Кіріспе

Чарльз Комптон Рид (4 мамыр 1880 жыл - 28 қазан 1933 жыл) - ХХ ғасырдың басындағы бау-бақша қала қозғалысын қолдаған қала жоспарлаушы. 1880 жылы Жаңа Зеландияның Инверкаргил қаласында туған Рид Австралияда бау-бақша қалалары идеяларын таратудың басты тұлғасы болды. Рид Англияда журналист болып жұмыс істеген кезде ішкі қалалардың ығы-зығыларын көрді және қала құрылысын жақсарту қажеттілігі туралы жаза бастады. Ол Ұлыбританияның Garden Cities and Town Planning Association-да белсенді болды, ол 1913 жылы оның журналының хатшысы және редакторы болды. 1914-15 жылдары ол бес австралиялық штаттар мен Жаңа Зеландияда лекция өткізді. Оңтүстік Австралия 1916 жылы Рийдті қала құрылысы кеңесшісі етіп тағайындады, кейін 1918 жылы ол алғашқы ресми қала құрылысышы болды, ол 1920 жылға дейін осы лауазымда болды. 1917 жылы ол Аделаиданың бақша маңындағы қалашығының жоспарын жасады, бастапқыда Митчам бақшасы маңындағы жұмыс атауымен және ресми түрде полковник Лайт Гарднс деп аталды. Рид 1917 және 1918 жылдары Австралияның алғашқы екі қала құрылысы және тұрғын үй конференциясын шақырды. Ол екі рет Оңтүстік Австралияның мемлекеттік заң шығарушы органы арқылы қала құрылысы заңнамасын алуға тырысты: бірінші рет ол мүліктік бағытты жоғарғы палатамен жеңілді, ал екінші рет қабылданды, бірақ палата қатты өзгерді. Кейін Рид Австралиядан шетелдегі жоспарлау лауазымдарына кетті, 1921 жылы Куала-Лумпурда қала құрылысы бөлімін құрып, 1929 жылы Солтүстік Родезияға көшті. 1933 жылы Оңтүстік Африкада, Витватерсрандтың бас жоспарлаушысы болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң, ол өз-өзіне қол жұмсады. Чарльз Ридтің өмірі мен шығармашылығын Оңтүстік Австралия университетінің доценті Кристин Гарнаут кеңінен зерттеу жүргізді.

