Nicolae Donici

Кіріспе

Николае Доничи (; 1874 жылы 1 қыркүйекте, Чишинеу (қазіргі Молдова Республикасы) 1960, Пюже Тениерс, Alpes Maritimes, Франция) - Бессарабияда туған румын астрономы. Николае Доничи (Донич) Кишиневтің Петрикани аймағындағы Бессарабиядан шыққан румындық ақсүйектердің ескі отбасында дүниеге келген. Ол Одесса (Украина) университетінің бітірушісі. Кейіннен Санкт-Петербургте (Ресей) мемлекеттік хатшысы болып қызмет етті. Сонымен қатар, оның жеке обсерваториясы да болды. Ол Испания, Ресей, Португалия, Индонезия, Египет, Түркия, Алжир және АҚШ сияқты елдерде зерттеулер жүргізді. Румын академиясының құрметті мүшесі, Гейдельберг университетінің және Португалиядағы Коимбра институтының құрметті докторы. Оның негізгі ғылыми қызығушылығы Күн мен оның тұтылулары, планеталық астрономия, зодиактық жарық болды. Соғыс аралығы кезеңіндегі Dubăsarii Vechi-дегі негізгі астрономиялық аспап - бұл Күннің бірінші сыныпты суреттерін түсіруге және Күн спектрлерін зерттеуге мүмкіндік беретін үлкен спектрогелиограф болды. Кейбір американдық тарихшылар 1917 жылға дейін Санкт-Петербургтегі кейбір үкіметтік топтарға жақын Донич, әсіресе патша отбасына жақын болған Оболенский отбасына жақын болғандықтан, Мысырдағы ұлтшыл топтарды Осман империясының отарлаушы басқыншылығынан азат етуге сендіру үшін қоғамдық дипломатияға қатысы бар деп болжады. Николае Доничидің басшылығымен Дубассарий Векхидегі (Бессарабия) Астрономиялық обсерваторияда барлық жерден келген астрономдар болды: неміс: Эммануэль фон дер Пахлен, орыс эмигранттары: Лев Окулич және Андрей Байков. Соғыс аралығы кезеңінде Дубассарий Векхидегі обсерватория сонымен қатар метеорологиялық станция ретінде қызмет етті, ол Бухаресттегі Орталық метеорология институтына жүйелі түрде есептер жіберді. Негізгі метеоролог Нина Гума болды. Донич Халықаралық Күн зерттеулер одағының, Халықаралық астрономиялық одақтың (1922 жылы оның бірінші конгресінен бастап), Румын академиясының (1922 жылдан бастап) мүшесі болды. 1948 жылы Румынияның коммунистік билігі оны академиядан шығарып салды. Ол Францияға (Ницца) қашып барып, Анри Кретиан және басқа француз астрономдарымен бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды. 1991 жылы Румын академиясына қайта қабылданды. Николас Доничтің бояуланған жері мен нақты күнін Магда Ставински француз астрономы Франсуаза Ле Гет Туллимен бірлесіп анықтады. 9494 Доничи астероидының есімі оның құрметіне берілген. Ең маңызды басылымдарға Донич деген ат қойылды .

Nicolae Donici (; 1/13 September 1874, Chişinău (currently the Republic of Moldova) – 1960, Puget Theniers, Alpes Maritimes, France) was a Romanian astronomer born in Bessarabia. Nicolae Donici (Donitch) was born into an old family of Romanian nobles from Bessarabia in the Petricani region of Chişinău. He graduated from the University in Odesa (Ukraine). Subsequently, he served as state clerk in Saint Petersburg (Russia). Concomitantly he had his own private observatory. He conducted research in countries such as Spain, Russia, Portugal, Indonesia, Egypt, Turkey, Algeria and United States. He was an honorary member of the Romanian Academy and doctor honoris causa of the University of Heidelberg and of the Coimbra Institute in Portugal. His main scientific interest were the Sun and its eclipses, planetary astronomy, zodiacal light. The main astronomical instrument în Dubăsarii Vechi in the InterWars period was a big spectroheliograph, which allowed to make first class photographs of the Sun and study the spectra of the Sun. Some American historians supposed, that Donitch, being close to some governmental circles in Saint Petersburg before 1917, particularly to the family of Obolensky, which was close to the Czar family, was implied in Public Diplomacy in order to convince Nationalist circles in Egypt to liberate from Colonial occupation by Ottoman Empire. The Astronomical observatory in Dubăsarii Vechi (Bessarabia), directed by Nicolae Donici enjoyed a number of astronomers from everywhere: the German: Emanuel von der Pahlen, the Russian emigrants: Lev Ocoulitch and Andrei Baikov. During the inter Wars period the observatory in Dubăsarii Vechi served also as a meteorological station which sent regularly reports to Central Institute of Meteorology in Bucharest. The main meteorologist was Nina Gouma. Donitch was a member of the International Union for Solar research, of the International Astronomical Union (since its first Congress in 1922), of the Romanian Academy (since 1922). In 1948 he was excluded from the Academy by communist authorities of Romania. He refugeed to France (Nice) where he continued to work in the collaboration with Henri Chrétien and other French astronomers. In 1991 he was reestablished to the Romanian Academy. The place and exact date of dye of Nicolas Donitch was established by Magda Stavinschi in collaboration with French astronomer Francoise Le Guet Tully He was married to Maria Perks. The asteroid 9494 Donici is named after him. The most important publications were signed as Donitch