Кіріспе
Босния мен Герцеговина тарихының кезеңі 15-19 ғасырлар Осман империясының Босния мен Герцеговинадағы (алғашқыда санжак, содан кейін эялет) және Герцеговинадағы (содан кейін санжак, содан кейін эялет) билік дәуірі 1463/1482 жылдан 1878 жылға дейін іс жүзінде және 1908 жылға дейін заңды түрде жалғасты.
The Ottoman Empire era of rule in Bosnia and Herzegovina (first as a sanjak, then as an eyalet) and Herzegovina (also as a sanjak, then eyalet) lasted from 1463/1482 to 1878 de facto, and until 1908 de jure.
Османдықтардың жаулауы
Османдықтардың Босния мен Герцеговинаны жаулап алуы 1384 жылы басталды, содан кейін Османдықтардың басып алуы Босния Кражиште деп аталатын аймаққа дейін кеңейді. Босния патшалығы ақыры 1463 жылы құлады. Герцеговина 1482 жылы түрік қол астына түсті. Қазіргі Боснияның батыс бөліктері Османдықтардың шабуылына ұшырауға тағы бір ғасыр уақыт кетті. Босния Бериславич патшалық әулетімен заңды түрде жалғасты, ақыры 1527 жылы оның астанасы Яйце құлдырауымен құлдырады. Сол жылы алғашқы басқыншылық әкімшілік құрылды. 15 ғасырдың екінші жартысында Осман империясы басып алғаннан кейін босниялықтардың едәуір бөлігі ислам дінін қабылдады, бұл оған Балқан аймағында ерекше сипат берді. Бұл түрлендіру кенеттен емес, Осман империясы енгізген әртүрлі ережелерге негізделген біртіндеп жүргізілген процесс сияқты. Мұсылмандардың саны көпшіліктің дініне айналуы үшін жүз жылдан астам уақыт кетті. Ғалымдардың жалпы пікірінше, босниялықтардың исламға айналуы зорлық-зомбылық әдістерімен емес, негізінен бейбіт және ерікті түрде болды.
Осман билігі
Түріктер 1541 жылы Славонияны және Венгрияның көп бөлігін жаулап алған болатын. Келесі ғасырда Боснияның көп бөлігі шекаралық аймақ емес еді, салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүрді. Ол Осман Босния және Герцеговина Eyalet-імен басқарылды. Алайда, империя 1683 - 1697 жылдардағы Австриямен соғыста жеңіліп, Карловиц келісімінде Славония мен Венгрияны Австрияға бергенде, Боснияның солтүстік және батыс шекаралары Австрия мен Осман империясы арасындағы шекараға айналды. 1716 жылы Австрия Солтүстік Босния мен Солтүстік Сербияны басып алды, бірақ бұл 1739 жылға дейін созылып, Белград келісімінде Осман империясына берілді. Осыдан кейін шекаралар бір жарым ғасыр бойы сақталды, бірақ шекаралық соғыстар жалғасты. Осман империясы мен Австрия мен Венеция арасындағы соғыстар Боснияны кедейлендірді және одан әрі көші-қон мен қоныс аударуды көтермеледі; Венгрия мен Славониядан келген мұсылман босқындары Боснияға қоныс аударып, жергілікті босниялық халыққа сіңісіп кетті, ал көптеген шығыс православиелік мәсіхшілер, негізінен Косоводан, сонымен қатар Сербия мен Босниядан келгендер, Босния шекарасынан басқа Славонияға және Аустрия императорының шақыруымен әскери шекараға қоныс аударды. Аустрия-Ресей-Түрік соғысы (1735-39) туралы Осман мұсылмандары жазған, ағылшын тіліне аударған К. Фрейзердің айтуынша, босниялық мұсылман әйелдер Остервич атик (Östroviç i âtık) қамалын қоршауда австриялық немістерге қарсы "қаһармандыққа ие болғаннан бері" шайқаста соғысты. Босния мұсылман әйелдері мен еркектері Остервичатик шайқасында қаза тапқандардың арасында болды. Босния мұсылман әйелдері Бузин (Бузин) бекінісін қорғауда шайқасты. Әйелдер мен ерлер Четин (Четин) бекінісінде австриялықтарға қарсылық көрсетті. Османдықтар мен австриялықтар арасындағы соғыстың Османдық емес жазбаларына сәйкес босниялық әйелдер әскерилік деп саналды және олар босниялықтардың австриялық шабуылшыларға қарсы шайқаста табысқа жетуіне ықпал етті. Жаңа Пазар, Изворник, Острович и Атик, Четин, Бузин, Градишка және Баналука австриялықтардың соққысына ұшырады. Француздық бір деректе босниялық мұсылман әйелдердің соғыста көрсеткен ерлігі туралы жазылған. Осман сұлтандары 19-ғасырдың басында шекаралық соғыстардан туындаған ауыр мәселелерді шешу үшін әртүрлі экономикалық және әскери реформаларды жүзеге асыруға тырысты. Алайда реформалар босниялық әскери басшылардың қарсылығына тап болды. Бұл көтерілістердің ең әйгілісі 1831-1832 жылдардағы капитан Гусейн Градащевич (Змай од Босне, Босниялық айдаһар) бастаған көтеріліс болды, оған мыңдаған босниялық сарбаздар қосылды. Бірнеше айқын жеңіске қол жеткізгеніне қарамастан, көтерілісшілер 1832 жылы Сараево маңындағы шайқаста жеңілді. Ішкі қайшылықтар көтерілістің сәтсіздігіне ықпал етті, өйткені Градщевичті Герцеговинаның көптеген ақсүйектері қолдамады. 1850 жылы көтеріліс басылды, бірақ империя құлдырап кетті. Осман билігі 1878 жылға дейін төрт жүз жылдан астам уақытқа созылды, бірақ номиналды Босния Герцеговина Осман территориясы болып қала берді (нақты тиімді биліксіз) 1908 жылға дейін ол ресми түрде Австрия-Мажарстанның бөлігі болды.
