Кіріспе
Базар қаласы және Батыс Йоркширдегі азаматтық округ, Англия.
Кейли ( /audio=En uk Keighley.ogg/ /ˈkiːθli/ КИТЛИ) – Англияның Батыс Йоркшир графтығындағы Брэдфорд қалалық округіндегі базар қаласы және азаматтық округ. Бұл округ бойынша Брэдфордтан кейін екінші ірі елді мекен. Кейли Брэдфорд қаласының орталығынан солтүстік-батысқа қарай 8 миль (13 км), Бинглиден солтүстік-батысқа, Галифакстан солтүстікке және Скиптоннан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Оны Кейли қалалық кеңесі және Брэдфорд қалалық кеңесі басқарады. Кейли Батыс Йоркширде, Солтүстік Йоркшир және Ланкашир шекараларына жақын орналасқан. Тарихи тұрғыдан Йоркширдің Батыс Ридингіне кіретін, Эйрдейл және Кейли Мурс арасында жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша Кейлидің халқы 56 348 адамды құрады.
in the City of Bradford Borough of West Yorkshire, England. It is the second largest settlement in the borough, after Bradford. Keighley is 8 mile (13 km) north west of Bradford city centre, north west of Bingley, north of Halifax and south east of Skipton. It is governed by Keighley Town Council and Bradford City Council. Keighley is located in West Yorkshire, close to the borders of North Yorkshire and Lancashire. Historically in the West Riding of Yorkshire, it lies between Airedale and Keighley Moors. At the 2011 census, Keighley had a population of 56,348.
Топонимика
Кейли атауы тарихында көптеген жазу өзгерістеріне ұшырады, "Сихханың шаруашылығы немесе аралы" деген мағынаны білдіреді және 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында былай деп тіркелген: "Чихелай, Улхел және Тоул, және Рейвенсуарда, Уильямда салық салынуға тиіс алты карукат жер болды".
Қала жарғысы
Генри де Кейли, Ланкашир графы, 1305 жылдың 17 қазанында король Эдуард I-ден Кейлиде жәрмеңке өткізуге рұхсаттама алды. 1379 жылғы жеке салық тізілімінде Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Стенклиф аймағындағы Кейлидің халқы 109 адамды (47 отбасы және 15 жалғыз адамды) құрады.
1700-ші және 1800-ші жылдар
1753 жылдан бастап, Одақтың дилижансы Чирч-стрит пен Хай-стрит бұрышындағы «Девоншир Армз» атты саяхатшылар үйінен Кигли және Кендал жолымен жүріп кетті. Шамамен 1789 жылы қайта салынған бұл қоғамдық орынның есік жақтауы классикалық стильде жасалған, сол заманғы сәнге сай тоскан колонналарымен әсемделген. Скиптонға дейінгі бастапқы маршрут – Спринг Гарденс Лейн – Холлинс Лейн – Холлинс Банк Лейн. Кейли басқа да жолдардың тоғысқан жеріне айналды, олардың ішінде Толлер Лейн – Блю Белл (1755) жолының Брэдфордтан Кольнге дейінгі тармағы, Брэдфордтан Кейлиге дейінгі жол (1814) және Кейли – Халифакс жолы бар. 1842 жылғы Лидс анықтамалығында Кейли былай сипатталған: «Оның қауымында тәуелді елді мекендер жоқ, бірақ оның ұзындығы шамамен 6 миль (10 км), ені 4 миль (6 км) және жер көлемі (соның ішінде шамамен батпақты даласы) және 1801 жылы халық саны 5745 адамды құрады».
Кристофер Ингем
Утли зиратында Наполеонға қарсы күресте қатысқан ардагер Кристофер Ингемнің қабірі орналасқан. Ол Веллингтон герцогінің элиталық 95-ші атқыштар полкінің құрамында болды және Испания, Франция және Бельгияда француздарға қарсы ондаған шайқаста, оның ішінде Испан түбегі соғысында және Ватерлоо шайқасында шайқасты. Осы шайқастарда көрсеткен ерлігі үшін ол бірнеше медальмен марапатталды, соның ішінде Peninsula Medal. Ол 1866 жылы қайтыс болды. Кейбір жергілікті тарихшылар Ингем мырзаның батырлығы Бернард Корнуэллдің майор Ричард Шарп туралы шығармасына ұқсас болуы мүмкін деп санайды. "Шарптың әділдігі" телесериалының эпизоды, атау кейіпкерінің өмір жолына арналған, Кейли және оның төңірегінде түсірілген.
