Кіріспе
Осетт – Англияның Батыс Йоркширдегі қала. Ол Уэйкфилд ауданында орналасқан. Тарихи тұрғыдан Йоркширдің Батыс Ридингінің бір бөлігі болған, ол Дьюсбери, Хорбери және Уэйкфилд қалаларының арасында жатыр. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 21 861 адамды құрайды. Осетт – ауыр жүнді аймақтың бір бөлігі.
Ossett '/ɒ//s//ᵻ//t/ is a market town in West Yorkshire, England. It is in the City of Wakefield district. Historically part of the West Riding of Yorkshire, it is situated between Dewsbury, Horbury and Wakefield. At the 2021 census, the town had a population of 21,861. Ossett forms part of the Heavy Woollen District.
Топонимика
Осетт атауы көне ағылшын тілінен шыққан, және "Осла есімді адамның қорасы" немесе "қара құстар жиі тоқайлайтын қора" деп түсіндіріледі. Осетт жиі "Осет" деп қате жазылады. Британ лингвистикасының негізін қалаған еңбектердің бірі – Эллистің "Ерте ағылшын тілінің айтылуы туралы" еңбегінде бұл қате жазу қолданылған. Британ кітапханасы онлайн-диалекттерді зерттеуінде осы жазуды пайдаланады. Бір жаңа теория бойынша, бұл 867 жылдың 21 наурызында Йорк қаласы түбінде викингтердің Ұлы Пұтқа Сыйынушы Армиясымен шайқас кезінде қаза тапқан Осберт патшаның қаза болған жері болуы мүмкін. Өте сирек кездесетін, жоғары мәртебелі аңгло-саксон қабірлер тобы, олардың бірінде аңгло-саксон патшалық символы – айдаһар және Осберт есімі жазылған, Торнхилл шіркеуінің маңында, аңғардың тікелей қарсы бетінде және Осеттке көрінетін жерде табылған.
Шығу тегі
Осетт 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында Уэйкфилд иелігінде "Ослесет" деп тіркелген. "Domesday Book" кітабы 1086 жылы Жеңімпаз Уильям үшін жасалған. "Ослесет" үш жарым карукат жер деп көрсетілген, яғни сегіз өгізден құралған үш команданың жыртуына қажетті аумақ. Жазылымда ормандық жайылым "жарты лига ұзын, соншалықты енді" (шамамен алты фурлонгқа алты фурлонг) деп сипатталған. Ослесетте төрт шаруа және үш бондар тұрған.
Өнеркәсіптік революция
Көмір өндіру 1960 жылдардың соңына дейін Осетте жұмыспен қамтылғандар саны бойынша екінші, ал ер адамдардың жұмыспен қамтылуы бойынша бірінші маңызды сала болды. Көмір 14 ғасырдан бері қазылып келеді және 19 ғасырда Осетте көптеген шахталар болған. Олардың қатарында 1851 жылы ашылған және Гоуторп қабатын өндірген «Олд Раундвуд» шахтасы да бар еді. Хай Мур қабаты 1860 жылы, ал Силкстоун қабаты 1893 жылы ашылды. Пилдакер шахтасы 1875 жылы су басудан жабылды, бірақ Осет үшін су көзі ретінде сақталды. Вестфилд шахтасы 1900 жылдардың басында тоқтатылды. 