Кіріспе

Ірі қара малдың тұқымы Чианина - ірі ақ малдың итальяндық тұқымы. Бұрын бұл тұқым негізінен жүзуге арналған, ал қазір негізінен сиыр еті үшін өсіріледі. Бұл ірі қара мал тұқымы, сондай-ақ әлемдегі ең көне мал тұқымының бірі. Бистекка ла флорентина оның етінен жасалады.

Тарих

Кианина - ең көне ірі қара тұқымдарының бірі. Бұл өз аты шыққан Вальдикиана аймағынан және Тибрдің ортаңғы аңғарынан бастау алады. Италияның Тоскана, Умбрия және Лацио аймақтарында кем дегенде 2200 жыл бойы шианина малы өсірілді. Columella, шамамен 55 жылы өгіздердің түрлері туралы жазған, "Umbria vastos et albos " (VI. I.2) жазылған, алғашқы ағылшын тіліндегі аудармасында "Умбрияда үлкен және ақ түсті" деп жазылған. Чианина өгіздері екінші дүниежүзілік соғыстан кейін механикаландыру мен меццадрия жүйесінің құлдырауына дейін аймақтағы ауыл шаруашылығының негізгі көзі болды; олар кем дегенде 1970 жылға дейін ауыл шаруашылығында қолданылып келді және әлі күнге дейін палио ди Сиенаның кортео историко сияқты процессияларда қолданылады. 1931 жылдан бастап селекционерлер ет өндіруге қолайлы, аяғы қысқа, денесі ұзын, мысықтары көп, жамбастары мықты жануарларды таңдауға басымдық бере бастады; соңғы уақытта іріктеу өсу қарқыны, ет өнімі және сиырларда аналық қабілет сияқты факторларға негізделеді. Бір дереккөзде 1856 жылы шыққан мал тұқымы туралы айтылса, басқалары Libro Genealogico ("генеалогиялық мал тұқымы кітабы") институтының 1933 жылы, тұқымдық стандарт құрылғанда және сол кездегі Ministero dell'Agricoltura e delle Foreste (ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрлігі) морфологиялық жағынан жарамды жануарларды анықтау, белгілеу және тіркеу үшін комиссиялар құрған кезде; Chianina тұқымының стандарты 1935 жылғы 7 тамыздағы министрлік жарлығымен бекітілді. Бұрын Сиене Вальдикианасының ең ірі ірі қара мал шаруашылығында жеке тіркелім жүргізілген, Монтепульчано Аббадиясының Эреди дель конте Бастоги, ал 1899 жылы селекционерлер тобы қоғамды құрды, Società degli Agricoltori della Valdichiana (Вальдикиананың фермерлер қоғамы), оның басты мақсаты мал тұқымын құру болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап, Чианина әлемдік тұқымға айналды, ол тек қана жоғары сапалы ет үшін өсіріледі. Асыл тұқымды мал, мұздатылған жыныс пен эмбриондарды экспорттау арқылы ол Қытай, Ресей, Азия елдері мен Америкаға жетті.

Тұқымның сипаттамасы

Чианина ең биік және ең ауыр ірі қара тұқымы. Ересектерде бұқалар салмағы шамамен 5 кг-ға дейін жетеді, ал өгіздер салмағы шамамен 5 кг-ға дейін жетеді. 12 айлық шақта тұрып жатқан еркектер жоғары дәрежелі болып саналады. Донетто есімді Чианина бұқасы ең ауыр бұқаның әлемдік рекордын ұстайды, бір дереккөз 1955 жылы Ареццо шоуында көрмеге қойылған кезде, бірақ 8 жасында басқалар, соның ішінде Сиена провинциясындағы Синалунга маңындағы Тенута Ла Фратта, оны өсірген жерінде де, биік болған. Сиырлар әдетте салмағы, бірақ көбінесе артық; олардың үстінде тұрғандар жоғары сыныпқа бағаланады. Бұзаулар туылғанда салмағы артық болады. Кианинаның түбі ақ; көздері мен алдыңғы бөліктері айналасында өте аз сұр көлеңкеге ұшырайды. Тері, тұмсық, түйме, тырнақтар мен мүйіздің ұштары қара түсті, сондай-ақ аналь, вульва, қақпақтар, ауыз қуысы, тіл және ұрық қуысының төменгі бөлігі. 2010 жылдың соңында Италияда 47 236 бас мал тіркелген, оның 90% -дан астамы Тоскана, Умбрия және Лацио аймақтарында; бұл Marchigianaдан кейін Италияның екінші жергілікті етті ірі қара тұқымы.

Қолданылуы

Чианина - бұл ет үшін де, жүзу үшін де өсірілетін екі мақсатты тұқым; сүт емі емізуге жеткіліксіз.

