Кіріспе

1979 жылы Ирландиядағы кеме апаты Уидди аралы апаты, сонымен қатар Бетельгейзе оқиғасы немесе Бетельгейзе апаты деп аталады, 1979 жылы 8 қаңтарда таңғы сағат 1:00-де, Бейтелгейзе мұнай танкері Ирландияның Уидди аралындағы мұнай терминалының жағажайлық жағажайда, Бантри шығанағында жарылып кетті. Жарылыс кемедегі мұнай жүгін түсіру кезінде кеме құрылымының бұзылуымен байланысты. Танкерге Total S.A. ие болды, ал мұнай терминалына Gulf Oil ие болды. Жарылыс пен өрт 50 адамның (42 француз, 7 ирланд және 1 британ) өмірін жалмады. Тек 27 адамның денесі ғана табылды. Құтқару операциясы кезінде тағы бір адам қаза тапты, ол голландиялық суға түсуші болды.

Өмірбаян

1960 жылдары мұнай тасымалдау үлгісінің дамуы жақын арада Таяу Шығыстан Еуропаға мұнай тасымалдаудың ең экономикалық болатынын көрсетті. Бұл кемелер өте үлкен болғандықтан, Атлант мұхиты, Солтүстік теңіз және Ла-Манш жағалауындағы ескі порттардың көпшілігіне кіре алмады. Осыған байланысты Еуропадағы ең үлкен кемелерді қабылдай алатын жаңа мұнай терминалын салу орынды деп табылды. Бұл терминал арқылы Таяу Шығыстан келетін мұнай жүктеп алынып, одан кейін шағын кемелермен Еуропаның мұнай өңдеу зауыттарына тасымалдауға сақталады деген ойда болды. 1967 жылы алты күндік соғыс нәтижесінде Суэц каналының жабылуы бұл жүйенің экономикалық тиімділігін күшейтті. Мұнай тасымалдары Жақсы Үміт Мысығы арқылы өтуі керек болды, осылайша кеме өлшеміне байланысты бұрын каналмен орнатылған шектеулерден аулақ болды. 1966 жылы АҚШ-та орналасқан Gulf Oil Ирландияның Батыс Корк қаласындағы Бантри шығанағында орналасқан Уидди аралын жаңа терминал үшін ең қолайлы жер деп анықтады. Уидди аралы ұзақ, қорғалған, терең судағы зәкірлеуге мүмкіндік берді. Оның үстіне, қала ірі халық мекендері мен кеме қатынасы жолдарынан алыс орналасқан. Құрылыс 1967 жылы басталып, 1969 жылы аяқталды. Құрлықтағы қондырғыға "танк фермасы" кірді, онда екі балласт, екі бункерлік жанар-жағармай, бір дизель майы және әрқайсысы 81,280 тонна сырьелік мұнай сақтайтын он екі танк болды, бұл жалпы сыйымдылығын шамамен 1,3 миллион тоннаға жеткізді. Жағалаудағы қондырғы жағалаудан ұзындығы бойынша арал типіндегі причалдан (әдетте "причал" деп аталады) тұрады. Бұл айлақ "көптеген бетон құрылыстар" ретінде сипатталған және оған тек қайықпен ғана кіруге болады. Бұл айлақ 1976 жылға дейін осы өлшемдегі алғашқы кемелер салынбағанымен, кемежайға дейін кемелерді орналастыруға қабілетті деп мәлімделген. Терминалдың құрылысы мен жұмыс істеуі Бантри аймағының экономикасын өзгертті. 1968 жылы "University Ireland" танкері Gulf компаниясының қызметіне енгізілді. Ол Кувейт пен Уидди аралы арасындағы мұнай тасымалына арналған әлемдегі ең ірі кеме болды. Universe Ireland компаниясы пайдалану үшін жоспарланған осындай алты танкердің біріншісі болды. Терминалдың ашылуы "Clancy Brothers" әнінде атап өтілді "Мұнайды үйге әкелу", ол Gulf үшін екі минуттық теледидар жарнамасының тақырыбы ретінде қолданылды.

