Кіріспе
В. С. Найполдың 1971 жылғы романы "Еркін мемлекетте" - В. С. Найполдың 1971 жылы Андре Дойч жариялаған романы. Ол сол жылы Букер сыйлығын жеңіп алды. Сюжетте фреймдік баяндама және үш қысқа әңгіме бар: "Көптің бірі", "Кімді өлтіру керектігін айт" және "Еркін мемлекетте". Бұл шығарма симфониялық, әртүрлі қозғалыстар ортақ тақырыпқа қарай жиналады; тақырып нақты көрсетілмесе де, ол еркіндік бағасына қатысты, үш сценарий арасында аналогиялар бар.
In a Free State is a novel by V. S. Naipaul published in 1971 by Andre Deutsch. It won that year's Booker Prize. The plot consists of a framing narrative and three short stories – "One out of Many", "Tell Me Who to Kill", and the title story, "In a Free State". The work is symphonic, with different movements converging towards a common theme; although the theme is not spelled out, it evidently concerns the price of freedom, with analogies implicitly drawn among the three scenarios.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман Мысырға пароммен барған баяндаушыдан басталады және көптеген жылдардан кейін ол турист ретінде Мысырға оралғанда аяқталады.
Бірінші әңгіме
Бірінші әңгіме Бомбейдегі үнді қызметшісіне қатысты, ол үйде нақты баламасы жоқ, қожайынына Вашингтонға дипломатиялық миссияға еріп барады. Екі үнді азаматы бастапқыда АҚШ-тағы үнді валютасының нашар айырбас бағамымен күресуі керек. Қызметші шатырдың ішінде тұрады, ал бір ғана тамақ сатып алу үшін бірнеше апталық жалақысын жұмсайды. Кейін ол ресторан иесіне кездеседі, ол оған жалақы ретінде байлықты ұсынады, сондықтан ол қашып кетіп, ресторанда жұмыс істейді. Алайда ол істерін дұрыс жолға түсірсе, қожайыны келіп, оны қайтарып жібере ме деп қорқады. Сонымен қатар ол заңсыз жұмыс істеп жатқанын біледі және депортацияға ұшырайды. Бұл жағдайды шешудің жалғыз жолы - оны азғырған, бірақ содан бері ұялып қашып жүрген әйелге үйлену.
Екінші әңгіме
Екінші әңгімеде Батыс Үндістанның ауылдық жерлерінде тұратын Оңтүстік Азиялық үлкен отбасы туралы әңгімеленеді, онда бір бай туысы екіншісін, яғни баяндаушыны, қорлай алады. Бай отбасының Канадаға баратын ұлы бар, ол жақсы өмір сүруге тиіс, ал басқа туыстары ештеңе күтпейді. Екінші отбасының кіші інісі инженерлік мамандықты оқуға Англияға барады, ал ағасы оны қолдауға барынша тырысады. Ағасы оған одан әрі көмектесу мақсатымен Англияға барады. Ол ағасының оқуын қамтамасыз ету үшін ұзақ уақыт төмен жұмыс істейді, бірақ ақырында өзінің мейрамханасында өз бизнесін ашуға жеткілікті ақша табады. Кейіннен ол ағасының, көрініске қарамастан, мүлдем оқымайтынын біледі; бұл арада оның мейрамханасында хулигандар жиі кездеседі. Ашу-ызаға толы әңгімеде баяндаушы олардың біреуін өлтіреді, ол оның ағасының досы болып шығады. Әңгіме ағасының үйлену тойына бара жатып аяқталады.
Үшінші әңгіме
Бұл оқиға Африканың Ұлы көлдер аймағында орналасқан, бірақ жаңа ғана тәуелсіздік алған мемлекетте орын алады. Патшаны отарлаушылар жақсы көретін болса да, ол әлсіз және қашып жүр, ал президент абсолюттік билікті алуға дайын. Қалаларда зорлық-зомбылық жиілеп, ауылдарда да зорлық-зомбылық көбейіп бара жатқаны байқалады. Азиялық қауымдастық "депортацияланады" деген хабарлар тарады. Боби - елордада өткен конференцияға қатысып отырған ресми адам. Ол қазір өзі тұратын үкімет ғимаратына барады. Біз Боббидің гомосексуалист екенін ертеден білеміз. Ол қонақ үйдің барында оны алуға тырысқанда, жас зулу оны қабылдамайды. Көп ұзамай ол Линданың сапарға шығатын өз жоспарлары бар екенін біледі. Екі адамның қарым-қатынасы басынан бастап күрделі; Боби бастапқыда тыныш болған Линданы ашуға тырысып жатқан сияқты. Оның психикалық аурулары туралы мәлімет бар. Олар жаңа тәуелсіздік шарттарына бейімделуден бас тартқан ескі полковник басқаратын қонақ үйде тұрып жатқанда жағдай нашарлап барады. Олар сол жерде кешкі асқа жиналып, полковник пен оның қызметшісі Питердің арасындағы оқиғаның куәсі болады. Осы арада Боби Линданың жолда жолдасымен некеден тыс іс-әрекет жоспарлап отырғанын біледі; ол ашуланып, қастыққа айналады. Екеуі өздерінің баратын жеріне жетеді, бірақ елдің ескі патшасы жақында өлтірілген жерге бармай тұрып емес; Мысырға көшуді жоспарлап отырған философтық индуспен кездесіп, геноцидтік зорлық-зомбылықтың басталуын байқап отыр. Бобиді әскерилер бақылау пунктінде ұрып-соғады. Бұл оқиға жол романының ережелеріне сәйкес келеді, оқырманға Боби мен Линдамен бірге жағдайдың қаншалықты ауыр болғанын түсінуге мүмкіндік береді.
Марапаттар
Бұл кітап 1971 жылы Букер сыйлығын жеңіп алды. Букер сыйлығының қоры былай дейді: "Бес байланысты әңгіме арқылы В. С. Найпол қауіпті түрде алдын ала болмайтын әлемдегі жатсынушылықты, бұзылушылықты және нәсілдік шиеленісті зерттейді".
Жеке кітап
2011 жылы В. С. Найпол әлемде болған әртүрлі өзгерістерге байланысты осы жұмыстың негізгі баяндамасын жеке роман ретінде жариялауды шешті. Кітаптың аты "Еркін мемлекетте" деп аталады.