Кіріспе
1676–1683 жылдар аралығында Осман империясының ғалымы Мерзифонлы Қара Мұстафа паша (; Мерзифонлы Қара Мұстафа Паша; "Мерзифондық батыл Мұстафа паша"; 1634/1635 – 25 желтоқсан 1683) – түрік тегіндес ақсүйек, әскери тұлға және Осман империясының Орталық және Шығыс Еуропаға соңғы кеңею әрекеттеріндегі маңызды тұлға болған бас визир.
Merzifonlu Kara Mustafa Pasha (; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa; "Mustafa Pasha the Courageous of Merzifon"; 1634/1635 – 25 December 1683) was an Ottoman nobleman, military figure and Grand Vizier of Turkish origin, who was a central character in the Ottoman Empire's last attempts at expansion into both Central and Eastern Europe.
Ерте өмір және мансап
Қара Мұстафа паша түрік тегінен шыққан. Дегенмен, ол албандық текті Köprülü әулетінде тәрбиеленген. Оның осы әулетке қалай кіргені және некесінің мән-жайы белгісіз. Әулеттің ішкі қызметінде (эндерун) ол хат тасушы (тельхисси), немесе ғалымының көмекшісі қызметін атқарды. Ол еуропалықтарға, әсіресе салған ауыр салықтары үшін ("1676 және 1683 жылдардағы аваниялар ағыны") аса жағымсыз болды. Оның асырап алған туыстары да айтарлықтай аваниялар салғанмен, еуропалықтар арасында олардың беделі одан жаман болған жоқ.
Вена шайқасы
1683 жылы ол солтүстікке қарай Австрияға жорық бастады. Бұл 150 жылдан астам соғыстан кейін Осман империясын кеңейтудің соңғы тыранысы болды. Шілде айының ортасына қарай оның 100 мың сарбаздық әскері 1529 жылы Сүлеймен Шаңқаулының ізімен Венаны қоршап алды (оны 10 мың Габсбург әскері күзетті). Қыркүйек айында ол қабырғаның бір бөлігін басып алып, жеңіске жақын келгендей көрінді. Бірақ 1683 жылдың 12 қыркүйегінде король Ян III Собеский басқаратын поляк әскері Осман әскерінің басшылығындағы келіспеушіліктер мен әскердің дұрыс орналаспағанын пайдаланып, Собескийдің поляк қанатты гусарлары бастаған күшті бүйірлік шабуылмен Вена шайқасында жеңіске жетті. Османдықтар Венгрияға шегінді, оның көп бөлігі кейіннен Габсбургтер мен олардың қасиетті лигасы одақтастары бағындырды. Бұл жеңіліс Мұстафаға лауазымын, тіпті өмірін де құн тұрғызды. 1683 жылдың 25 желтоқсанында Мехмед IV-нің бұйрығымен Қара Мұстафа Белградта өлім жазасына кесілді. Ол жоғары лауазымды тұлғаларға Осман империясында қолданылатын жібек баумен мойнынан байланды. Оның соңғы сөздері: «Мен өлмек пемін?» және «Құдай қаласа». Қара Мұстафа Пашаның отбасы мен ұрпақтарын Түркияның Вақфтар бас дирекциясы арқылы табуға болады. Қара Мұстафа Пашаның қазіргі Түркиядағы беделі әр түрлі. Тарихшылар оны қабілетті тактик немесе асығыс қолбасшы деп сипаттаса, Кемал Ататүрік оған ыстық қарайды. 1933 жылы Анкарадағы бір оқу орнында профессордың Қара Мұстафа Пашаны сынап сөйлеген лекциясын тыңдаған Ататүрік, 173 мың сарбаздық әскерді Константинопольден Венаға, «Еуропаның жүрегіне» жеткізу кез келген қолбасшы үшін зор еңбек екенін айтып, Қара Мұстафаны қорғады, сондай-ақ мұндай жетістікке жақын келген жалғыз адам Сүлеймен Шаңқаулы болғанын жеткізді. Қара Мұстафаның Мерзифон ауданындағы туған жері оның құрметіне Қарамустафапаша деп атауға ие болды.
Медиада
2012 жылы поляк және итальяндық тарихи драмалық фильмінде, Вена шайқасы туралы "11 қыркүйек 1683" атты фильмде Кара Мустафа-паша рөлін итальяндық актер Энрико Ло Версо сомдайды.