Кіріспе
Боливияның құқық қорғау органы Боливияда құқық қорғау 40,000 адамнан тұратын Cuerpo de Policía Nacional (Ұлттық полиция корпусы) ішкі қауіпсіздікке және құқық пен тәртіпті сақтауға жауапты.
Law enforcement in Bolivia is reliant on the 40,000 member Cuerpo de Policía Nacional (National Police Corps) responsible for internal security and maintaining law and order.
Тарихи негіздер
1826 жылы 24 маусымда Аякучоның маршалы Антонио Хосе де Сукре Боливияның алғашқы полиция күшін ұйымдастырғанмен, 1886 жылға дейін Ұлттық полиция (Policía Nacional) ресми түрде құрылмаған. Боливия полициясы 1937 жылы Ұлттық карабинерлер корпусы (Cuerpo Nacional de Carabineros) және оның кәсіби оқу мектебі, Полиция мектебі (Escuela de Policía) құрылғаннан кейін ұлттық полиция академиясы (Academia Nacional de Policías) болып қайта аталды. Карабинерлер Чако соғысынан кейін әскери полиция, жандармерия корпусы (Cuerpo de Gendarmería), жарымәскери қауіпсіздік полициясы (Policía de Seguridad) және армияның карабинер полкі (Regimiento de Carabineros) біріктірілді. Боливияның полиция күштері әрқашан кіші саяси билік орындарына емес, ұлттық үкіметке жауап беретін. Орталықтандырылған полиция билігі туралы түсінік Конституцияда бекітілген. 1886 жылғы полиция заңы ХХ ғасырдың бірінші жартысында қолданылып келген жүйені ресмилендірді. 1950 жылы Боливияның полиция және карабинерлер туралы органикалық заңы (No. 311) полиция жүйесін елеулі түрде қайта қарады. No Заң 311 және 1886 жылғы заң қазіргі полиция жүйесінің құқықтық негізін құрайды.
Өңірлік полиция ұйымы
Ұлттық полиция корпусы аумақтық негізде ұйымдастырылған орталықтандырылған күш болып табылады. Боливияның әр департаментінде полиция округі бар, олар аймақтарға бөлінеді. Ұлттық полиция мен Ұлттық гвардияның жергілікті бөлімшелері елдің барлық аймақтарында орналасты және Ла-Пастағы бас директордың кеңсесіне тікелей хабарлайтын болды. Әр департаментте әдетте бір бригада (бригада) карабинерлер болды, олар қалалық және ауылдық күштерден тұратын. Әр тоғыз департаменттің астанасында орналасқан бағынысты штабтар (оларды бригадалар деп те атайды) операцияларды үйлестіріп, бақылайды. Әр бригада қалалық команда мен ауылдық командаға бөлінді. Департаменттік астанадағы қалалық команда полиция бөлімдері мен жергілікті түрмелерді басқарады, сондай-ақ патрульдік және қылмыстық тергеу бөлімдеріне бөлінді. Департаменттердегі корпус қызметкерлері мен бөлімшелерінің көпшілігі олардың көлеміне, құрамына, миссиясына немесе қызметіне қарамастан, қызмет еткен аймақтағы бригаданың бөлігі болып саналды және олар бір ведомстволық бөлімнің мүшелері болды. Ла-Пас қаласын ерекше атап өтейік, онда екі жеке карабингерлер полкі бас директор мен президенттің тікелей бақылауында болды. Бригаданың интегралды ұйымына басқа да ерекшеліктер елдің тұрақты ведомстволық бригада күштеріне тәуелділік ақылға қонымсыз немесе мүмкін емес деп саналған бөліктерінде жасалды. Санта-Круз департаменіндегі Сан-Игнасио-де-Веласко және Потоси департаменіндегі Тупизада екі аймақта департамент бригадаларынан басқа, жеке қарабиндер жасағы болды. Ауылдық команданың кейбір бөлім бригадасының қызметкерлері шекараның жиырма жеті маңызды нүктесіне және өзен мен көл порттарына