1893 жылғы Чидсвелл бүлігіне себеп – Вестфилдке жетуге тырысқан және басқа шахтерлердің жұмысын тоқтатуға ниеттенген ереуілші шахтерлер болды. Хилли жолындағы тағы бір шахтада полиция мен ереуілші шахтерлер арасында шиеленіс орын алды. Лоу Лейтс шахтасы 1926 жылы жабылды, бірақ кейін су басып, 1973 жылғы Лофтхаус шахтасындағы апатқа себепкер болды. Грейтфилд шахтасы 1950 жылдары, Олд Раундвуд 1966 жылы, ал Осетт пен Дьюсбери шекарасындағы Шоу Кросс шахтасы, қазіргі Дьюсбери регби лигасы стадионының жанында 1968 жылы жабылды. Автор және жергілікті тұрғын Стэн Барстоу Осет пен Хорбериді «шекаралық аймақ» деп атады, онда көмір кенішінің солтүстік-батысы жүн өндіретін қалалардың оңтүстік-шығысымен біріккен. Жергілікті тарихшы Джон Гудчайлд: «Бұл жер негізінен шағын шахталар мен кішкентай фабрикалардың жиынтығы болды», – деді. Қала бір кезде «шодди» өнеркәсібінің гүлденген орталығы болды, яғни жүн киімдерін қайта өңдеумен айналысты. Кейбір фабрикалық қалаларда тоқыма саласында көбінесе әйелдер жұмыс істесе, Осеттегі фабрикаларда әрқашан шамамен бірдей мөлшерде ер және әйел жұмысшылар болды. Қаладағы фабрикалар көбінесе шағын болды, бірақ олар жоғары сапалы өнімдерді өндірушілер ретінде танымал еді. Уайтхедс фабрикасы Гауторп Май Полы шеруінде «Біз әлемге экспорттаймыз» деген жазуы бар мерекелік платформаны пайдаланды. 1970 жылдары Вудхед өндіріс компаниясы Чёрч Стрит және Кингсуэй көшелерінде орналасқан екі ғимаратында 1500 адамды жұмысқа алды. Амортизатор бизнесі 1990 жылдардың басында тоқтатылған нысанның соңғы бөлігі болды. Қазір бұл жерде тұрғын үйлер салынған, ал Вудхед компаниясы тек атау бойынша ғана сақталған және Лидстегі өнеркәсіптік аймақтан басқарылады. Дегенмен, Чёрч Стритте орналасқан үлкен ескі «фабрикалық типтегі» ғимарат бар, ол жөндеуден өткенге дейін ғимараттың қасбетінде үлкен көк әріптермен «Вудхед» деген жазу орналасқан. Ғимарат көп жыл бойы, көбінесе вандализм салдарынан, қираған және қауіпті күйде қалды. Өрт салдарынан ғимараттың шатыры қара түске айналып, көмірленді. Ғимаратты бірнеше рет жөндеуге тырысты, бірақ ол 2016 жылы толыққанды жөнделіп, пәтерлерге айналдырылды. Аула мен ғимараттың алдында үлкен тас қабырға және темір қақпалар орналасқан, ол Чёрч Стриттегі тротуарға тікелей жапсарлас, ал арт жағында биік металл қоршаулар бар, ол үлкен тұрғын үй кешенінің жанындағы шөпті алапқа жапсарлас. Арт жақта орналасқан тұрғын үй кешені өте үлкен, онда әртүрлі стильдегі және өлшемді заманауи үйлер мен төрт қабатты пәтерлер бар, онда жалғызбастылар, жұбайлар және отбасылар тұрады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста Осетт 1940 жылы 16 қыркүйекте жасынан бомбаға ұшырады. Он жарылғыш бомба тасталды. Адамдардың арасынан ешкім қаза болған жоқ, бірақ бірнеше тауық қырылды және бірнеше мүлік зардап шекті. Соғыстың барысында V1 двигателінің істен шығып, қаланың батысындағы Гранж Мурға құлап түскені туралы хабар тарады.
Сабақ
Осетт 19 ғасырда қысқа мерзімге емдеу курорты болды. Харрогейт пен Челтенхем қалаларынан шабыттанған жергілікті тас қалаушы салғандықтан, 19 ғасырдың басында сулары тері ауруларынан құтылуға тырысқан адамдардың арасында танымал болды, бірақ бұл кезеңде ол шағын емдеу орны болып қала берді. 1870 жылдары Осетті "екінші Харрогейт"ке айналдыру жоспары сәтсіз аяқталды, соның салдарынан емдеу курорты жабылды. Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігі әлі де "Осетт Спа" деп аталады.