Оқиға

1978 жылдың 24 қарашасында мұнай тасығыш "MV Betelgeuse" кемесі саудиялық "Рас Танура" портынан шикі мұнаймен толық жүк жүкті Португалияның Лейксеос портына жөнелтілді. 1968 жылы Chantiers de l'Atlantique компаниясы Францияның Сен-Назер қаласында салған кеме Францияның Ле-Хавр қаласында Total S. A. компаниясы тіркеген. Бастапқыда "Бетелгеузе" кемесі жүк түсіру үшін Португалиядағы Синеске кірмек болған, бірақ ауа райының нашарлауы кемеге портқа кіруге кедергі жасады. Лейксонда жоспарлар бұзылып, кеме порттың кіреберісінде жағаға шығып, Бетельгейзе жүгін түсіру үшін сол жерге тоқтауға мүмкіндік бермеді. Содан кейін Бетельгейзе Уидди аралына жүзуге бұйырылды. 8 қаңтарда сағат 01:00-де Бетельгейзеден қатты шу естілді, содан кейін оның қабығында үлкен жарылыс болды. Жарылыс күшінен адамдар кемежайдан теңізге ұшып кеткен. Жергілікті тұрғындар бірнеше минуттан кейін кеме от шарымен тұншығып кеткенін көргенін айтады. Бірнеше рет жарылып, Бетельгейзе екіге бөлінді. Кемеде қалған мұнайдың көп бөлігі тұтанып, температураның шамамен 100 градустан жоғары болуы мүмкін. Өрт сөндірушілер өз күш-жігерін өрттің қоймадағы резервуарларға таралуына жол бермеу және мұнайдың төгілуін тоқтату үшін жұмсады. Аралда тұратын жергілікті отбасылар өз өмірлерін сақтап қашу үшін қашып кетті. Жарылыстан кейін он екі сағаттан кейін Бетельгейзе суға батып, оттың негізгі бөлігін сөндірді. Осыған қарамастан, құтқарушылар екі апта бойы апатқа жақындай алмады (оның тұмсығы әлі де су үстіне болды), өйткені оны қоршаған улы және тұтанғыш газ бұлттары болды. Мүмкіндігінше, апаттан денелер алынып, қалған мұнай жүктелген.