орналастырылған шекаралық бекеттерге тағайындалды. Олардың ішінде кеден полициясының құрамдас бөлігі, сондай-ақ контрабанда мен шекарадан заңсыз өтудің басқа да түрлеріне қарсы күреске қатысы бар киім киген карабиндер болды. Карабинерлер сондай-ақ елдің шалғай және аз халықты аймақтарында азаматтық әрекеттерге белсене араласты. Қоғаммен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында полиция 1980-ші жылдардың басында Әлеуметтік коммуникация департаменті (Departamento de Comunicación Social) құрды. Корпус қызметкерлері үш топқа бөлінді: киім-кешекті персонал (карабинерлер); техникалық және көмекші персонал; және азаматтық полиция тергеушілері мен сәйкестендіру персоналы. Жалпы алғанда, әскери киім кигендердің дәрежелері әскердегідей болды. Төрт жалпы сыныптық топтар болды: шефтер (далалық офицерлер), офицерлер (компания офицерлері), кластар (NCO) тропалар (жекелер) әр сыныптың ішінде дәрежелер жүйесімен. Бірдей киінген персонал талап етілетін дәрежеге жеткен кезде берілетін жылдық емтихандар негізінде жоғарылатылды, бұл әдетте капитандар мен сержанттардан басқа барлық адамдар үшін төрт жыл болатын, олар жоғарылату үшін бес жыл уақытын өткізуі керек. Азаматтарды жіктеу жоғары тұрғандар (функционариос superiores) және төмен тұрғандар (функционариос subalternos) құралған әскери емес екі санатты жүйеге негізделген. 1980 жылдардың ортасында Ұлттық полиция корпусының шамамен 80 пайызы формадағы карабиншілер болды. Қалған 20 пайызы қылмысты анықтау, сот-медицина ғылымы, әкімшілік немесе логистика саласына қатысатын азаматтық полиция тергеушілері болды. Полиция құрамының жалпы әскери қызметшілерінің жартысы және әскери киім кимеген қызметкерлерінің 60 пайызы Ла-Пас қаласында орналасты. Ла-Паз полициясында Өрт сөндірушілерге бағынышты жарылғыш бригадасы (Brigada de Explosivos) болды. Жол қозғалысы полициясының 600 мүшесі жол қозғалысы ережелерін орындады. Бұл күштердің офицерлері ғана қару-жарақпен жүреді. Барлық мотоциклмен жүрген патрульшілер офицерлер болды. Әйелдер полиция бригадасы (Brigada Policial Femenina) жедел бөлімшелерге көмекші немесе қолдау ретінде қызмет етті. Бұл бригада мүшелері көлік қозғалысын басқарумен қатар, балалар мен әйелдерге қатысты полиция мәселелеріне көмектесті.
Қалалық полиция
Барлық муниципалитеттер жергілікті тәртіпті сақтау үшін жергілікті полиция күшін көтеруге құқылы. Алайда, тек Ла-Пас қаласындағы полиция (Policía Municipal de La Paz) деп аталатын осындай күш құрды. 1980 жылдардың ортасында бұл күштердің құрамында 400-ге жуық киім киген және 100-ге жуық киім кимеген мүшелер болды, олардың ешқайсысы қарулы емес еді. Олардың функциялары тек паркинг ережелерін және жергілікті заңдарды орындаумен шектелген. Ла-Пас қаласының басым бөлігі No No полиция округінің қарамағында болды. 2 -ші дивизия 5 эскадрильядан тұрады. Полиция округінің No 3 жалпы Эль-Альто деп аталатын қаланың үстіндегі кеңінен таралған шұңқырлар үшін жауапты болды. No No полиция полкі 4 Ла-Пас қаласының оңтүстігіндегі аймаққа қатысты билікті жүзеге асырды.
Арнайы полиция күштері
Ішкі істер, көші-қон және әділет министрліктеріне қарасты басқа полиция күштеріне тәртіпсіздікке қарсы, есірткіге қарсы және терроризмге қарсы бөлімшелер кірді.
