Скотт Момадейдің "Таңғы үй" (1968), Джеймс Уэлчтің "Қандағы қыс" (1974) және Лесли Мармон Сильконың "Дәстүр" (1977) сияқты ірі американдық үндістердің романдарына да әсер етеді. Балалар мен жасөспірімдерге арналған бірнеше кітаптар қоршаған ортаның қауіпке ұшырауына радикалды жауаптарды қарастырады, оның ішінде Карл Хиасеннің "Хут!" (2002), "Жуып тастау" (2005) және "Шашырату" (2009), Клэр Диннің "Girlwood" (2008), S. Террелл Френчтің "Operation Redwood" (2011) және Сайлас Хаус пен Нила Васванидің "Бір күн" (2012) кітаптары бар. Экотаж Ким Стэнли Робинсонның ғылыми-фантастикалық "Марс" трилогиясында Қызыл саяси партияның наразылық білдіру құралы ретінде еске алынады. Әдетте "қызылдар" Марстың терраформациясын баяулату мақсатында терраформациялық жобаларды жояды. "Бетон" мини-сериалы "Тау сияқты ойлау" Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы бірінші өсімдік ормандарын қорғауға бағытталған экотаж туралы. Экотаж сондай-ақ "Шоук каньоны" (1986) және "Қауіпті жерде" (1994) сияқты фильмдерге де әсер етеді.