Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Great Bay) - АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатының шығысындағы Страффорд және Рокингем округтерінде орналасқан суға құятын саға. Бұғаздың аумағы 700 км-ден астам, оның ішінде бірнеше тасқындық өзеннің қосалқы өзендері. Оның шығу жері Нью-Гэмпшир штатының Довер қаласындағы Хилтон-Пойнт қаласында орналасқан. Бұғаттың солтүстік шетіндегі сағасы Кіші бұғаз деп аталады.
Great Bay is a tidal estuary located in Strafford and Rockingham counties in eastern New Hampshire, United States. The bay occupies over , not including its several tidal river tributaries. Its outlet is at Hilton Point in Dover, New Hampshire, where waters from the bay flow into the Piscataqua River, thence proceeding southeast to the Atlantic Ocean near Portsmouth. The northern end of the bay, near its outlet, is referred to as Little Bay.
География
Мэн шығанағының су айдынында орналасқан Ұлы шығанақ сағасы - бұл жоғары энергиялы тасқын суларынан, терең арналардан және шеткі саздан тұратын су астында қалған өзен аңғары. Бүкіл сағасы Киттерри, Мэн және Нью-Кэстл, Нью-Гэмпшир арасындағы Пискаткава өзенінің сағасынан бастап, Фурбер бұғазындағы Кіші шығанаққа дейін, 12 миль (19 км) қашықтықта орналасқан. Ұлы шығанақтың сағасы - бұл тасқынмен үстемдік ететін жүйе және үш ірі өзеннің, Лэмпри, Скуамскотт және Винникуттың су ағызуы. Фурбер бұғазы мен ашық жағалау арасындағы жүйеге тағы төрт өзен құяды: Кочеко, Салман шарлауығы, Беллами және Остер өзендері. Пискаткава өзені - Портсмут портындағы Мэн шығанағынан басталып, Нью-Гэмпшир мен Мэннің шекарасын құрайтын, оның қосалқы өзендері Салмон-Фолс және Кочеко өзендерінің бұрышына дейін созылатын мұхит үстемдік ететін жүйе. Бұл өзендер, бірнеше кішігірім сағалар мен олардың қосалқы өзендері мен Мэн шығанағының мұхит суы Ұлы шығанақтың су жүйесіне айналады. Ұлы шығанақтың ішінде су тасқыны өте жиі болады. Үлкен шығанақтың су бетінің көлемі 8,9 шаршы миль (23 км2) жоғары тұман кезінде және 4,2 шаршы миль (11 км2) төмен тұман кезінде, шығанақтың 50% -дан астамы төмен тұман кезінде ашық.
Located within the Gulf of Maine watershed, the Great Bay Estuary is a drowned river valley composed of high energy tidal waters, deep channels and fringing mudflats. The entire estuary extends inland from the mouth of the Piscataqua River between Kittery, Maine, and New Castle, New Hampshire through Little Bay into Great Bay proper at Furber Strait, a distance of 12 mile (19 km). The Great Bay Estuary is a tidally dominated system and is the drainage confluence of three major rivers, the Lamprey, Squamscott, and Winnicut. Four additional rivers flow into the system between Furber Strait and the open coast: the Cocheco, Salmon Falls, Bellamy, and Oyster rivers. The Piscataqua River is an ocean dominated system extending from the Gulf of Maine at Portsmouth Harbor and forming the border of New Hampshire and Maine to the fork of its tributaries, the Salmon Falls and Cocheco rivers. These rivers, several small creeks and their tributaries and ocean water from the Gulf of Maine create the Great Bay estuarine hydrosystem. The tidal range is dramatic within Great Bay. Average depth of the embayment is with channels extending to The water surface of Great Bay covers 8.9 square miles (23 km2) at high tide and 4.2 square miles (11 km2) at low tide, leaving greater than 50% of the bay exposed at low tide.