Басқару
Осетт кум Гоуторп – ежелгі Деусбери приходтық аумағындағы қалашық. 1866 жылы ол азаматтық приходқа айналды, ал 1890 жылы Осетт муниципалды ауданы болып құрылды. 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес, ол Уэйкфилд қаласындағы бөлінбеген аумаққа айналды. Заңның алғашқы нұсқасында Осетт Кирклис ауданының бөлігі болуы тиіс еді, себебі бұл аумақ бастапқыда Деусбери приходының құрамында болған. Бірақ Осетт Еңбек партиясының шағымынан кейін, Осетт Уэйкфилд ауданының бөлігі болады деп шешілді. Осетт бірнеше рет парламенттік сайлау округін өзгертті. 1983 жылы қала Деусбери округінен Нормантон округіне ауысты. 2010 жылғы сайлаудан бері Осетт Уэйкфилд округінің құрамына кіреді. 2022 жылғы Уэйкфилд сайлауында Еңбек партиясының өкілі Саймон Лайтвуд осы округтің депутаты болды. Бұл сайлау Имран Ахмад Ханның отставкаға кетуінен кейін өтті, ол жыныстық шабуыл жасағаны үшін сотталғаннан соң Консервативтік партиядан қуылған еді. 2010 жылдан 2019 жылға дейін Уэйкфилд округінің депутаты Еңбек партиясынан Мэри Крей болды. Осетт Деусбери округінің құрамында болған кезде, депутатты Дэвид Гинзбург атқарып, ол Социал-демократиялық партияға өткен Еңбек партиясының депутаттарының бірі еді. Нормантон округіне ауысқаннан кейін, көп жыл бойы Билл О'Брайен депутат болды, ол Лордтар палатасына өткенге дейін, ал оның орнын Эд Боллс иеленді. Қаланың көп бөлігі жергілікті кеңестегі Осетт бөлігінде орналасқан, бірақ қаланың оңтүстік-шығыс бөлігі Хорбери және Оңтүстік Осетт бөлігіне кіреді. Осетт бөлігі өте шала реттелген, және соңғы он жылда оны Еңбек партиясы, Либерал-демократтар, Консерваторлар және UKIP кандидаттары жеңіп алды. 2024 жылдың 8 наурызына қарай, бұл бөлікте бір консервативті кеңесші, бір Еңбек партиясының кеңесшісі және Уэйкфилд тәуелсіз тобынан бір кеңесші, ал Хорбери және Оңтүстік Осетт бөлігінде үш Еңбек партиясының кеңесшісі бар.
Most of the town is in the Ossett ward on the local council, but the south eastern part of the town is in the Horbury and South Ossett ward. The Ossett ward is extremely marginal, and has been won over the last ten years by Labour, Liberal Democrat, Conservative and UKIP candidates. As of 8 March 2024, the ward is represented by one Conservative councillor, one Labour councillor and one councillor from the Wakefield Independent Group, whereas Horbury and South Osset is represented by three Labour councillors.
Климат
Осетт мұхиттық климатқа (Кёппен климаттық жіктелуі Cfb) ие, бұл климат Ұлыбританияның көп бөлігіне ұқсас.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша халық саны 21 231 адамды құрады. Осеттің M1 тас жолына ыңғайлы жақындығының арқасында бұл ежелгі өнеркәсіптік қала соңғы жылдары гөріп, Лидс қаласына өнеркәсіптік кәсіпорындар мен тұрғын жұмыскерлерді тартуда. Осының нәтижесінде Осеттегі тұрғын үй бағалары көршілес аймақтарға қарағанда жоғары.
Экономика
Қалада төрт тоқыма фабрикасы жұмыс істейді: Дейл көшесіндегі Ингс Милл қайта өңделген тоқымамен айналысады; Burmatex Ltd, Виктория Миллзде орналасқан Green компаниясы кілем плиткаларын өндіреді; Эдвард Клей және Ұлы Ltd, Уэсли көшесінде матрац жасау және бау-бақша шаруашылығы үшін фелт шығарады, ал Хилли жолынан тыс Калдер өзені жанындағы Уилсон Бриггс және Ұлы тоқыма фабрикасының қалдықтарын және қалдықтарын өңдейді. Басқалары түрлі мақсаттағы бірліктерге айналдырылды, олардың ең танымалдары Лидс жолындағы Ройд фабрикасы және Хилли айманындағы көптеген фабрикалар. Кейбір фабрикалар әлі де құлайтын күйде. Осетте екі нағыз сыра қайнатушы зауыты бар. Осетт сыра қайнатушы зауыты, Хилиде орналасқан, және Боб сыра қайнату компаниясы, бұрынғы Қызыл Арыстан сыра қайнатушы зауыты.
Көрнекті орындар
Үштік шіркеуі 1865 жылы қасиеттендірілді және оның 226 футқа дейін көтерілетін мұнарасы шақырымдармен көрінетін маңызды нысан. Осетт қаласының орталығында, Кингсвей айналымының қарсы бетінде орналасқан қызыл телефон будкасы II санаттағы ескерткіш болып табылады. Осетт қала әкімдігі 2008 жылдың маусым айында құрылған күнінің 100 жылдығын тойлады. Солтүстік Осеттегі Гауторп аймағы әйгілі су мұнарасымен белгілі.
