Кіріспе
АҚШ-тағы ұлттық жануарлар қорық жүйесінің ұзақ және ерекше тарихы бар.
Алғашқы жылдары (18641920)
1902 жылдың қаңтар айында Бун және Крокетт клубының мүшелері Теодор Рузвельттің қолдауымен АҚШ-та жабайы табиғатпен күрес орындарын құру жоспарын жасады. 1903 жылы 14 наурыздағы Жарлығымен президент Теодор Рузвельт Флориданың Атлантика жағалауының ортасында орналасқан Пеликан аралы ұлттық жануарлар қорымын құрды. Алайда, Құрама Штаттардағы жабайы табиғат қорықтарының пайда болуы осылай басталды деген тұжырымға келу қателік. Табиғатты мекендеу ортасын сақтау арқылы қорғау туралы түсінік қашан пайда болғаны туралы нақты дерек жоқ, бірақ 19 ғасырдың ортасында батыстың алғашқы зерттеушілерінің күнделіктері, суреттік жазбалар және батысты жақсы білетін журналистер мен спикерлердің баяндамалары халыққа жануарларды азық-түлік, сән және сауда үшін шектеусіз өлтірудің жүйелі түрде орны толмас ұлттық мұраны жойып жатқанын түсіндірді. Белгіленген аумақтағы жануарлар дүниесін қорғауды мақсат еткен алғашқы федералдық іс-қимыл 1864 жылы 30 маусымда Конгресс актісі болып табылады, ол Йосемити алқабын мемлекеттік иеліктен Калифорния штатына көшірді. Аталған резервациядағы балық пен аңдарды жоюға, оларды сауда немесе пайда мақсатында аулауға және жоюға тыйым салуға міндетті". Кейіннен Йосемити аңғары федералды үкіметке қайтарылды. 1872 жылы Йеллоустоун ұлттық паркі құрылды, ең алдымен, аймақтың ыстық бұлақтары мен гейзерлерін қорғау үшін, бірақ тағы да, жануарлар дүниесін "қасақана жоюға" тыйым салынды. Алайда ұлттық парк ретінде құру 1894 жылғы Йеллоустоун паркін қорғау туралы заңға дейін аңшылық табиғатты қорғаудың қажетті әсерін бермеді. Федералды меншіктегі жерді жануарлар дүниесі үшін арнайы бөліп берудің алғашқы әрекеті 1868 жылы президент Улисс С. Грант Аляскадағы Прибилоф аралдарын солтүстік терілі тұяқтың қорығы ретінде қорғау үшін әрекет жасаған кезде болды. 1869 жылы Конгресс осы мақсатта ресми түрде заң қабылдады. Беринг теңізіндегі бұл шалғайдағы аралдар коммерциялық жағынан құнды бұл жануардың әлемдегі ең үлкен қорабы болған және федералды үкіметтің әрекетіне негізінен тері ресурстарын басқарудан табыс табуға қызығушылық болған. Бұл іс-қимыл табиғи ресурстарды қорғау мен басқару қажеттілігін ресми түрде мойындады. 1891 жылдың 3 наурызындағы Орман қоры туралы заңның ережелеріне сәйкес президент Бенджамин Харрисон Аляскадағы Афонак аралы Орман және Балық Мәдениет қорығын "оның іргелес шығанақтары мен тау жыныстары мен аумақтық суларын, соның ішінде теңіз арыстары мен теңіз саңырауқұлақтары аралдарын қоса алғанда" атқарушы бұйрықпен құрды. Іс-қимыл оның атқару тарихында жануарлар дүниесін қорғау ұсыныстың ең басты элементі екенін көрсетті. Алайда орман мен балық ресурстарын қорғауға басымдық берілгендіктен, бұл аймақтың жануарлар дүниесі үшін қорғаныс орны ретінде құндылығы жиі елеусіз қалады. Бұл бұйрықпен балықтарға арналған бірінші резерв де бекітілді. Балық пен жануарлар дүниесінің маңыздылығы туралы