Кіріспе

Domino's Pizza, Inc. v. McDonald, 546 U.S. 470 (2006) - АҚШ Жоғарғы Сотының расалық кемсітушілікке байланысты талаптарды 42 U.S.C. § 1981 бойынша келісімшарттар жасауға және оларды орындауға құқық беру туралы шешімі. Бұл АҚШ заңдарында азаматтық құқықтар туралы негізгі ереже, ол бастапқыда 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның бөлігі ретінде қабылданған. Сот Антонин Скалияның қорытындысында бір ауыздан шешім шығарды: келісімшарт тараптарының өкілдерінің жеке өздеріне осы келісімшарттар бойынша құқықтары жоқ болғандықтан, олар 1981 бап бойынша талап қоюға құқылы емес.

Өмірбаян

Джон Макдональд, афроамерикалық кәсіпкер, Невада заңдары бойынша ұйымдастырылған JWM Investments, Inc. (JWM) компаниясының жалғыз акционері және президенті болды. JWM және Domino's Pizza мейрамханалар желісі бірнеше келісімшартқа қол қойды, оның негізінде JWM Лас-Вегас аймағында төрт мейрамхана салуға және содан кейін оларды Domino's-ке жалға беруге тиіс болды. Макдональд бірінші мейрамхана салынғаннан кейін Доминоның агенті JWM-нің банктік қаржыландыруын жеңілдету үшін талап етілген келісімшарттардағы құжаттарды орындаудан бас тартты және Лас-Вегас аңғарының су округін мейрамхана құрылысына арналған жердің тіркелген меншігін JWM-ден Domino's-ке ауыстыруға сендірді (Макдональд кейіннен қайта өзгертуге қол жеткізді). Макдональд келісімшарттарды аяқтауын қалады, бірақ егер ол кері қайтармаса, агент "ауыр зардаптарға" ұшырайтынын айтты. Агенттің Макдоналдқа "Мен сіздермен жұмыс істегенді ұнатпаймын" дегені айтылды, ол түсіндірмеді. Келісімшарттар ешқашан орындалмаған, кем дегенде, бір жағынан, JWM банкротқа ұшырағандықтан. JWM банкроттық сенімгері келісімшартты бұзғаны үшін Domino's-ке қарсы қарсы іс-қимылды бастады, ол JWM-ге 45 000 доллар төлеуге және тараптар арасындағы барлық талаптарды толық босатуға шешім қабылдады. Банкроттық іс-шаралары әлі жалғасып жатқан кезде, Макдоналд жеке өзі 42 U.S.C. § 1981 бойынша Невада округінің АҚШ округінің округінің сотына сотқа шағым берді. Доминоның Макдоналдқа деген нәсілдік жеккөрушіліктен JWM-мен келісімшарттарын бұзғаны туралы дәлел. Макдональд бұзылған заңның өзі оған ақшалай зиян келтіргенін, ауыр азап, эмоциялық күйзеліс және қорлық әкелгенін мәлімдеді. Домино компаниясы талап қоюды ұсынбағаны үшін шағымды қабылдамау туралы өтініш берді. Ол McDonald өзі Domino's-пен келісімшартқа қатысушы болмағандықтан, оған қарсы 1981 жылғы талап қоюды енгізе алмайтынын айтты. Аудандық сот бұл өтінішті мақұлдады және McDonald's-тің істі қабылдамады, Domino's "корпорация өз акционері мен басшыларынан бөлек заңды тұлға болып табылады деген негізгі ұйғарымға сүйенді" деп мәлімдеді, яғни "президент немесе жалғыз акционер корпорацияның аяқ киімін киіп, бұл талапты жеке қолдана алмайды". АҚШ-тың 9-шы округтік апелляциялық соты бұл шешімді қайтарып алды. "Корпорацияға ғана келтірілген зиян" акционерге 1981 § бойынша іс қозғауға мүмкіндік бермейтіндігіне келіскенмен, сот өзінің алдыңғы шешімі бойынша Гомес пен Алексиан Брос ауруханасы Сан-Хосе, 698 F.2d 1019 (9th Cir. 1983), Макдональд сияқты тарап емес адам "корпорациядан бөлек зақымдар" алған кезде 1981 § бойынша талап қоюы мүмкін. Сот бұл әдіс басқа да округтердің төрелік шешімдерінен ерекшеленетінін мойындады. АҚШ Жоғарғы Соты кейіннен сертификатты берді.