Көлік
Римдіктер Галифакстан Уэйкфилдке дейінгі жолды салды, бұл жол 1741 жылы автокөлік жолына айналды, оның бағыты шамамен қазіргі Дьюсбери жолымен сәйкес келеді. Көшедегі пошта бөлімі жолдың римдік тарихын еске салады. Осетттен шығысқа қарай 40 және 42-ші қиылыстар арасындағы M1 тас жолы 1967 жылдың сәуір айында ашылды. 38-ші және 40-шы қиылыстар арасындағы бөлігі 1968 жылдың қазан айында ашылды. Автожолдар агенттігі M1 тас жолын Честерфилд пен Лидс арасында 4 жолаққа дейін кеңейтуді жоспарлап отыр. 2005 жылы қалада Батыс Йоркшир метросы салған жаңа автобус станциясы ашылды, ол 1970-ші жылдары салынған ескі автобус станциясының орнын басты. Темір жол Осеттке 1862 жылы Брэдфорд, Уэйкфилд және Лидс теміржол компаниясы Флешдайкқа дейін желіні ашқанда келді. 1864 жылы желі Осеттке дейін, содан кейін Дьюсбери және Батлиге дейін созылды. Қазіргі Саутдейл Гарденс орналасқан жердегі Осетт теміржол станциясы 1889 жылы Ұлы Солтүстік теміржолымен ашылды. Желі Стейшн-роудтың астынан өтті және бүгінгі күні жолдағы ойыс – 1980 жылдары бұрынғы көпірдің орнында қалған жалғыз белгі. Теміржол станциясы 1964 жылы жабылды. Қала тағы төрт теміржол станциясына жақын орналасқан: Chickenley Heath 1911 жылы, Earlsheaton 1953 жылы, Flushdyke 1941 жылы және Horbury & Ossett 1970 жылы жабылды. Қазір Осетт Йоркширдегі ең ірі қала және Ұлыбританиядағы теміржол станциясы жоқ ең ірі қалалардың бірі. Ескі Хорбери және Осетт теміржол станциясының және Хили Миллс Маршаллинг Ярдының аумағында теміржол құбылыстары мен аулалары әлі де сақталған, онда Елизавета II 1977 жылғы күміс тойы барысында Корольдік пойызбен түн өткізген. 2009 жылдың маусым айында Пойыздарды басқарушы компаниялар қауымдастығы Осеттті жаңа теміржол станциясын салуға негізді бизнес-жоспары бар жеті ағылшын қаласының бірі деп ұсынды. Хили Миллсте қараусыз станция салынуы мүмкін. Осетт автобус станциясы қала орталығында Prospect Road (B6128) және Осетт қаласының футбол алаңының жанында орналасқан. Автобус станциясын Батыс Йоркшир метросы басқарады және оның иесі болып табылады, ол 2005 жылы қайта жаңартылды; ол алты аяқше және нақты уақыт туралы ақпарат тақтасына ие. Автобус станциясындағы негізгі оператор – Arriva Yorkshire. Автобустар қала ішінде және Уэйкфилд пен Дьюсбериге, сондай-ақ Лидс пен Батлиге жүйтіп тұрады.
Білім
1960 жылдардың соңына дейін Осетте жеке грамматикалық мектеп болды. 1735 жылы құрылған, ол кедейлердің білімін жақсарту жөніндегі Ұлттық қоғамның қызметінен өркендеді, ал оның жергілікті комитеті 1727 жылы құрылды. Жеткілікті қаражат жиналғаннан кейін, Осеттегі шағын ғибадатхананың алдындағы бос жерге кішкентай сынып орнатылды. Мектептің аумағы 18-ші және 19-шы ғасырларда кеңейді, ал оның білім беруі бастапқыда шіркеумен тығыз байланысты болды. 1904 жылы ескі грамматикалық мектеп Осеттің орталығынан жаңа қалалық үйдің құрылысына орын беру үшін көшірілуге мәжбүр болды. Уақытша орын ескі Шіркеу көшесіндегі Орталық баптист мектеп бөлмесінде табылған. Келісілген өзгерістердің бірі – мектепте әр жыныстағы оқушылардың бірге оқыуы, бұл Йоркширдің Батыс Ридингіндегі алғашқы осындай тәжірибе болды. 1905/6 жылы Осетт корпорациясы 1867 жылы салынған Парк Хаусты Сторрс Хиллден 2500 фунт стерлингке сатып алды. Үш акр жері бар бұл үй 1906 жылдың қыркүйегінде 95 оқушысы және 8 қызметкері бар жаңа Осетт грамматикалық мектебіне айналды. Келесі 63 жыл бойы мектеп маңызды құрылыс кеңейтулерін бастан кешірді және оқушылар саны арта түсті. Оқуға қабылдау 11+ емтиханының нәтижелері арқылы жүзеге асырылды, көптеген оқушылар университетке түсуге дайындалды. 1969 жылы мектеп грамматикалық мектеп статусын жойды. Қазір Осетте тоғыз бастауыш мектеп бар: Гауторп қауымдастық академиясы, Осетт Флешдайк мектебі, Таунгейт бастауыш академиясы; Осетт қасиетті Үш Бірлік шіркеуінің бастауыш мектебі, Сент-Игнатиус католик бастауыш мектебі, Осетт Оңтүстік Парад бастауыш мектебі, Оңтүстік Осетт кішкентай балалар академиясы, Осетт Саутдейл шіркеуінің кіші мектебі және Димплвелл кішкентай балалар мектебі мен балабақшасы. Осетте бұрынғы Осетт грамматикалық мектебінің орнында Осетт академиясы және 6-шы форма колледжі орналасқан, сондай-ақ Грандж мектебі, ол тәуелсіз арнайы мектеп, және 1997 жылы жабылған ескі Солтүстік Осетт орта мектебінің ғимаратын пайдаланатын Хайфилд мектебі, ол 11-16 жас аралығындағы оқу қиындықтары бар балаларға арналған.