хабардарлықтың артуы нәтижесінде 1871 жылы Федералды балық шаруашылығы комиссарының кеңсесі және 1886 жылы Экономикалық орнитология және сүтқорекшілік бөлімі (АҚШ ауыл шаруашылығы департаменті) құрылды. Осы агенттіктер жүргізген зерттеулерден ресурстардың қауіпке ұшырағаны және оларды қорғау спортшылар мен ғылыми ұйымдар Конгресске лоббилеуді бастағаны анық болды. Мұндай ұйымдардың бірі 1887 жылы Теодор Рузвельт сияқты жетекші зерттеушілер, аңшылар, жазушылар, ғалымдар мен саяси көшбасшылар тобы құрған Бун және Крокетт клубы болды. Рузвельт ресурстарды басқару қажеттіліктерімен және көптеген жеке тұлғалар, ұйымдар мен агенттіктермен танысты, олар жабайы табиғаттың қауіп-қатерлеріне және табиғи ресурстарды қорғау қажеттілігіне алаңдаушылық білдірді. ХХ ғасырдың басында ел бизонның құрып кетуіне, Флоридада құс аулау арқылы құс популяцияларының құлдырауына және басқа да жануарлар түрлерінің, мысалы, жолаушы көгершіннің санының азаюына куә болды. Халықтың қолдауы артып, үкімет осы құлдырауды жою үшін күшті шаралар қабылдауға кірісті. Флоридада құс аулауды бақылау мақсатында Америка орнитологтар одағы мен Аудубон қоғамының ұлттық қауымдастығы (қазіргі Ұлттық Аудубон қоғамы) 1901 жылы мемлекеттік заң шығарушы органды аңшылық емес құстарды қорғау туралы үлгілік заң қабылдауға көндірді. Кейін бұл ұйымдар жаңадан пайда болған құстарды қорғау үшін күзетшілерді жалдап, құс қоныстарын құрды. Мұндай қоғамдық алаңдаушылық, президенттің табиғатты қорғау туралы ойларымен б�...
Ұйымдастыру және өсу (1921-1955 жж.)
1918 жылғы "Көшпелі құстар туралы келісім туралы" заңда көшпелі түрлерді аулауды бақылауға арналған ережелер қарастырылған. Бұл заңның орындалуы бір уақыт бойы халық санының өсуіне әкелді. Алайда көп ұзамай бұл ресурсты тиімді басқару үшін мекен-жайды қорғау үшін күш салу қажет екені анық болды. Негізінен атқарушы бұйрықпен құрылған баспаналар әлі де көбінесе су құстары мен жағалау құстары сияқты кең ауқымды көшпелі түрлердің болашағын қамтамасыз ету үшін тым аз және тым кішкентай болды. Су құстарын басқару үшін арнайы алғашқы баспана сатып алу 1924 жылы Жоғарғы Миссисипи өзенінің жабайы жануарлар мен балық баспанасын (қайта да Izaak Walton League берген ынтамен) және 1928 жылы Bear River migratory Bird Refuge құру актілерімен болды. Бұған дейін 1921 жылы баспаналар үшін жаңа жерлерді жүйелі түрде сатып алуды қамтамасыз етудің алғашқы әрекеттері басталған болатын. Конгресске "Құтқару жүйесі", "Көшпелі құстар үшін баспаналар" комиссиясы және бір долларлық аңшылық маркасын құру туралы заң жобасы енгізілді. Алдағы сегіз жылда заң жобасы төрт рет қабылданбады. Ақырында, 1929 жылы ол көшіп-қонушы құстарды қорғау туралы заңға сәйкес заңға айналды, бірақ ол баспаналы аңшылық аймақтар мен федералды аңшылық мөртаңба туралы ережелерден айырылғаннан кейін ғана. Жүйені басқару мен кеңейту шығындары Конгресс қаражаты есебінен қаржыландырылатын. Осы кемшіліктерге қарамастан, бұл акт Ұлттық жабайы табиғат баспаналары жүйесі келесі жылдары өскен билікті қамтамасыз етті. Баспана жүйесіне 1934 жылы "Көшпелі құстар аулау және қорғау туралы" (Бұқалар туралы) заң қабылданды. Заңның кейінгі түзетулері көшіп-қонушы құстардың мекен-жайын сатып алу үшін тұрақты табыс көзі болып табылатын мөр бағасын арттырды. Олар сондай-ақ баспананың аумағының бір бөлігін су құстарын аулауға рұқсат берді (қазір бұл көрсеткіш 1966 жылғы NWRS әкімшілік заңында 40% -ға белгіленген). 