Соттың пікірі

Жоғарғы Сот Антонин Скалияның шешімімен Тоғызыншы округтің шешімін бір ауыздан бұзды. Сот 42 U.S.C. § 1981 тек келісімшарт бойынша орындалатын құқықтар барларға ғана қатысты деп шешті. 1981 бөлімінде "АҚШ-тың барлық юрисдикциясындағы адамдардың" расаға қарамастан "келісім-шарттар жасасу және оларды орындау" тең құқықтарының қорғалуы туралы айтылған. Қазіргі уақытта заңда "келісімшарттарды жасау және орындау" "келісімшарттарды жасау, орындау, өзгерту және бұзу, сондай-ақ келісімшарттық қатынастың барлық артықшылықтары, артықшылықтары, шарттары мен шарттарын пайдалану" деп анықталады. Сот Макдональдстың бұл заң өзіне қатысты деген дәлелін қабылдамады, өйткені ол JWM атынан "келісім-шарттар жасады және орындады". Ол заңмен кепілдендірілген "келісім-шарт жасау" құқығы "келісіміне қол қоюда агенттік ретінде әрекет етудің маңыздылығы аз құқықтығынан кем емес, сондықтан келісім-шартты жазуда аманауэнсис ретінде әрекет етудің маңыздылығы аз құқықтығынан кем емес" деп есептеді. Қорғалған құқық - бұл өз атынан келісімшарт бойынша құқықтарды беру және алу құқығы, бұл көптеген мемлекеттер 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң жобасын жасаған кезде африкалық американдықтардан бас тартты. Сот сондай-ақ сол кезде "өзінің тапсырыс берушісі атынан жасалған келісімшарт бойынша пайдасы жоқ жай агенттің оған қатысты талап қоюға құқығы жоқ" деген заңдық принцип кеңінен танылған еді. 1981 жылғы талап бойынша талап қоюшы жеке тұлғада әлі қалыптаспаған келісімшартты жасасу немесе жасалып қойған келісімшартты орындау үшін құқықтарды иеленетін "келісім-шарттық қатынас" кемсітілгенін анықтауы керек. Сот корпорациялардың акционерлері мен келісімшарт жасасқан қызметкерлерінің корпорация келісімшарттары бойынша ешқандай құқықтары мен міндеттемелері жоқ деп "корпорация және агенттік құқығының бүкіл мақсаты деп айтуға болады" деп мәлімдеді. Макдональдтың "келісімшартты келіссөздер жүргізу, қол қою, орындау және оны орындауға тырысу" үшін Доминоның келісімшарт өзінің емес екенін талап ете алмайтындығы туралы дәлелі, Сот "корпорациялар мен агенттіктің заңын елемейтінін" және "Макдональдтың өз тәжірибесіне қайшы келеді" деп есептеді. Ол JWM банкрот болған кезде Domino's корпорацияға қарсы талап дәлелін ұсынғанын, ал McDonald's-ты жеке емес екенін атап өтті. Оның жеке активтері корпоративтік форманың жауапкершілігі шектеулі және агенттік ережелерімен қорғалды, олар "осыған ұқсас келісімшарттар бойынша оған құқықтарды жоққа шығарады". Сот Макдоналдс-тың 1981 жылғы §-ға сәйкес кемсітудің "нақты нысанасы" болған және келісімшарт бұзылмаса, алатын қандай да бір пайдадан айырылған кез келген адамға қатысты қолданылуы мүмкін деген қосымша дәлелін қабылдамады. Сот бұл теория "айыпкердің өз құқықтарының нәсілдік себептерге байланысты бұзылуы" туралы "жарқын заңдық талапты" елемеді деп есептеді. McDonald талапкердің келісім-шарттық қатынасын анық емес деп сипаттаған (осылайша, ол келісім-шарттық қатынас талабын әлсіретті) бұрынғы істер оның ұстанымын қолдамады, өйткені бұл істер бұл мәселені талқыламады немесе шешпеді. Сондай-ақ, Макдональд егер заңның оның түсіндірмесі қабылданбаса, "көптеген кемсітушілік әрекеттер жазаланбай қалады" деп мәлімдеді. Соттың пікірінше, келісімшарттың бұзылуына ұшыраған тараптар қол жетімді әдістерді қолданады. McDonald's-тің қысқаша баяндамасында сипатталған жазаланбаған кемсітушілікке қатысты көптеген гипотетикалық мысалдарға жауап ретінде, оның ішінде "Domino's қызметкерлері Макдоналды қорқытуға тырысып, оны ұрып-соққан" сценарийді қоса алғанда, Сот мұндай мінез-құлықты шешу үшін басқа да заңдар, әсіресе қылмыстық құқық бар екенін атап өтті. "Ең маңызды жауап, дегенмен, 1981 § мәтінінде ештеңе оның барлық нәсілдік әділетсіздікке жалпы шешім жасауды көздегенін білдірмейді. Егер солай болса, онда ол келісімшартқа қатысты жағдайлармен шектелмеген болар еді". Оны кеңірек оқу "сателлит § 1981 ұлан-ғайыр ауқымындағы сот ісі" туғызады, мысалы, бұзылған келісімшарттың бұзылмаған тарапының барлық азшылық қызметкерлерінің топтық іс-әрекеттеріне рұқсат беру.