Кіріспе

Осман империясының әскери реформалары 18 ғасырдың соңында басталды.

Янисарлар корпусы

Янисарлар корпусы ұзақ жылдар бойы Османдық жаяу әскерінің басты тірегі болды және таратылғанға дейін солай болып қала берді. Дегенмен, корпустың санын бағалаулар өте әртүрлі: 1790 жылы тек Стамбулда 12 000 (2 000 жауынгерге қабілетті) болса, 1810 жылы науқанға шақырғанда 13 000 адам ғана жиналды. Тағы да басқа бағалаулар бойынша, корпустың жалпы саны 150 000-нан 400 000-ға дейін жетеді, оның ішінде нағыз сарбаз болғандардың саны 50 000-ға жуық. Жауынгерлік дайындық жағынан артта қалғандарына қарамастан, корпус зор рухқа ие болды, үлкен белсенділік танытып, көбінесе өлімге дейін шайқасты. Янисарлар батыстық әскерлерді, олардың жабық қатардағы шайқас жүргізуін қынжырлап мазақ етті. Олардың ескі, кремнийлі мылтықтары жаңа, кремнийлі мылтықтардан баяу болғанымен, оқ-дәрісінің ұзақтығы мен дәлдігі үшін артықшылыққа ие болды.

Босанжи

Бұл империяның сарай күзетшілері болды, және олардың саны бүкіл кезең бойы бірнеше мыңнан аспады. Олар Эдирне және Стамбул маңындағы элиталық қосымша күштер еді.

Азия

Анталияда жергілікті мушкетерлердің көпшілігі күрдтер еді, ал Трабзон губернаторы өз әскерін құрып, тәуелсіздігін жариялады. Дегенмен, көптеген айяндар адал қалды, тіпті Кавказдағы Кабартай ханзадалары мен олардың 30 мың сарбазы да сұлтанға адалдығын сақтады.

Кеңесшілерді таныстыру

Батыс елдерінің әскери кеңесшілері кеңесші ретінде шақырылды, бірақ олардың өзгерістер енгізу мүмкіндігі шектеулі болды. Француз офицерлерінің көптегені келді, бірақ ешқайсысы айтарлықтай нәтижеге қол жеткізе алмады. Сәл табысқа жеткен кеңесшілердің бірі – француз офицері Франсуа Барон де Тот. Ол артиллерия жасау үшін жаңа құю фабрикасының салынуын қамтамасыз етті. Сонымен қатар, ол жаңа теңіз базасының құрылысын басқарды. Алайда, тұрақты армиядан жаңа бөлімдерге сарбаздарды ауыстыру оңай болмады. Қызметке қосылған жаңа кемелер мен қару-жарақ Осман әскеріне елеулі әсер ете алмады, де Тот үйіне қайтты. Оның орнын Ингилиз Мустафа деген шотландық басты. Француздардан көмек сұрағаннан кейін, 1795 жылы генерал Наполеон Бонапарт Осман артиллериясын ұйымдастыруға көмектесу үшін Константинопольге жіберуге тиіс болды. Бірақ ол бармады, себебі Таяу Шығысқа аттанбас бұрын, бірнеше күн бұрын ол Париж көтерілісін басып, Директорияға өзін пайдалы екенін көрсетті де, Францияда қалды.

Жаңа тәртіп әскері

Ең маңызды өзгеріс – жаңа элиталық жаяу әскер бөлімін құру болды: Низам-и Джедид батыс үлгісіндегі киім, қару-жарақ және оқумен құрылды. Бұл топ яничарларды қынжыртуға тиіс болды. Бұрын элиталық күштер болған яничарлар өздерінің әскери күшін коммерциялық және саяси мақсаттарда пайдаланатын консервативті элитаға айналып кеткен. 1806 жылы яничарлар, улемалар мен провинциялық әкімдердің қолдауымен сұлтанға және оның жаңа әскеріне қарсы бүлік көтеріп, оны IV Мұстафамен ауыстырды.

Махмуд II реформалары

1808 жылы IV Мұстафаны Алемдар Мұстафа-пашаның әскери заңымен Махмуд II алмастырды, ол реформалар жұмыстарын қайта бастады. Оның алғашқы міндеті провинциялық билеушілердің билігін жою үшін яничарлармен одақтасу болды. Кейіннен ол 1826 жылы Истанбұлдағы және провинциялық астаналардағы казармаларында яничарларды талқандап, оларға қарсы шықты, бұл оқиға "Мүжделі оқиға" деп белгілі болды. Сұлтан енді яничарларды басқа тұрақты әскерлермен алмастыруға кірісті. 1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысы оған жаңа әскер ұйымдастыруға уақыт қалдырмады, сондықтан сұлтан осы жас және тәртіпсіз сарбаздармен патшаның тәжірибелі әскерлеріне қарсы күресуге мәжбүр болды. Соғыс Адрианополь шарттысымен апатты жағдайда аяқталды. Бұл реформалар көбінесе әскери күштерді жақсарту мақсатында жүзеге асырылса да, осы күш-жігердің ең маңызды нәтижесі математикадан медицинаға дейін барлық пәндерді оқытатын, жаңа офицерлерді даярлайтын мектептердің ашылуы болды.

Абдул Хамид II реформалары

Абдул Хамид II әскерді қайта ұйымдастыруға ең басты мән берді. Ол 1880 жылы Германиядан көмек сұрады және екі жылдан кейін оны алды, нәтижесінде подполковник Колер және, соңында, Колмар фон дер Голц әскери кеңесшілер болып тағайындалды. Харбие (Соғыс колледжінің) оқу бағдарламасы еуропалық үлгіде штаб офицерлерін даярлау мақсатында мамандандырылды. Мектептің атауы «Мектеп-и Фунуну Харб» (Соғыс ғылымдары мектебі) деп өзгертілді. Оның билігі тұсында офицерлерді даярлау жақсартылып, жүйеленді, бұл орта буынды әскери rt2diye және idadi мектептерінен басталып, Mekteb-i Harbiye (Соғыс колледжі) немесе ең қабілеттілері үшін Erkan-i Harbiye (Бас штабтар) деңгейіне дейін жетті. Соңғысы, идея және ұйым ретінде, көбінесе фон дер Голцтің еңбегі болды. Дегенмен, Абдулхамид Осман әскерін жаңғыртуды және офицерлер корпусын кәсібилендіруді қолдаған деген жалпы пікір болғанымен, оның билігінің соңғы он бес жылында әскери салаға немқұрайлы қарағаны және әскери бюджетті қысқартқаны байқалды. Әскердегі мәселе (ғасыр соңында шамамен 700,000 адамды құрады) – жылдық әскери шығындар 1897 жылғы жалпы ұлттық бюджеттің 18,927,000 лирасынан шамамен 7,756,000 лираны құрады; Қарыз басқармасы 6,483,000 лира талап еткеннен кейін экономикалық дамуға инвестиция салуға аз қаржы қалды.