1934 жылы президенті Франклин Рузвельт арнайы "көк лента" комитетінің тағайындалуы да маңызды болды, оның құрамында Джей Норвуд "Динг" Дарлинг, төраға, Томас Бек және Алдо Леопольд бар еді. Бұл үштіктің белсенділігі бұрын-соңды болмағандай, халықты құрғақшылық, егін жинаудың асып кетуі және тіршілік ортасының жойылуы салдарынан су құстары ресурстарының қатерлі жағдайына назар аударды. Олар осы проблемалармен күресу үшін қаржыны алу үшін белсенді түрде науқан жүргізді. 1935 жылы "Динг" Дарлинг биологиялық зерттеулер бюросының басшысы болып тағайындалды және ол жаңадан пайда болған баспана бағдарламасын басқару үшін өзімен бірге қарқынды және энергикалық жас орта батыс, Дж. Келесі 31 жыл бойы, 1966 жылы қайтыс болғанға дейін, Сальер жаңа баспана аймақтарын таңдауда және оларды сатып алу үшін, олардың тұтастығын қорғауда, олар баспана берген жабайы табиғатты қорғауда және баспаналар жабайы табиғат ресурстарына ең жақсы қызмет ету үшін басқарылатын және басқарылатын. Теодор Рузвельт, "Динг" Дарлинг және басқалар баспана жүйесінің дамуына үлкен әсер етті, бірақ Сальер бұл жүйенің "әкесі" болды. Оның қатысы туралы іздер осы күнге дейін сақталған. 1934 жылы Балық және жабайы жануарлар туралы заң қабылданды. 1934-1965 жылдар аралығында бірнеше рет өзгертілген бұл акт федералды су ресурстары агенттіктерінің көпшілігінде балық пен жануарлар дүниесін азайту және жақсарту үшін су пайдалану жобаларымен байланысты жерлерді сатып алуға рұқсат береді. Заңда бұл жерлерді Балық және жабайы табиғат қызметі немесе мемлекеттік жабайы табиғат агенттіктері басқаратын болады. Осы жылдардағы тағы екі маңызды оқиға - 1936 жылы Мексикамен көшіп-қонушы құстар мен сүтқоректілер туралы келісім және 1948 жылғы Лия туралы заң. Соңғы заң Калифорнияда су құстарының мекен-жайын алуды арттыруға көмектесті. 1937 жылы қабылданған "Банкхед Джонс фермасының жалға алушы туралы" заң бүкіл елде бірқатар жабайы табиғат баспаналарын құру үшін қолданылған билік болды. Осы заң бойынша, қайта орналастыру басқармасы сатып алған кейбір жерлер атқарушы бұйрықпен баспана ретінде басқаруға тағайындалды. Бұл билікпен сатып алынған баспаналар: Оңтүстік Каролинадағы Каролина Сандхиллз, Джорджиядағы Пьемонт, Миссисипидегі Ноксуби және Висконсиндегі Неседа. Бірнеше онжылдық бойы биологиялық зерттеу бюросы Ауыл шаруашылығы департаментінде, ал Балық шаруашылығы бюросы (бұрынғы комиссия) Сауда департаментінде болды. 1939 жылы екі бюро да атқарушы биліктің қайта ұйымдастырылуы арқылы Ішкі істер департаментіне берілді. 1940 жылы олар Балық және жа...