Австралиядағы ықпал

Чарльз Рид 1880 жылы Жаңа Зеландияның Инверкаргилл қаласында дүниеге келген. Ридтің балалық шағы халықаралық саяхатқа және жұмысшы сыныбының жағдайы туралы білім алуға байланысты болды, бұл оның кейінірек журналист ретінде жұмыс істеуі мен жақсы жоспарлаудың денсаулықты жақсартуға және өмірден ләззат алуға әсер еткендігі туралы пікірін әсер етті. Рид 26 жасында журналист болды. Ол жұмысшы таптың өмір сүру және жұмыс істеу жағдайларына көңіл бөлді. Ол жақсы қала құрылысы Манчестер, Ливерпуль және Шеффилд қалаларының ықтималды емес аймақтарында көрген көпшілік пен аурулардан құтылуға көмектеседі деп сенді. Ол қоқыс үйлерді жоюды, ондағы адамдардың қадір-қасиетін арттыруды, өзін-өзі сыйлауды ұсынды. Рид континенталды Еуропадағы жоспарлау мысалдарын, сондай-ақ Эбенезер Ховард ұсынған жаңа бау-шаһар моделін пайдаланып, индустрияландыру арқылы нашарлаған әлеуметтік әл-ауқатты қалай жақсартуға болатынын көрсетті. Рид өзінің жазуымен Ұлыбританияның Garden Cities and Town Planning Association ұйымына қатысқан. 1906 жылдан бастап Ассоциация Говардтың жоспарлау принциптерін іске асыру туралы фундаменталистік емес, ұлттық жоспарлау заңнамасын іске асыру туралы көбірек алаңдаушылық танытты. 1912 жылы Жаңа Зеландияда бір жыл жұмыс істегеннен кейін Рид Ассоциацияға қайта оралды. Ол осы уақыт аралығында өткізілген дәрістер мен конференцияларға қатысып, көптеген ақпарат алды. Оның мейірімділігі мен еңбек этикасы көп ұзамай Ассоциацияның басшыларының назарына түсті, ал ол 1914 жылы У. Р. Дэвиджпен бірге Австралия мен Жаңа Зеландияға жаңа саябақ қалаларын жоспарлау қозғалысын насихаттау үшін сайланды. Австралияда Garden City қозғалысына деген жалпы ынта-жігер Джон Салманның жоспарлау кездейсоқ емес, "ең қолайлы, денсаулыққа және сұлулыққа" байланысты болуы керек деген идеясымен басталды. Бұл қағидалар Ридтің Австралиядағы сапары кезінде сөйлеген баяндамалары мен конференцияларынан кейін қабылданды. Қала құрылысы қауымдастықтары оның соңынан тез қалыптаса бастады. Рид Ұлыбританиядағы Garden Cities and Town Planning Association-да үйренген үгіт-насихат әдістерін тиімді қолданды. Ол Британияның индустрияланған аймақтарындағы жаппай жабық үйлердегі жаппай қоқыс шығаруды мысалға келтіріп, аудиторияны таң қалдырды және жоспарлау заңын іске асырмаса, Австралияда да осындай қорқынышты жағдайлар болуы мүмкін деп ескертті. Рид халықтың өсуіне сәйкес тұрғын үй салудың маңыздылығы, қала сыртындағы жоспарланбаған бөліністердің жамандықтары, өнеркәсіптік және коммерциялық меншікті және жоспарланған ашық кеңістіктерді белгілеу туралы айтты. Ридтің көрегендігі зор болды, өйткені бұл мәселелер сол кездегідей бүгінгі күні де өзекті. Саяси ықпалын арттыруға ұмтылған Рид өзінің тәжірибелерін Оңтүстік Австралия үкіметіне ұсынды және 1915 жылы кеңесші болып тағайындалды. Кейін жаңадан сайланған Пик үкіметі 1918 жылы Ридіді бірінші үкіметтік қала құрылысы қызметіне тағайындады. Осы уақыт ішінде Рид жоспарлау заңнамасын жүзеге асыруға тырысты және 1916 жылы қала құрылысы мен тұрғын үй туралы заң жобасын жасады. Алайда Оңтүстік Австралияның Заңнамалық кеңесі оны соғысқа және жерді пайдалану мен дамыту бойынша шектеулер жоқ табысты инвестициялар жасайтындардың қатты қарсылығына байланысты қабылдамады (Reade 1921, 158). 1920 жылы Ридтің екінші әрекеті бойынша заң көп талқылаудан кейін қабылданды. Ол сарапшылар кеңесі мен жергілікті билік өкілдерінен тұратын Үкіметтік қала жоспарлаушысын құрды және қарсылыққа қарамастан, Ридтің бастапқы тұжырымдамасына ұқсас (Reade 1921, 160-б.). Бұл заңдар қала маңындағы қоныстардың ақшаға аш құрылысшының қалауы бойынша, кездейсоқ және бақылаудан тыс таралып жатқан қоныстардан гөрі, қала маңындағы қоныстардың ойластырылған дизайны болуы мүмкін дегенді білдірді. Рид Аделаидаға ең алдымен полковник Уильям Лайттың "орынды таңдаудағы және Австралиядағы реформа дәуірінің алғашқы үлкен қаласын жоспарлаудағы керемет шеберлігі мен қабілеті" үшін қызығушылық танытты. Рид Аделаида мен Оңтүстік Австралияда көптеген қала маңындағы жобаларға жауапты болды, бірақ оның Аделаиданың мемлекеттік қала құрылысы жөніндегі басты үлестерінің бірі Митчам Гардн қала маңындағы жоба болды (кейіннен полковник Лайт Гарднс деп аталды). Рид бұл қала маңындағы ауданды Garden City қағидаларын ұстанып, жердің топографиясына сезімталдығын сақтай отырып жоспарлаған. Жоба көптеген қосымша элементтерден тұрды: коммерциялық және тұрғын үйді бөлу, белгіленг�...