Кіріспе

Танзимат кезеңінің соңында пайда болған ұғым Османлылық немесе Османлылық (, Османлыcılık) - Осман империясының 1876-1878 жылғы Бірінші конституциялық дәуірінен бұрын дамыған ұғым. Оның жақтаушылары империяны бөлшектеп тастау үшін қажетті әлеуметтік үйлесімділікті (İttihad ı Anasır) жасай алады деп сенді.

Басталуы

Монтескье (16891755) және Руссо (17121778) сияқты ойшылдар, сондай-ақ 1789 жылғы Француз төңкерісі оқиғалары Османлылыққа қатты әсер етті. Ол миллеттер арасындағы теңдікті насихаттады. Османдық идея жас османдықтар арасында пайда болды (1865 жылы құрылған) империядағы барлық жеке этностарды діндеріне қарамастан қабылдау сияқты ұғымдарда, яғни барлығы тең құқықты "османдықтар" болуы керек еді. Басқаша айтқанда, Османлылық барлық азаматтар заң алдында тең деп есептеді. Идеалда, барлық азаматтар географиялық аймақты, тілді, мәдениетті және олардан ерекшеленетін "Оттомандық емес" партияның сезімін бөліседі. Конфессиялық топтардың millet жүйесінің мәні жойылмаған, бірақ зайырлы ұйымдар мен саясат қолданылды. Бастауыш білім, әскери міндеттілік, бас салығы және әскери қызмет мұсылман еместер мен мұсылмандарға бірдей қолданылуы тиіс еді.

Тұжырымдаманың дамуы

Османлылық Еуропалық идеяларға және Батыс империясының Осман империясына араласуына қарсы реакция ретінде қалыптасты. 1839 жылы басталған Танзимат реформаларынан кейін Осман империясын біріктіру қажеттілігінен Османлылық дамыды. Османдықтар еуропалықтардың күшейіп келе жатқан қауіпінен қорқып, әсіресе 1838 жылғы Балта Лиман келісімінің нәтижесінде империядағы британдық саудагерлерге жергілікті тұрғындарға тең салық салуға мүмкіндік берді. Османдықтар империяны бір мемлекет құрамында толық біріктірсе, олар күшті болады және еуропалықтарға Осман аумағына, сондай-ақ Осман халқына қол сұғу қиынға соғады деп ойлады. Бұрын империя көптеген шағын қауымдастықтарға бөлініп, олар өздерін өздері басқаратын. Сұлтан бұл қауымдарға бақылау жасады, бірақ көпшілік өздерінің заңдары мен наным-сенімдерін ұстанады. Бұл Осман империясының табысына себеп болды: сұлтан халықты басып алған кезде үлкен өзгерістерді мәжбүрлемей қойды. Өзін-өзі анықтау үшін күрес нәтижесінде, ұлт-мемлекеттер ұғымы, олардың бірегейлігі мен ортақ сезімі Еуропада, әсіресе, Осман империясының басқа да халықтарына әсер ете бастаған 1821-1830 жылдардағы Грекияның тәуелсіздік соғысы кезінде пайда бола бастады. Осы жағдайлардан Османлылық империяны құлдыраудан құтқару үмітімен әлеуметтік және саяси жауап ретінде дамыды.

Осман ұлты

Османлылықтың негізгі алғышарттары 1856 жылғы реформация жарлығы болды, ол дінге қарамастан заң алдында толық теңдікке уәде берді және 1869 жылғы Осман ұлты туралы заң, ол діни немесе этникалық қатысына қарамастан, жалпы Осман азаматтығын жасады. 1869 жылы 19 қаңтарда жарияланған Османдық азаматтық заңы jus soli және jus sanguinis қағидаларының элементтерін біріктірген заңдардың бірі болды және осылайша француздық азаматтық заңына, атап айтқанда 1851 жылғы тұжырымдамаға ұқсайды, ол оған шабыт берді деп айтылады. Ұлттық заңнама 19-ғасырлық ұғым болды және Осман империясы оны ерте қабылдады. Османдық азаматтық туралы заң осы заңнаманың негізгі элементтерінің жалпы қабылданған халықаралық тұжырымдамасынан бұрын пайда болды. Мұсылман емес ұлттар мен мұсылмандардың көбі Осман империясын қабылдамады. Мұсылман еместер бұл шараны өздерінің дәстүрлі артықшылықтарын жоюға бағытталған қадам деп қабылдады. Ал мұсылмандар бұл жағдайды өздерінің жоғары мәртебесін жоятын жағдай деп қарастырды. Османлылық - 1839-1876 жылдардағы Танзиматқа реакция, ол Осман империясының бюрократиялық элитаның қарқынды қайта құруы. 1876 жылы Бас Ассамблеяның ашылуы реформа рухына ықпал етті, өйткені барлық миллеттер осы екі палаталы ассамблеяда өкілдік алды.

Жас түрік төңкерісі

Османлылық 1908 жылғы жас түрік төңкерісі кезінде және 1908 жылдан 1920 жылға дейінгі екінші конституциялық дәуірде қайта жанданды. Ол 1912-13 жылғы Бірінші Балқан соғысы кезінде өзінің көпшілігін жоғалтты, ол кезде Осман империясы азшылықтар мекендеген Еуропа аумақтарының көпшілігін жоғалтты. Османлылықтың сәтсіздігіне ұнжырғасы түскен кемализм 1920-шы жылдары өркендеді.