Жаңа бағыттар, жаңа мүмкіндіктер (1956-1996)
1956 жылғы Балық және жабайы табиғат туралы заң жалпы ұлттық балық және жабайы табиғат саясатын құрды және баспаналарды сатып алу және дамыту жөніндегі өкілеттіктерді кеңейтті. Алайда бұл өкілеттілікті жүзеге асыру үшін қажетті қаражат бірден табылмады. 1950 жылдары жерді сатып алу үшін қаржыны көбейту болмаса, даладағы шұңқырлар аймағындағы су құстарының өсіру ортасының сумен суару деңгейі жоғары болды (негізінен ауыл шаруашылығының қарқынды дамуына байланысты). Осы жағдайды жою үшін Конгресс 1958 жылы Қазтаңба туралы заңға түзету енгізді, ол Су құстары өндірісі аймағы (WPA) бағдарламасына рұқсат берді. WPA бағдарламасын қаржыландыру және ылғалды жерлерді қорғау жұмыстарын жеделдету үшін Конгресс 1961 жылы ылғалды жерлерді несиелеу туралы заң қабылдады. Кейіннен өзгертілген бұл заң 23 жыл ішінде жұмсалатын және қазтаңбадан түсетін түсімдерден өтелетін 200 миллион доллар қарыз алуға рұқсат берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін демалыс үшін жаңа қоғамдық талаптарды мойындаған Конгресс 1962 жылы баспананы демалыс туралы заң қабылдады. Бұл заң баспаналарды демалыс мақсатына пайдалануға рұқсат берді, егер мұндай пайдаланулар аймақтың негізгі мақсаттарына кедергі келтірмесе және демалыс іс-шараларын жүргізуге жеткілікті қаражат болса. Заң сондай-ақ баспаналарды қоғамдық пайдаланудың орындылығын түсіндірді, жануарлар дүниесіне бағдарланған демалыс, аударма және экологиялық білім беру іс-шараларын қамтамасыз ету үшін күш-жігерді көтермеледі және мұндай пайдаланулардың жер сатып алынған мақсаттарға сәйкес келуін талап етті. 1929 жылғы "Көшпелі құстарды қорғау туралы" заңнан бері, жануарлар дүниесі үшін ең маңызды заң 1966 жылғы "Ұлттық жануарлар дүниесі үшін баспаналар жүйесін басқару туралы" заң болуы мүмкін. Заңда жүйедегі барлық аумақтарды басқару және басқару бойынша нұсқаулар мен нұсқаулар берілген, соның ішінде "жабайы табиғат баспаналары, құрып кету қаупі төнген балықтар мен жануарларды қорғау және сақтау аймақтары, жабайы табиғат аймақтары, аң аулау аймақтары, жабайы табиғатпен айналысу аймақтары және су құстары өсіру аймақтары". Сонымен қатар, 1966 жылғы заң "қоғамдастықтың" стандартын бекітті, ол баспана жерлерін пайдалануды жеке баспаналар құрылған мақсаттарға сәйкес келетінін анықтауға тиіс. Бұл стандарт 1997 жылғы Ұлттық жабайы табиғат қорғау жүйесін жетілдіру туралы заңда күшейтілді және нақтыланды. 1973 жылғы жойылып бара жатқан түрлер туралы заң кейбір баспаналарға басқаруды қайта бағыттады. Бұл - жойылып бара жатқан түрлерді қорғаудың әлемдегі ең маңызды заңы. Бұл заң жойылып бара жатқан түрлерді қорғаудың кең көлемді құралдарын қамтамасыз етті (соның ішінде жойылып бара жатқан жануарларға зиян келтіргені үшін жазалар, әртүрлі федералды агенттік бағдарламаларын қайта қарау және сәйкестік міндеттемелері және қорғауға жарамды түрлерді тізімдеу). Бұл билікте NWRS-ке 25 жаңа баспана қосылды, соның ішінде Аттуотер Прерири тауығы, Техас, Миссисипи Сандхилл Кран, Миссисипи, Колумбия ақ құйрықты бұғы, Вашингтон және Крокодил көлі, Флорида. Алясканың 1971 жылғы жергілікті талаптарды реттеу туралы заң (ANCSA), Алясканың штаттық актісінің нәтижесі, Ұлттық жабайы табиғат баспаналары жүйесі үшін аса маңызды заң. Басқа көптеген ережелердің ішінде ол жоғары өнімді, халықаралық маңызы бар жабайы табиғат жерлерін NWRS-ке қосуға рұқсат берді. Алясканың ресурстарын қорғаудың одан әрі кең ауқымды шараларын Конгресс 1980 жылы 2 желтоқсанда Алясканың ұлттық мүдделік жерлерді қорғау туралы заңын (ANILCA) қабылдады. Бұл акт тоғыз жаңа баспана қосты, жеті бар баспананы кеңейтті және NWRS-ке 53,7 миллион акр (217,000 км2) қосты. Бұл шараның өзі ғана баспана жүйесінің аумағын үш есеге арттырды.