Арнайы қауіпсіздік тобы
Арнайы қауіпсіздік тобы (Grupo Especial de Seguridad, GES) операциялық, техникалық және мамандандырылған бөлімше болды. Оның 450-ге жуық мүшесі мотоцикл компанияларына ұйымдастырылды. Олар қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру немесе жеке меншікке шабуылға қарсы әрекет ету үшін жұмылдырылды. Әдетте олар Заң шығару сарайында, Ішкі істер, көші-қон және әділет министрлігінде және басқа да мемлекеттік мекемелерде, немесе ұлттық полицияның Ұлттық гвардиясында және DIN-де қызмет етті. ГЭС терроризмге қарсы функцияларды да атқарды. 1987 жылдың наурыз айында француз полиция кеңесшілері мен Боливия сарапшылары GES-тің 400 мүшесіне үш айлық терроризмге қарсы курсты өткізе бастады. Оқудың мақсаты - адам қамауға алу оқиғаларына жауап беретін арнайы топ құру. Сол жылдың маусым айында Боливия полициясы терроризмге қарсы жиырма екі адамнан тұратын командалық құрама, Көп мақсатты интервенциялық бригада (Brigada de Intervención Polivalente, BIP) құрғанын ресми түрде жариялады.
Терроризмге қарсы күштердің элиталық тобы
Президент Хайме Пас Замора үкіметі терроризмге қарсы іс-қимылдар үшін жауапкершілікті Терроризмге қарсы арнайы элиталық күшке (Fuerza Especial Antiterrorista de Elite, FEAE) жүктеді.
Есірткіге қарсы арнайы күш
1980 жылдардың соңында шамамен 6000 адамнан тұратын есірткі полициясына 1987 жылы құрылған арнайы есірткіге қарсы күрес күштері (Fuerza Especial de Lucha Contra el Narcotráfico, FELCN) және оған бағынысты полиция, ауылдық аймақ полициясының патрульдік бөлімшесі (Unidad Móvil Policial para reas Rurales, Umopar) кірді. "Леопардтар" (Лос Леопардос) деп танымал болған Умопар 1983 жылдың соңында Кокаин саудасын жоюға арналған АҚШ қаржылай бағдарлама аясында және 1983 жылдың 11 тамызында екі ел қол қойған есірткі туралы төрт келісімге сәйкес құрылды. 1989 жылдың басында FELCN-де есірткі айналымына күдікті адамдар туралы дәлелдер жинаумен айналысатын өзінің жеке барлау қызметі болды.
Туристік полиция
Ұлттық туристік полицияның Ла-Паста және Кочабамбада кеңселері бар, Санта-Крузға кеңейту жоспарланып отыр, туристерге тегін көмек көрсетеді.
Түрме жүйесі
Боливиядағы түрмелерді батыс елдерінде сияқты азаматтық күш емес, полиция қызметкерлері күзетеді. Түрме жүйесіне қаржы аз бөлінеді, сондықтан полиция түрме периметріне ғана қарауылдайды; ішкі қауіпсіздікті әдетте тұтқындар басқарады. Боливияның ірі түрмелерінің көпшілігінде тұтқындар "делегатоларды" немесе бөлімдер басшыларын сайлайды, мысалы, білім беру, тәртіп, семинарлар және т.б. тәртіпті сақтау. Қаржы жетіспеушілігіне байланысты тұтқындар өздерінің камераларын сатып алуы немесе жалға алуы және тамақтану үшін ақы төлеуі керек; сондықтан тұтқындардың көпшілігі түрмеде болғаннан кейін қандай да бір жұмыс істеу керек. Кочабамба департаментіне қарасты Айни Рувей деп аталатын ұйым тұтқындарға ағаш ұсталық және металл цехтары сияқты қызметтерді көрсету арқылы өмір сүру үшін құралдар ұсынады, сонымен қатар білім беру сыныптары мен компьютерлік оқыту. Ерлер түрмелерінде тұтқындарға әйелдері мен балаларымен бірге тұруға рұқсат етіледі, оларға мектепте немесе жұмыста болу үшін түрмеден шығуға рұқсат етіледі. Осыған байланысты және қаржының жетіспеушілігіне байланысты көптеген түрмелер өте көп. Кочабамба департаментіне қарасты жалғыз мақсатты түрме - Эль-Абра, бұл ең жоғары қауіпсіздікті түрме; қаладағы басқа негізгі түрмелер әдетте қайта жаңартылған ескі қоймаларда орналасқан және көбінесе жеткіліксіз.