Басқару құрылымы
Осман билігі Боснияда көптеген сәулет инвестицияларын және Сараево мен Мостар сияқты көптеген жаңа қалаларды құру мен дамытуды көрді. Бұл негізінен босниялықтардың сұлтандар мен түріктердің алдындағы жоғары құрметіне байланысты. Империя түрік пен босниялықтардың арасындағы тығыз қарым-қатынасты дамытты, ал Осман дәуіріндегі көптеген түрік босниялықтармен сенім және туыстық қарым-қатынас жасады.
Әкімшілік
Қазіргі Босния мен Герцеговинаның аумағы бастапқыда Осман Румелия провинциясының (бейлербейлік) бөлігі болды және Боснияның (Босна), Герцеговинаның (Герцеговина) және Зворниктің (Изворник) үш санджағы (екінші деңгейдегі әкімшілік бірліктер) арасында бөлінді. 1580 жылы Османлы Босния аймағын құрды, ол Босния мен Герцеговинаның санджактарына бөлінді. Олар сонымен қатар жергілікті басқару мен ауыл шаруашылығын өзгерткен, бірақ жалпы алғанда еуропалық феодалдық феодалдық жүйеге ұқсас болған спахи жүйесін (әрине, тимар иеленуші жүйесі) енгізді. Кейін Осман Танзимат реформаларының бір бөлігі ретінде аймақ Босния вилайеті болып, қазіргі Босния мен Герцеговинаны Санджак аймағымен (содан кейін Нови-Пазар санжағы), Сербия мен Черногорияның кейбір бөліктерін қамтыды.
Дін
Босния шіркеуінің барлық мүшелері ақырында ислам дінін қабылдады. Дәл сол қатынастар туралы немесе оның қаншалықты ерікті болғаны немесе болмағаны туралы қарама-қайшылықты мәлімдемелер бар. Түріктердің алғашқы дефтерлері босниялық мәсіхшілерді католиктер мен православие дінінен анық ажырататындықтан, қазіргі уақытта Осман империясы кезінде христиандардың саны бірнеше жүзден аспайтыны туралы жалпы пікірде. Осман билігі Босния мен Герцеговинаның этникалық және діни құрылымын да өзгертті. Көптеген католик босниялықтар Хорватияға, ол Габсбургтер Австриясы Венгрия Корольдігінің көп бөлігін Османдықтар жаулап алғаннан кейін және Венгрия құлағаннан кейін Венеция Республикасы басқаратын Далматияға кері шегініп кетті. Керісінше, Хорватия екі ғасыр бойы Австрия-Мажарстанның, Босния Осман империясының билігінде болған кезде, солтүстік пен батыстан келген мұсылмандар Боснияға көшіп келіп, оның солтүстік-батыс бұрышында Бихачтың айналасында мұсылмандық қалта қалыптастырды. Осман дәуірі Боснияда, негізінен Сараевода сефардтық еврей қауымының дамуын да көрді. Сефардтық яһудилер 15 ғасырдың соңында католиктік Испанияда қудаланып, қуылды. Олардың көбі Осман империясында басқа діндерге (әсіресе Кітап халқына) төзімділік танытқаны үшін, негізінен Стамбулда және оның айналасында қоныстанды. Сараевода алғашқы мәжілісхана 1581 жылы салынған.
Салық салу
Осман дәуірінде христиандар Осман билігі тарапынан "дхмис" деп саналды, бірақ мұсылман азаматтары сияқты шектеулерге ұшырайды. Диммилер әскерге шақырылмады, бірақ олар джизья (Боснияда главарина) деп аталатын арнайы салық төледі. Осман билігі кезінде христиан ата-анасының көптеген балалары, православиелік немесе католик болғанына қарамастан, отбасыларынан бөлініп, янисарлар корпусының мүшелері ретінде өсті (бұл практика devşirme жүйесі ретінде белгілі болды, 'devşirmek' "жинақтау" немесе "жалдауға" дегенді білдіреді). Алайда бұл рәсімді сол аймақтың көпшілігі қатты жек көретін. Бұл жанисардың Осман империясындағы жоғары дәрежесіне байланысты болды. Білімділігі арқасында (оларға өнер, ғылым, математика, поэзия, әдебиет және Осман империясында қолданылатын араб, босния, хорват, серб, грек және түрік тілдері сияқты көптеген тілдер оқытылды), яничарлар оңай губернатор немесе тіпті Ұлы визирь болу үшін жұмыс істей алды.