Жолақты пайдалану

Соңғы жылдары машиналармен ауыстырылғанға дейін, Chianina өгізін ауыл шаруашылығында да, оның шыққан жерінде, Ареццо, Флоренция, Ливорно, Перуджа, Пиза (тек бөліктері) және Сиена провинцияларында және Казерта, Латина және Терни провинцияларының кейбір бөліктерінде автомобиль көлігі үшін тамаша нәтижелермен қолданды. Ол тік таулы жерлерге өте бейімделген және сол кездегі шаруа қожалықтарына, аралас ауыл шаруашылығына және меццадридің шағын шаруашылықтарына өте қолайлы болды. Бұл аймақтағы әдеттегі каса-колоника немесе ауылдық ферма үйінде бірінші қабатта өгіздер үшін қоралар болған, ал тұрғын бөлме жоғары қабатта орналасқан. Бұл кезде тұқым ішінде әртүрлі ортадан туындайтын фенотиптік айырмашылықтарға негізделген төрт сортты ажыратуға болады: Вальдикиананың Чианинасы, Вальдарноның Чианинасы, Кальвана ( 1985 жылдан бастап жеке тұқым деп саналады) Флоренция провинциясының төбелі аймағында және Перуджина провинциясындағы Перуджина. Олар екі-екіден жұмыс істеген, ал мойындарына мойынтұрық таққан. Бүгінде Италияда шианина өгіздері Палио ди Сиена сияқты қоғамдық іс-шаралардан басқа жерде сирек көрінеді. Солтүстік Америкада бұқаларды бұқа тарту жарыстарына қатысу үшін үйретеді. Конрой екі адамның тас қайықты тартып жүргенін көрсетеді.

Ет өндірісі

Сиыр етін өндіруде, Chianina ірі қара малы күн сайын өсетін өсу жылдамдығы, етінің жоғары өнімділігі мен сапасы, сондай-ақ жылу мен күн сәулесіне төзімділігі үшін таңдалады. Олар жақсы азық-түлік жинап, басқа үй жануарларына қарағанда аурулар мен жәндіктерге жақсы төзімділік танытады. 16-18 айлық кездегі идеалдық сою салмағы 64-65% болуы мүмкін. Ет сапасы мен қоректік құндылықтарымен танымал. Италияда мақұлдаған ет сатушылар оны жоғары бағамен, аты-жөндері бойынша сатады, сату туралы қолхатта малдың тұқымы, туылған және сойылған күні, идентификациялық нөмірі және оның шығу тегіне кепілдік беру үшін басқа да деректер көрсетіледі. 18 негізгі кесінділердің әрқайсысы Consorzio Produttori Carne Bovina Pregiata delle Razze Italiane (Италиялық тұқымдардан алынған сапалы сиыр етін өндірушілер консорциумы) "5R" белгісімен таңбаланған, бұл 1984 жылғы 5 шілдедегі министрлік жарлыққа сәйкес Италияның бес жергілікті сиыр етін білдіреді, олар - Chianina, Marchigiana, Maremmana, Romagnola және Podolica. Орталық Италияда өсетін үш тұқым - Чианина, Марчиджана және Ромагнола үшін Еуропалық Қоғамдастық Регламенті 2081/92 сәйкес Indicazione Geografica Protetta немесе шығу аймағы туралы куәлік бар.

Аралас тұқым

Кианина тұқымы кеңінен кросс-тәрбиелеу үшін қолданылады. АҚШ-та, қазіргі заманғы модаға сәйкес, етінің майлылығын азайту үшін, британдық тұқымдармен қиылысты; басқа жерлерде, ол жергілікті тұқымдарға өлшем, өсу қарқыны мен салыстырмалы түрде төмен скелет салмағын беру үшін пайдаланылды. Оның өсу қарқыны, ет сапасы, ыстық пен суыққа, жәндіктер мен ауруларға төзімділігі, сондай-ақ қиыр жерлерге бейімделуі сияқты қасиеттері бар екені анықталды. Кианинамен шағылысқан малдың сою салмағы қалыпты салмақтан бір ай бұрын жетеді. 1971 жылы тұқым алғаш рет АҚШ-қа экспортталды, онда қазір көптеген жартылай қанды және төрттен бір қанды жануарлар бар. Алғашқы американдық Чианина x Ангус бұзауы 1972 жылы 31 қаңтарда Калифорния штатының Кинг-Сити қаласының маңында Таннехилл ранчосында дүниеге келді. Төрт жыл ішінде Америкалық Чианина қауымдастығы Чиангус тізілімін құрды, содан бері Чиангус АҚШ-тағы жылқы шоуларында "барлығына қарамастан толық үстемдікке" қол жеткізді. Кианина тұқымы алғаш рет 1973 жылы Канададан Австралияға әкелінді; содан бері ол Италиядан тікелей әкелінеді. Чиангус - Австралияда да қалыптасқан айқыш.