Жүз жылдық мерейтойына жақындау (1997 ж. және одан кейінгі жылдар)
1997 жылы Конгресс Ұлттық жабайы табиғат қорық жүйесін жақсарту туралы заң қабылдады. Бұл заң 1966 жылғы Ұлттық жабайы табиғат қорық жүйесін басқару туралы заңға өзгерістер енгізді және Қорғау жүйесін басқаруға маңызды жаңа нұсқаулар берді. Ол жаңа заңдық миссияны ұсынды және баспана жүйесін жабайы табиғатты сақтауға және экожүйелердің биологиялық тұтастығын сақтауға арналған жерлер мен сулардың ұлттық жүйесі ретінде басқаруды тапсырды. Заң сонымен қатар табиғи ортаны пайдалануды қорғау үшін қолайлы деп жариялау арқылы басқарудың басымдықтарын нақтылады, үйлесімділікті анықтау процесін күшейтті және Қызметтің әр баспана үшін жан-жақты қорғауды жоспарлауды жүргізуін талап етті. 2006 жылы Конгресстің 100 мүшесі Конгресс қорғаныс жүйесінің қажеттіліктерін біріктірілген дауыспен қамтамасыз ету үшін Конгресс қорғаныс қоры құрамын құрды. Ұлттық жануарлар дүниесі паналары Америка Құрама Штаттарында ресурстарды қорғаудың дамуында алғашқы жылдарынан бері маңызды рөл атқарды. Ұлттық жабайы табиғат баспаналары жүйесі қазіргі уақытта барлық 50 штатта, Америка Самоасында, Пуэрто-Рикода, АҚШ Виргин аралдарында, Джонстон атоллында, Мидуэй атоллында және тағы бірнеше Тынық мұхит аралдарында 520-ден астам бірлікті қамтиды. Қазіргі уақытта паналар аймағы 380000 км2 құнды жабайы жануарлар мекендейтін аймақты қамтиды. Бұл көрсеткішке АҚШ-тың солтүстік орталығында орналасқан Прерия Потолу аймағындағы 1,7 миллион гектар сулы-сазды жерлер кіреді. Бұл ылғалды жерлер "су құстарын өндіру аймақтары" деп аталады және ақы алу немесе сертификация арқылы федералды қорғауға ие. Бұл маңызды мекен Канада мен Аляска далаларының ылғалды жерлерімен бірге Солтүстік Американың су құстарының басым көпшілігі ұя салып, төлдерін өсіретін негізгі өсіру аймақтарын қамтамасыз етеді. Жай даланы белгілеу аралдарды, көлдерді, ормандарды, шөлдерді және тауларды қоса алғанда, әртүрлі баспана аймақтарын қорғауға көмектеседі. Қазіргі уақытта 20.6 миллион акр (83,400 км2) баспана жерлері 1964 жылғы Wilderness Act ережелеріне сәйкес жабайы жер ретінде белгіленді. Заңда Конгресс белгілеген бұл аумақтар "америкалықтардың пайдалануы мен ләззатын алу үшін оларды болашақта далада пайдалану мен ләззат алу үшін залалсызданбайтын түрде басқарылады" деп жазылған.