Жұмысқа қабылдау және оқыту
Тарихи тұрғыдан алғанда, полиция қызметі жалақысы, жағдайы және беделі төмен болғандықтан, жоғары сапалы кадрларды тартуға мүмкіндік бермейтін мансап таңдауға жатпады. Әдетте шағын қалалық орта таптан шыққан офицерлер мен жоғары азаматтық қызметкерлер салыстырмалы түрде жоғары сапалы болды. Көптеген офицерлер армиядан келген. Офицерлер Ұлттық полиция академиясын бітіргеннен кейін, армиядан ауысқаннан кейін, қабілетін көрсеткен үшін тікелей саяси тағайындау арқылы немесе тікелей қолдау арқылы тағайындалды. Азаматтар әрқашан саяси тағайындалғандар болды. Арнайы білім алу азаматтық қызметке тағайындалу үшін міндетті шарт болмағанымен, әдетте біраз біліктілік бар және жұмыс орнында оқытуға мүмкіндік береді. Әскерге шақырылған қызметкерлер алғашқы төрт айда жұмыс орнында оқытылады. Полиция білім беру жүйесінің оқу жылы ақпан айында басталды. 1983 жылы 120 оқушыдан тұратын Егемендік полиция негізгі мектебі (Escuela Básica Policial de Varones EBPV) ұлттық полицияның төменгі қызметкерлері үшін бір жылдық операциялық деңгейдегі оқу курсын өткізді. Ұлттық полиция академиясы офицерлерге төрт жылдық курс ұсынды. 1980 жылдардың басында академияның оқу бағдарламасына қылмыстық құқық, қылмыстық және азаматтық тергеу, криминология, баллистика, зертханалық ғылым, есірткі, көлік және жаяу жүргіншілер қозғалысы, адамдар мен қондырғылардың тәртібі мен қауіпсіздігі, жекпе-жек өнері және адам және қоғамдық қатынастар кірді. Академия сонымен қатар Солтүстік Каролинадағы Форт-Брэггтегі АҚШ Армиясының Арнайы соғыс мектебінің қарсы көтерілісші курсына негізделген арнайы курсты ұсынды. Полиция академиясы сонымен қатар офицерлерге шетелдік оқыту бағдарламасын ұсынды. Таңдалған мамандар АҚШ-та немесе көршілес елдерде, әсіресе Аргентина, Чили, Парагвай және Перуде, оқу курстарына жіберілді. Шетелдегі курстарын аяқтағаннан кейін, бұл оқушылар Боливияға қызмет етуге, академияда дәріс беруге немесе корпус бойынша бөлімшелер деңгейіндегі курстарды ұйымдастыруға және өткізуге оралды. Бұрын академияға түсу үшін талап етілетін білімнен гөрі саяси сенімділік пен үкіметке деген сенімділік маңызды болған. 1980 жылдардың басында үміткерлер медициналық, физикалық және психикалық тексеруден, сондай-ақ жалпы білімдерін тексеруден өтуі керек болды. Академияға оқуға қабылданған кадеттерге әскери қызметке шақыру үшін жас шектеулері қойылмаған. Оларды әскери қызметке қабылдау автоматты түрде әскери міндеттерден босатты. Студенттердің саны 480-500-ге дейін, олар төрт курсқа бөлінген. 1983 жылы академияда әйелдер саны өте аз болды, ал әйелдерді полиция қатарына енгізу тәжірибелік кезеңде болды. Мектепті бітіргеннен кейін, емтихан тапсыруды талап ететін курсанттар гуманитарлық бакалавр сертификатын, офицерлік атақты бейнелейтін семсерді және карабинерлердің екінші лейтенанты болып тағайындалады. Бригадалардан алынған түлектер өз бөлімшелеріне оралып, жергілікті сыныптарды ұйымдастырады. Жоғары полиция мектебі (Escuela Superior de PolicíasESP) 1969 жылы ақпанда подполковник және одан жоғары офицерлер үшін құрылды. ЭСП командалық бөлімдерді, операциялық бөлімшелерді және оқу орындарын басқару үшін жоғары офицерлерді дайындады. 1983 жылы ЭСП студенттер корпусы 57 жоғары офицерден құралған.