Табиғи мұра
Ұлы шығанақтың сағасы, бүкіл тасқындық жүйені, соның ішінде Пискаткава өзенін санағанда, Нью-Хэмпшир штатының Нью-Касл қаласы мен Мэн штатының Киттерри қаласы арасындағы Пискаткаваның сағасында Атлант мұхитымен кездеседі. Ал құйылған су Атлант мұхитынан күніне екі рет өзенге құйылады. Бұл жерде ол Great Bay-ге құятын әртүрлі өзендердің тәтті су әсерімен араласады. Бұл Атлант жағалауындағы ең үлкен сағалардың бірі және 10 миль (16 км) ішкі жердің ең терең жерлерінің бірі. Шамамен 14000 жыл бұрын мұздықтардың ерігенінен кейін Ұлы шығанақтың сағасы пайда болды. Мұздықтардың еріген суы мұхиттың су деңгейін көтеруге ықпал етті, ол жерді су басып, бүгінгі Ұлы шығанақты құрайтын өзен аңғарларын толтырды. Ұлы шығанақты құрайтын сумен қамтылған бес түрлі мекен бар. Олардың саны бойынша: балық тұқымдас шөптесін жайылымдары, саздықтар, тұзды батпақтар, арна түбіндегі және тас аралық аралық. Бұл мекендерде 162 құс, балық және өсімдік түрлері (23 түрі жойылып кету қаупі бар), көптеген омыртқасыз жануарлар түрлері, тіпті кейде порттық тұтқалар да кездеседі. Аға шөп - су астындағы гүлдейтін өте аз өсімдіктердің бірі. Оның суағарлар жүйесінде көптеген функциялары бар. Балық шөптері бірнеше организмдерге, әсіресе балықтар мен омыртқасыздардың жас тұқымдарына тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Аға шөптің тамыры жер асты шөгінділерін тұрақтандыруға көмектеседі. Ағлан шөптері судың сапасы мен мөлдірлігін сақтауға көмектеседі, суды сүзгілеу арқылы шөгінділерді тұндыруға мүмкіндік береді, содан кейін артық қоректік заттарды өсім үшін пайдаланады. Грейт-Бейдің жартысынан астамы судың төмендеу кезінде батпақ болып көрінеді. Құрттар, жұмсақ қабықшалы моллюскалар, балшық шаяндар, жасыл крабтар, құстар, ат тікесі бар крабтар және басқа көптеген жануарлар кең көлемді балшық мекенді тамақтану, көбейту және жыртқыш аңдардан қорғау үшін пайдаланады. Құбырдың түбіндегі тіршілік ортасы балықтар мен омыртқасыздарға судың төмендеу кезінде көшуге мүмкіндік береді. Бұл жерде тек суға құйылатын жерлер ғана мекендейтін ерекше жануарлар - устрицалар мекендейді. Бұл таулы аралық мекенде теңіз баулары, балыққұйрықтары мен қабырғалы мюссельдер үшін берік тұрақ болады. Жыл сайын қыста теңіз балдырларының көп бөлігі мұз астында қалады. Көктемде мұздың ыдырауын бастағанда, теңіз шөптері тау жыныстарынан жұлып алынады да, қалдықтар айналымға енеді.
The Great Bay Estuary, when counting the entire tidal system including the Piscataqua River, meets the Atlantic Ocean at the mouth of the Piscataqua, between New Castle, New Hampshire and Kittery, Maine. Tides carry salt water into the estuary twice daily from the Atlantic. Here it mingles with the fresh water influence from the various rivers that empty into Great Bay. It is one of the largest estuaries on the Atlantic Coast and at 10 mile (16 km) inland is one of the most recessed. Approximately 14,000 years ago, following the melting of the glaciers, the Great Bay estuary was formed. The glacial melt waters contributed to rising ocean waters, which flooded the land and filled the river valleys that make up Great Bay today. There are five very different water dominated habitats that make up the Great Bay. In order of abundance they are: eelgrass meadows, mudflats, salt marsh, channel bottom, and rocky intertidal. These habitats are home to 162 bird, fish and plant species (23 of which are threatened or endangered), countless invertebrate species and even the occasional harbor seal. Eelgrass is one of a very few underwater marine flowering plants. It has many functions in the estuarine system. The eelgrass community provides habitat for several organisms, especially the young of fish and invertebrates. Eelgrass roots help stabilize the bottom sediments. Eelgrass plants help maintain water quality and clarity by filtering the water allowing sediments to settle and then using the excess nutrients for growth. More than half of Great Bay is exposed as mudflats at low tide. Worms, soft shelled clams, mud snails, green crabs, wading birds, horseshoe crabs and many other animals utilize the extensive mudflat habitat for feeding, reproduction and protection from predators. The channel bottom habitat provides a place for fish and invertebrates to move to at low tide. It is also the preferred habitat for oysters, a highly specialized animal that only lives in estuaries. Rocky intertidal habitat provides firm anchorage for seaweeds, barnacles, and ribbed mussels. Each winter, much of the standing crop of seaweeds becomes entrapped in ice. When the ice begins to break up in spring, the seaweeds are torn from the rocks and enter into the detritus cycle.
