Кіріспе

Мокрани көтерілісінің жетекшісі 1871 жылы Мохан Амокране деп те аталатын шейх Мохамед Ел Мокрани (; d. 1871), Мохан Амокране - француздық Алжирге қарсы 1871 жылғы Мокрани көтерілісінің басты басшыларының бірі және оның аты.

Ерте өмір

Ел Мокрани - Айт-Аббас патшалығының билеушілерінің ұрпағы, Джебель-Аядтың Әбдеррахманның ұрпағы. Амокрандар XVI ғасырдан бастап Бибан және Меджана аймақтарындағы Айт-Аббас Каласының билеушілері болды. 1830 жылдары Шейх Мокранидің әкесі Ахмет Ел Мокрани (қайтыс болған 1853) француз басқыншыларымен одақтасуға бел буған. 1839 жылы темір қақпалар экспедициясына рұқсат берген Ахмет Ел Мокрани болды және ол француз билігінің қамқорлығымен Меджананың халифасы болды. Бұл одақ көп ұзамай өзін бағыныштылық түрі ретінде көрсетті. 1845 жылғы жарлық Меджана халифалығын жойды, сондықтан Мұхаммед әкесіне мұрагерлік еткенде, француз араб бюросының таңдауы бойынша, оның атағы bachagha (baş [[Agha (тақырыбы) = бас қолбасшы) болды.

Мокрани көтерілісі

Ахмед Амокрайн қайтыс болғаннан кейін француз билігі оның орнына Мохамед Эль Мокраниді тағайындады. Алайда француз әкімшілігімен келіспеушіліктерден кейін ол 1871 жылы наурыз айында қызметінен кетті. Бұл қақтығыс отаршылдық биліктің Амокранеге мән бермеуінің нәтижесінде болды, ол Bordj Bou Arréridj-де француз халқы тұратын коммуна құрып, оның басшысы ретінде француз офицерін тағайындады. Жергілікті тұрғындардың көбі шейхтің байрақтарына қосылды; олардың кең тараған қанағаттанушылығы аштықтың бүлінуіне, француздардың ұлғайып келе жатқан нәсілдік қысымшылығына және католик шіркеуінің христиандық саясатына ұшырады. 1870-71 жылдардағы франко-пруссиялық соғыста француз жеңілістері басқыншы державаның билігін әлсіретті. 1871 жылы наурыз айында Мохамед Эль Мокрани француздарға қарсы көтеріліп, көтеріліске жалғыз басшылықты қамтамасыз етті және оған Бордж Бу Арреридж қосылды. Соңғысына ағасы Бумезраг пен оның туысы Эль-Хадж Бузид; Саддук Уфелланың шейх Моханд Мезиан Ахаддад, Зауия Тарахманиттің ұлы ғалым-теологы, өзінің тайпасымен бірге осы көтеріліске қосылды. Рахмания бауырластығына өзінің позициясы мен ықпалын пайдаланып, шейх Моханд Амокране көтерілісші лагеріндегі келіспеушілікті жеңіп, Бордж Бу Аррериджді қайтарып алды. Рахаманиялық бауырластықтың мүшелері: шейх Ахаддадтың (Эль-Хаддад) шәкірттері; 1871 жылы 8 сәуірде шейх Ахаддад (Эль-Хаддад) француздарға қарсы соғыс жариялағаннан кейін, әсіресе, Эль-Мокрани (Амокране) көтерілісінің табысты өтуінде маңызды рөл атқарды. Көтеріліс оған қосылған жауынгерлердің санының артуы және батысқа, солтүстікке және шығысқа қарай кеңейтілуі арқылы жалпы сипатқа ие болды, онда бірнеше аймақтарда отаршылдық әскердің аванпостары қоршалды. Бірнеше шайқаста жеңіске жеткеннен кейін Мохамед Эль Мокрани 1871 жылы 5 мамырда Тауруга қаласында қаза тапты. Оның қабірі Колла Нат Аббас (Байжет) қаласында орналасқан. Оның ағасы Бумзрагтың (Бумезрег) қолбасшылығымен көтеріліс 1872 жылдың 20 қаңтарына дейін жалғасты. Бомзраг тұтқындалып, Тынық мұхиттағы француз аралы Жаңа Каледонияға жер аударылды. Шейх әл-Хаддад тұтқындалғаннан кейін джихад Буамаманың басшылығымен жалғасты. Сондай-ақ, басқа да шағын көтеріліс қозғалыстары болды Blessed Menaceur, онда көтерілісшілер күштері Черчелді, Цюрихті, Везуль Бенианды және Хаммам Рираны қоршады. Бұл қозғалыстың да күші жойылды. 1872 жылдың шілде мен қыркүйегінде француз әскерлері әлі де кәбилерді толықтай бағындыруы керек еді. Бу Мезраг Маадидке бас сауғалап, кейіннен француз әскерінен құтылып, оңтүстіктегі туарег тайпалары арасында одақтастар таба алды. Генерал Делакруа шағын экспедициялық күшпен көтерілісшілерді Уаргладан әрі қарай қуып жүреді. Алты күн бойы ішіп-жемеген Бу Мезраг Мокрани ақыры тұтқындалды. 1871 жылы 16 наурызда Меджанада басталған көтеріліс 1872 жылы 20 қаңтарда Бу Мезрагтың тұтқындалуымен аяқталды. Алжирдің үштен бір бөлігі көтеріліске ұшырады, бүлікшілердің туын көтеріп жүрген 200 мыңдай жауынгер болды. Көп ұзамай Ел Мокранидің ағасы және бүкіл отбасы Жаңа Каледонияға жер аударылды. Олармен бірге бүлікке қатысқан 212 адам, бейбіт аймақтың қобылдары деп аталатын, француз билігі сотталып, Жаңа Каледония аралында жұмыс лагерлеріне айдалды. Мокранидің ұрпақтары әлі күнге дейін аралда тұрады.