Дін
Қалада жеті шіркеу бар, олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мен бастамалары бар. Бұл шіркеулердің көшбасшылары үнемі кездесіп, бір-бірімен ынтымақтасып, қолдап тұрады. 18-19 ғасырларда қала діни нонконформизм орталығы ретінде танымал болды. Батыс Йоркширдің барлық жерінде нонконформистік шіркеулер кең таралған болса да, Осетт ерекше дамыған өңір болды. 1890 жылы Осетте "рухани шіркеулерді" есептемегенде, он жеті түрлі шіркеу тіркелген. Троица шіркеуі – қаладағы екі англикан шіркеуінің бірі. Екіншісі – Оңтүстік Осеттегі Христос шіркеуі. Деусбери жолындағы Сент-Мэри шіркеуі 2002 жылы жабылды, ал оның приходы Деусбери (Чиккенли) және Осетт пен Гоуторп (Гоуторп) арасында бөлінді. Қасиетті Игнатий Рим-католик шіркеуі 1878 жылы салынған. Құтқару Армиясы – Гоуторптағы жалғыз шіркеу. Құтқару Армиясының ғимараты сонымен қатар қауымдық орталық ретінде қызмет етеді, қарт адамдарға кешкі ас ұсынады және екі ата-ана мен балалар тобын қамтиды. Вентор Уэйде Ехоба куәгерлерінің Патшалық залы және қала орталығында спиритуалистік шіркеу бар. Вентор жолындағы Король жолы шіркеуі – методист және Біріккен реформаторлық шіркеу.
Спорт
Осетт регби командасы Осетт крикет және спорттық клубында орналасқан және Саутдейл ойын алаңында екі ерлер және бір аға әйелдер командасымен ойнайды. Жақында клуб 2 жастан бастап кіші регби ұйымдастырды, сондай-ақ 9 және 12 жасқа дейінгі аралас жастағы топтарды, қаладағы регби ұсынысын барлық жастағыларға кеңейту үшін қыздар командаларын да ұсынды. Осетт Тринити, жергілікті регби лигасы клубы, 2006 жылы Регби лигасы конференциясынан шықты. Осетт крикет клубы да Димплвеллсте ойнайды. Ауыр жүнді ауданда өз крикет қауымдастығы мен өз крикет командасы бар. Осетт тұрғындары Ауыр жүнді аудан командасының құрамына кіруге құқылы. Осетт екі жартылай кәсіби футбол командасын қабылдады, екеуі де Солтүстік Премьер-лигасының бірінші дивизионында ойнады: Осетт Таун Ингфилдте, ал көршілес Осетт Альбион Куинс Террасада, көбінесе Димплвелл деп аталатын жерде ойнады. 2018 жылдың ақпан айында екі клуб Осетт Юнайтед деген атпен бірігу туралы келісімге келді. 2017–18 маусымының қалған бөлігінде кез келген клубтың маусымдық билеті Осетт Альбион немесе Осетт Таун командаларының ойындарына жарамды. 1890 жылдары Осетт футбол клубы болған, олар бастапқы Батыс Йоркшир лигасында ойнаған, бірақ Осеттегі ең көне қазіргі клуб – 1910 жылы құрылған және қазіргі Батыс Йоркшир лигасында ойнайтын Осетт Коммон Роверс. Осеттегі басқа клубтарға Осетт Вандерерс, Осетт Юнайтед және Осетт Пантерс жатады. Литтл Булл Ф.К., Осетт Ту Брюэрс және АФК Ту Брюэрс Уэйкфилд және округтік лигасында ойнайды. Мүгедектер спорты федерациясының Йоркшир және Хамбер бөлімшесінің бас кеңсесі қаладағы Лонглендс индустриалды аймағында орналасқан.