Мәдениет тарихы
Американың түпкүлкілері Ұлы шығанақтың жағалауында тұңғыш болып өмір сүрді. Олар өзен сағасында және оның айналасында өмір сүрген мол балық, балыққұстар, су құстары мен сүтқоректілермен тіршілік етті. XVII ғасырдың басында Еуропадан қоныс аударушылар келді, олар да осы шексіз байлықтарды пайдаланды. Олар өз өнімдерін шығанақтан тасымалдайтын. Бұл кеме адам мен жануарлардың күшін қажет етпей, кемелерді тасымалдаудың керемет тәсілі болды. Гундалоу деп аталатын қарапайым, жазық түбі бар қайық пайдаланып, судың аз тереңдігіне ауыр жүктерді тасымалдайтын. Гундалалар көптеген жүктерді тасымалдайтын. Бұл жүктердің ішінде тұщы шөп, ағаш, балық, балшық және маталар бар еді. Жағалаудан жиналған тұзды шөптер жылқы мен малдың азығы әрі төсегі болды. Құрлықтардың бойында орналасқан ағаш өңдеу зауыттары АҚШ-тың басқа порттарына экспортталатын ағаш өндірді. Бұрынғы кездегі судың тереңдігін бұрғылау кезінде, бүкіл шығанақты шығанақтың жағалауындағы ондаған sawmills-тің бірнеше сантиметрлік пісіру шаңдары жауып кеткенін дәлелдеді. Ағаш өндірісі Пискаткава өзенінің бойындағы кеме жасау бизнесіне де септігін тигізді. Сонымен қатар, Грейт-Бей және оның қосалқы өзендерінің жағалауында кірпіш салатын орындар көп болды. Ағыстағы көк балшық ағыстар жағалауынан жиналып, жергілікті және бүкіл Жаңа Англияда салынған кірпіштерге айналдырылды. Мақта өндірісі өнеркәсіптік революцияның маңызды бөлігі болды. Гундал порттары болған жерде диірмендер салынды. Ағыстағы су 19 ғасырдың басында және 20 ғасырдың басында коммерциялық мақсаттарда кеңінен пайдаланылды. Ағыстағы өзендердегі қол диірмендері мен тері өңдеу зауыттары ХХ ғасырдың ортасына дейін химиялық ластануға елеулі үлес қосты. 1973 жылы грек кәсіпкер Аристотель Онассис Олимпиялық мұнай өңдеу зауытын Дарем қаласында Ұлы шығанақтың жағалауында салуды ұсынғанда, жергілікті азаматтар жұмылдырылды және "үй билігін" жүзеге асыру құқығынан пайдаланып, бұл ұсынысты тоғызға бірден жеңді.
Native Americans were the first to live on the shores of Great Bay. They survived on the abundant fish, shellfish, waterfowl and mammals that lived in and around the estuary. The early 17th century brought the arrival of European settlers who also took advantage of the seemingly endless supply of resources. They used the bay to transport their harvests. The tidal influence was the perfect way to move goods without much human or animal effort. A simple, flat bottomed boat, the gundalow, was developed to make use of the tides and carry heavy loads in shallow waters. Gundalows transported many types of freight. Saltmarsh hay, lumber, fish, clay and textiles were just a few of the cargoes. Salt hay harvested along the shores was used as food and bedding for horses and cattle. Sawmills located along the tidal rivers produced lumber that was exported to other U. S. ports. Core drilling shows evidence that the whole bay was once covered by several inches of sawdust from the dozens of sawmills around the bay's shores. The lumber produced also fueled the shipbuilding business along the Piscataqua River until steam powered steel vessels became cheaper to build. Brickyards also dotted the shores of Great Bay and its tributaries. Blue marine clay was harvested from along the estuary shores and made into bricks that were used to build locally and all around New England. Cotton mills were an important part of the Industrial Revolution. Wherever gundalow ports were, mills were built. The estuary continued to be heavily used for commercial purposes throughout the 19th and early 20th centuries. Gristmills and tanneries on the rivers of the estuary contributed significantly to the chemical pollution until the mid 20th century. When the Greek entrepreneur Aristotle Onassis proposed building the Olympic Oil Refinery in the town of Durham along the shore of Great Bay in 1973, local citizens mobilized and, by exercising their right to "home rule", defeated the proposal by a margin of nine to one.
Өңірлік маңызы
Мэн шығанағы - ғалымдар мен көпшілік үшін АҚШ-тың шығыс жағалауындағы ең таза теңіз ортасының бірі. Мэн шығанағы су айналымы мен теңіз балдырлары, тұзды батпақ шөптері мен фитопланктонның біріккен өнімділігі нәтижесінде әлемдегі ең өнімді су айдындарының бірі болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ондаған мың коммерциялық балықшылар үшін бұл тіршілік көзі болды. Соңғы уақытта демалыс және туризммен байланысты жұмыспен қамту аймақтың экономикасына үлкен үлес қосады.
The Gulf of Maine, of which Great Bay is a branch, is often considered by scientists and the public alike as one of the most pristine marine environments on the East Coast of the United States. As a result of its water circulation patterns and the combined productivity of its seaweed, salt marsh grasses, and phytoplankton, the Gulf of Maine is also one of the world's most productive water bodies. Historically, it has been a source of livelihood for tens of thousands of commercial fishermen. More recently, recreation and tourism related employment has been recognized as a major contributor to the region's economy.
Ұлы шығанақ қорығы
Ұлы шығанақтың ұлттық суағасын зерттеу қорығы шығанақтың жағалауының бірнеше бөлігін алып жатыр және тұщы батпақтар, таслы жағалаулар, жартастар, орманды алқаптар, ашық алқаптар, өзен жүйелері мен тасқын суларын қоса алғанда, шығанақтың айналасындағы көптеген жер және су аймақтарын қорғайды.
The Great Bay National Estuarine Research Reserve occupies several portions of the bay's shoreline and protects numerous land and water areas around the estuary, including salt marshes, rocky shores, bluffs, woodlands, open fields, and riverine systems and tidal waters.