Кіріспе

Нигерияның орталық бөлігіндегі этностар Эбира халқы - Солтүстік орталық Нигерияның этностық тілдік тобы. Эбиралардың көпшілігі Коги штатынан, Насарава штатынан. Олардың тілі әдетте Нигер Конго тілдер тобының Бэнуэ Конго тармағы ішінде нупоидтық түрге жатқызылады. Мемлекеттің құрылуынан бері Эбира Тао халқы негізінен Коги штатының бес жергілікті билігінде, атап айтқанда Адави, Аяокута, Окехи, Окен және Огоримагонгода кездеседі. Олар Тото аймағында орналасқан Абуджа мен Насаравада да көп. Сонымен қатар, Эганьилер Аяокута аймағында да кездеседі. Этунолар Игарраның Агоримагонго, Окехи және Окен қалаларында орналасқан. Эбира Кото Коги мен Котон Карфе АО, Басса АО, Когидегі Локоджа және Федералды астаналық аумақтағы Абаджи АО, Эдо штатындағы Акоко Эдо АО-да кездеседі. Онжылдықтар бойы жүргізілген науқаннан, интеллектуалды ой-пікірлер мен ұйымдастырылған симпозиумдар / конференциялардан кейін, әртүрлі анклавтардың эбиралықтары этнос үшін "Эбира" деп жазылған жалпы атаудың ресми газетін алды.7 Ибрагим Охида, Охику Эбира ұрпақтары одағының (ОЕДУ) ұлттық хатшысы, мәлімдемеде бұл туралы хабарлады. Эбира - Коги, Насарава, Эдо және федералды астаналық аумақтың кейбір бөліктеріне жататын этникалық топ. Бұрын оларды Игибра, Эбира, Эгибра, Ибира, Ибира және Эгибра деп атаған. OEDU-ға сәйкес, Эбира жалпы атауының ресми газеті Нигерия Федеративтік Республикасының No. 127, 109-томы, 2022 жылғы 14 шілде. Аталған топтың айтуынша, атау 2010 және 2021 жылдары Окен және Котон Карфе конвенцияларында дәстүрлі аталар мен мүдделі тараптармен келіссөздер барысында қол жеткізілген келісімге негізделген. "Охику Эбира ұрпақтары одағы (OEDU) Эбира ұлтының мүшелеріне, одақ Эбира опте, Эбира миякан және Эбира этуно (Игара) халықтары үшін келісілген жалпы атауы ЭБИРА ЕБИРА ресми газетін шығарды" деп мәлімдеген. Бұл туралы Нигерия Федеративтік Республикасының ресми газетінде No. 127, 109-томы, 2022 жылғы 14 шілде. "Біздің ЕБИРА" атауын қабылдау келісімге сәйкес, біздің Корольдік аталарымызбен, үш аймақтың мүдделі тараптарымен және 2010 және 2021 жылдары Окен және Котон Карфе конвенцияларында қабылданған шешімдермен келісілген. "Бұл біздің ортақ ата-бабаларымызды тану және Нигериядағы этникалық ұлт өкілдері арасында бірлік, сандық күш және саяси маңыздылықтың артуы үшін осылай танылуға деген тілек білдіру. "Біздің есімімізді ресми түрде жариялаудың бұл маңызды кезеңі 20 жыл бұрын келді. Баршамызға құттықтауым керек. Біз енді осы есімді барлық ресми іс-әрекеттерде толық қолдану үшін бірігіп жұмыс істеуіміз керек.

География

Жақында Эбира халқы Нигер мен Бэну өзендерінің қосындысынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Кейбір Эбира қауымдастықтары солтүстік-шығыста да тұрады. Эбираланд Эцаконың солтүстігінде, Йорубаландтың шығысында және Игалаландтың батысында орналасқан. Онда жапырақты орман және ашық саванна өсімдіктері бар жарлы төбелер басым. Негізгі жергілікті билік аймақтары: Адави, Аяокута, Котон Карфи, Окехи және Окен. Колониялық режим пайда болғаннан бері көптеген эбиралар егістік жерлерді іздеу және көшіп-қонушы фермерлер ретінде жұмыс істеу үшін оңтүстікке қарай көшті.