Салдары

Апатқа төтеп беру үшін бүкіл Ирландиядан әскери және азаматтық қызметкерлер жұмылдырылды. Бұл оқиға Даилде жан-жақты талқыланды. TD компаниясының бірі Уидди аралы терминалында бұрын да оқиғалар болғандығын атап өтті және Gulf компаниясының ірі жұмыс беруші мәртебесі билік органдарына қатаң тексеру режимін қолданудан тартыншақ болды ма деген сұрақ қойды. Ирландия үкіметі оқиғаны тергеу үшін сот тағайындады, оған судья Деклан Костелло төрағалық етті. Бұл сот дәлелдерді тыңдап, 480 беттік есеп дайындауға бір жыл жұмсады. Есепте оқиғаға үш негізгі фактор себеп болған: Бетельгейздің нашар жағдайы, оның операторы Тотал А.С. кінәлі: Оқиғадан бірден бұрын кеменің корпусы мен цистерналары жарылып, тотталып, ағып кетті. Он бір жыл бұрын салынған кеме қатты жұмыс істеді және оның қызмет ету мерзімі аяқталды. Жүк түсірудің дұрыс емес реті мен балласттау кеме корпусының көтерілу қабілетін тепе-теңсіз етіп, кеме корпусының тартылуын туғызды. Бұл үшін негізінен Total кінәлі деп танылды. Алайда, жүк түсіруге қатысқан барлық персонал жарылыстан қаза тапқандықтан, не болғанын анықтау қиын болды. Кемедегі және кемежайдағы өрт сөндіру және құтқару жүйелерінің жеткіліксіздігі және нашар күтілуі: Gulf және Total бұл үшін бірлесіп кінәлі деп танылды. Адамның әлсіздігі мен қаржының төмендігі себеп болды. Жүк түсіру операциясының ақауы кеме теңгерімін бұзды, оның кемені сындырып, бірнеше бос балласт резервуарларын жарып жіберді. Бұзылған резервуарлардағы бу кемеге түсіп, от шары болып жарылды. Алайда, Костелло трибуналының қорытындыларын Total ешқашан қабылдамады: Total өзінің қызметінен себепсіз шығып кеткен Gulf қызметкеріне назар аударды, оның міндеті жағалаудағы бақылау бөлмесінен түсіруді қадағалау еді. Қатысушы адам бақылау бөлмесінен қиындық басталғанға дейін біршама уақыт бұрын кеткен (төменде қараңыз) және оның болмауы оқиғаларға жауап беруде шұғылдықтың жоқтығына ықпал еткен болуы мүмкін. Сол түні не болғаны әлі күнге дейін анық емес. Белгеузедегі барлық экипаж оқиға кезінде (41 адам) қайтыс болды деп есептеледі, бірақ барлық денелер табылмады. Сонымен қатар, кемеге бір қонақ (офицердің әйелі) және сегіз терминал жұмысшысы қаза тапты. Өртті басуға бағытталған алғашқы күш-жігерді терминалдағы өрт сөндіру техникасының нашарлығы және ұйымдастырудың жоқтығы кедергі келтірді. Бантри өрт сөндіру бригадасы аралға шығатын қайықты қалалық айлақта біраз уақыт күтті. Терминалдың өрт сөндіру машинасы іске қосылмайды. Өрт сөндірушілер терминалдың негізгі қоймасына материал мен жабдыққа қол жеткізу үшін кіруі керек болды (олардың көпшілігі жұмыс істемеді). Оқиғалардың нақты уақытына және апатқа терминал басшылығының реакциясына қатысты кейбір даулар туындады. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, Бетельгейзе құрылымының естуге болатын бұзылуы мен алғашқы жарылыс арасында бес минутқа дейін уақыт өтті. Егер бұл солай болса, эвакуация әрекеті мүмкіндігін жіберіп алды. Бірінші бөлік (борт) ашық суға, жағалаудан 100 миль (161 км) қашықтықта сүйретіліп, суға батылды. Бұл шараға балықшылар қауымының наразылығы туды, сондықтан тағы екі бөлік жабылып, Испаниядағы бұзылу зауыттарына сүйретілді. Төртінші бөлім жергілікті жерде бұзылды. Үкімет терминалды (шешімді жөндеуден кейін) өзінің стратегиялық мұнай қорын сақтауға пайдаланды. Бастапқыда мұнайды терминалға жеткізу және одан шығару жолмен жүзеге асырылды. 1990 жылы бірінші шығанақ соғысы кезінде кемежайда мұнай танкеріне бір рет терминалдан түсіруге мүмкіндік беру үшін оңдандырылған жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1996 жылы түсіру буясы орнатылды және ол сол кезден бері қолданылуда.

Мұра

Оқиғаның жылдығын атап өту үшін бірнеше еске алу рәсімі өткізілді. 2004 жылдың қаңтар айында құрбандардың туыстары жергілікті тұрғындармен бірге Бантридегі Сент-Финбарр шіркеуінде өткен 25 жылдығына арналған қызметте қатысты. 2019 жылы жарылыстың 40 жылдығына орай бірнеше құрбандардың отбасылары, бірқатар саясаткерлер, жергілікті тұрғындар және жедел жәрдем қызметінің өкілдері қатысқан еске алу рәсімі өтті. 2019 жылғы іс-шарада кейбір отбасы мүшелері қауіпсіздік ережелерін жетілдіруді талап етті. Бетельгейзе апатынан табылған кеме қоңырауының бейнесі бар ескерткіш мүсін портқа қарап тұрған төбе басындағы зиратта орнатылған. Жақын жерде екі бейтаныс адамның денесі жерленген.