Халықтың алғашқы көші-қоны

Эбира халқының қазіргі аймаққа көшіп келуін негізінен ауызша тарих болжайды. Алайда, көптеген нұсқалар Кварарафа штатының Жукундардан көшіп келуін, Бену өзенінің солтүстігінде және қазіргі Тараба штатында. Кварарафадан олардың іздерінің бір ескерткіші - Опете табуреті, олардың билік пен бірегейлігінің белгісі, патшалық ішіндегі топ ретінде, Опетедегі (аты табуреттен алынған) бір жерде сақталған, қазіргі Ajaokuta. Опете қазіргі уақытта Окенің Озумиінің титуллы аспабы болып табылады. Кварарафадан көшіп келгеннен кейін олар Игалалармен бірге тұрып, екі топ та 300 жылдай бірге өмір сүрді. Екі топ арасындағы дау жолдарды бөліп, эбиралар Нигер өзенінің оңтүстік-батысына, ата-бабаларының мекені Эбира Опетеге, Аяокута маңындағы аймаққа көшіп барды. Кейіннен басқа топтар оңтүстікке көшіп, Окенге, Убороро және Окехи қалаларын құрды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Эбира қауымдастықтары орталық патшасы немесе мойындалған патшалық отбасылары жоқ автономды бірліктер болды, бірақ оларды геронтократия түрінде ұрпақ басшылары басқаратын. Эбиралар Идадан Бенин соғысынан кейін 1519-1521 жылдары Идадан шығып, Итобеде аялдама жасады. Идадан кеткен Ебира тобының қалған бөлігі - ИТААЗИ (Эбира тао) ИГУ (Эбира кото), ПАНДА (Эбира Тото, Насарава), АГАТУ (Эбира Бену, Ебира Мозумның әкесі Баса мен Ақырында УНО арасында қоныстанды (Эбира Эте Уно, Эдо) ИТААЗИмен Бену өзенінің арғы жағына қоныстанды. ОНО қазіргі Эдо штатына қоныстанды. Эбира Таодағы әр түрлі тайпалардың барлық мүшелері ИТААЗИ-дің ұрпақтары. ИТААЗИдің бес (5) ұлы болды (Адавируку / Охизи, Ододо, Обаджи, Уга, Очуга / Оноту). Охизидің (Адавируку) өздерінің есімдерімен аталған бес дәстүрлі Адави тайпасының түп атасы болған бес баласы болды. Олар қазіргі Ajaokuta, Adavi, Okene, Okengwe, Okehi, Eika, Ihiara және Osisi сияқты жерлерді иеленді.

Колонияға дейінгі және колониялық кезең

Хаусаланды діни және саяси көшбасшы Усман Дан Фодио әскерлері жаулап алған кезде, эбиралар солтүстік пен батыстағы фулани әскер иелерімен қақтығысқа түсті. ХІХ ғасырдың ортасында екі ірі қауым, Игу (Коттон Карфе) Хауса халықтары оны күшті жер деп атаған, өйткені олар оларды жаулап алу үшін күресті, бірақ ешқашан жетістікке жетпеді және жауламады. 1865 және 1880 жылдар аралығында олар Ачигиги Окиноның басшылығымен Бида мен Илориннен келген Ажиномох деп аталатын джихадистермен шайқасты. Алайда, эбираларды фуландар жаулап алмады, оларға олардың таулы ортасының табиғи қорғанысы көмектесті. Британдықтардың Эбиралендке қызығушылығы Локоджада Корольдік Нигер компаниясының орналасуынан басталды. 1898 жылы ағылшындықтар сауданың еркін ағымын бақылау деген сылтаумен Илорин мен Нупелендті аннексиялады, олар Эбиралдан батысқа қарай Кабада әскери бекет құрды және Эбиралар тез арада аннексиялау нысанасы болды. 1903 жылы көп қарсылықтан кейін Эбира аумағы британдықтардың бақылауына түсті. Әр түрлі автономиялы ауылдарды басқару үшін британдықтар Эбираның өкілі болып табылатын орталық тұлға тағайындады. Мұндай тұлғалардың алғашқысы - 1903 жылға дейін билік жүргізген Эйканың Оуда Адиди, оның орнына британдықтардың сүйіктісі Омадиви келді. Омадиви бұған дейін джихадистермен күрескен, бірақ британдықтармен сауда-саттық жасайтын клан басшысы болды. Оның билігі кезінде басқа тайпаларға билігі аз болды. Омадиви қайтыс болғаннан кейін, Адано тағайындалды, бірақ оның билігі қысқа болды. 1917 жылы жаңа билеуші Ибрагим таңдалды, Ибрагимді Ата Ибрагим немесе Эбиралландияның Ата деп те атады, ол Омадивидің аналық немересі болды. Оның тұсында британ отаршылары тікелей емес билікті енгізді, бұл Аттаның билігін арттырған маңызды саяси даму болды. Ибрагим өзінің саяси басшылығымен автономиялы қауымдастықтарды біріктіру үшін Эбираның жергілікті билігінің басшысы ретінде өзінің позициясын пайдаланды, бұл процеске сол қауымдастықтардың кейбір мүшелері қарсы болды. Ол ағылшындардың сенімін артты, олар оған Локоджа сияқты Эбиралландияның солтүстігіндегі аумақтарды сеніп тапсырды. Ибрагим мұсылман дінін қабылдап, аймақта ислам дінін таратуға көмектесті. Алайда, 1954 жылы саяси интригалардың салдарынан Ибрагим жер аударылды. Қоғамдағы алғашқы бастауыш мектеп оның сарайында орналасқан және оның көптеген балалары білім алған, кейбіреулері аймақтық және федералды үкіметте көрнекті лауазымдарды иеленген. Ибрагимнің орнын Ебиралдың Охинойи атағын иеленген Сани Омолори бағындырады.

Дін

Христиан діні мен ислам діні пайда болғанға дейін, эбиралықтар Африканың дәстүрлі дінінің бір түрін ұстанған. Бұл құдайдың қасиеттеріне зұлымдарды жазалау, жақсыларды сыйлау жатады. Охоморихиден төмен басқа діни тұлғалар - ори (илаһтар) және рухтар. Эбира дәстүрінде өлген ата-бабалар тұратын рух әлеміне деген сенім бар.

Отбасылық өмір, тамақтану және әлеуметтік жүйе

Эбира халқының ерте тарихында отбасының басшысы - әке немесе ең үлкен еркек, ол асыраушы, діни көшбасшы және ядролық отбасының қорғаушысы (Ирех) болды. Басқа да маңызды әлеуметтік жүйелер - туысқан немесе туысқан аталық отбасылардан тұратын құрамалар (Охуодже), сыртқы құрамалар (Овуву), содан кейін бірнеше туысқан құрамалардан тұратын тұқымдар (Абара). Эбираландтағы туысқан нәсілдер қауымдастығы болып табылатын кланға (Иресу) Отару басқарған. Кланның жеке тұлғалары көбінесе жануарлар, мысалы, барс, крокодил, питон немесе бұқа сияқты символдармен ерекшеленеді. Қоғамның істерін әрқайсысы туысқан ұрпақтардың атынан тұратын аға еркек мүшелер тобы басқаратын. Эбиралардың негізгі кәсібі - егіншілік, олар жүгері, ямс, маниока және көкөніс өсіреді. XIX ғасырда кейбір қауымдар бени тұқымын "гориго" деп өсіріп, сауда жасады. Эбиралар киім тоқу, қолөнер, шашты жасаумен танымал және өте еңбекқор. Эбира халқының да өзіне тән тағамдарын дайындаудың ерекше тәсілдері бар, олар өздерінің ерекшеліктерін қалыптастырады. Эбира халқы әлемге Ове әкеледі, ол су жамылғысынан жасалады және әдетте белгілі бір жолмен жасалады. Бұл біздің moi moi деп атағандарымыз, бірақ түрлі-түсті топ үшін олар бұл moi moi-ды көптеген нигериялықтар әдеттегі бұршақ емес, су yam (Evina) -дан жасайды. Бұл дәстүрлі түрде арнайы рұқсатпен жасалады. Қазіргі Эбираның әлеуметтік өмірі жылдар бойы өзгеріп келеді, бірақ егіншілік әлі де басым кәсіп болып табылады, көптеген Эбиралар батыс және қазіргі Нигерия мәдениетінің әсеріне ұшырап, қалалық елді мекендерде тұрады. Көп әйел алу және туысқан нәсілмен тығыз қарым-қатынас сияқты мінез-құлықтар жойылып барады және Ата немесе Охинойи енді жердің ішінде басым саяси билік емес. Охиноидің тағы бір жаңа дәстүрі - басқа да Нигерия мәдениеттерінде кең тараған "Тару немесе Охи" деп аталатын адамдарға басшы атақтарын беру. Ебираның аймағы Ajaokuta сияқты космополиттік болып табылады, өйткені қалада болат зауыты салынды.

Экуэчи мейрамы

Экуэчи фестивалі - Эбира қауымдастықтарында ең көп аталып өтетін дәстүрлі фестиваль. Ол жыл сайын қараша айының соңында басталып, желтоқсанның соңында немесе қаңтарда аяқталады. Мереке ұзаққа созылады, өйткені әр түрлі тайпалар мерекені атап өту үшін өз күндерін таңдайды. Эбирадағы "эку" ата-бабалар заманындағы маскарадты білдіреді, ал "чи" - төмен түсуді білдіреді. Ебираның дәстүрлі мәдениетінде тірілер елі мен өлілер үшін тағы бір жер бар екендігіне сену бар, және тірілер елінен келгендер өлілер елін құрметтейді. Екуэчиді жер бетіне оралған ата-бабалардың рухтары деп түсіндіруге болады. Бұл мерекенің аясында жүретін маскарадтар өлген туыстарының тірілердің мінез-құлқын бақылап отыратын рухтар әлеміне кіре алады деп есептеледі. Бұл мерекеде бұл маскарадтар рухтар дүниесінен келген жақсы хабарлар мен ескертулер туралы хабарды жеткізеді. Бұл мереке сонымен қатар жылдың аяқталуын және жаңа жылдың басталуын білдіреді. Мереке кезінде ең басты қойылым - ән айту, барабан соғу және ән айтуға негізделген Экурахудың маскалы қойылымы.