Қауым
Қала 1882 жылғы 28 шілдеде Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Муниципалдық корпорациялар туралы заңның 1882 жылғы қағидаларына сәйкес муниципалдық округ ретінде құрылды. 1938 жылы Кейгли округі мен азаматтық приходтарының шекарасы бұрынғы қалалық округтер мен Хаворт, Оукуорт және Оксенхоуп азаматтық приходтарын, сондай-ақ таратылған Кейгли ауылдық округінің Мортон приходын және Бингли қалалық округінің шағын бөлігін қамтыды. 1974 жылғы 1 сәуірде Кейгли округі 1972 жылғы Жергілікті басқару актісіне сәйкес, жаңа құрылған Батыс Йоркшир графтығындағы Брэдфорд қалалық округінің құрамына кірді. Бұл бірігу Кейгли тұрғындарының арасында наразылық тудырды, олар Брэдфордтың "басып алуына" қарсы болды және қалалық кеңесті қалаға немқұрайлы қараумен айыптады. 2002 жылы Кейглиге азаматтық приход мәртебесі қайта берілді, соның нәтижесінде қалалық кеңес құрылды. Кеңесте 30 мүше бар, олар жыл сайын өздерінен біреуін қала әкімі етіп сайлайды. Приход шекаралары 1938 жылға дейінгі округ шекараларына негізделген, бірақ толық сәйкес емес. 2006 жылдың маусым айында Брэдфорд аудандық кеңесінің басшысы, консерватор кеңесші Крис Хопкинс, Craven Herald & Pioneer газетінде Кейглидің қайтадан тәуелсіз органға айналуының пайдалы болуы мүмкін екенін айтты. Қаланың жергілікті тарих қоғамы – Кейгли және ауданының жергілікті тарих қоғамы, сондай-ақ отбасы тарихы қоғамы – Кейгли және ауданының отбасы тарихы қоғамы бар.
География
Кейли Оңтүстік Пеннин тауларындағы Эйрдейл аймағында, Уорт және Эйр өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Қала Лидс, Брэдфорд, Шипли, Бингли, Скиптон, Карлайл және Морекэмбе қалаларымен байланысы бар электрленген теміржол желісінен пайда көреді. Кейлидің солтүстік шекарасы Брэдлимен, ал оңтүстік шекарасы Оксенхоуптың жиегімен шектеседі. Батысқа қарай қала Блэк Хилл төбесіне қарай көтеріліп, шығысында Лонг Ли және Твейтс Брау тұрғын алаптарында аяқталады. Риддлзденнің солтүстік-шығыс шеткі аймағы кейде жеке ауыл деп жаңылыс айтылады, бірақ ол қаланың бір бөлігі болып табылады. Блэк Хиллден және Брейтуайт Эдж Роуд арқылы өтетін жол Брейтуайт ауылына жетеді, ол өз кезегінде Домесдей кітабында да есімдері тіркелген Лейкокқа саяхатты ұсынады. Лейкок – Гус-Ай шағын ауылына көрініс беретін ескерткіш аймақ. Эйр өзені солтүстік-шығыс Кейлиден өтіп, Стокбридж ауданын бөліп, Лидс және Ливерпуль каналымен шамамен қатар жүреді. Уорт өзені Стокбриджде Эйрмен қосылып, оңтүстік-батысқа қарай ағып, Кейлидің шығыс бөлігін қаланың орталық және батыс аудандарынан бөліп тұрады. Уорт өзенінің жағасында тоқыма өнеркәсібінің дамыған кезеңінен қалған тасталып, жартылай қираған өнеркәсіптік нысандар мен қараусыз қалған жерлер орналасқан. Кейлидің кейбір аймақтары су тасқынына ұшырауға бейім, және 2000 жылы қала су тасқынынан ауыр зардап шекті. Осыдан кейін су тасқынынан қорғану шараларын күшейтуге миллиондаған қаржы жұмсалды. Қала маңындағы басқа да шеткі ауылдар: Оукуорт, Крос Роудс, Хауорт, Стэнбери және Оксенхоуп. Солтүстікке қарай екі ірі елді мекен орналасқан – Силсден және Ститон. Бұл ауылдар көбінесе жекелеген орындар деп есептелсе де, олар Киглидің кең аумағының бір бөлігі болып табылады. Бұл аймақтар Кигли ауданының халқын 22 669 адамға арттырып, жалпы халық санын 74 098 адамға жеткізеді (2001 жылғы халық санауы). Солтүстік-шығысында Ромбальдс Мур тауы орналасқан, онда тас және қола дәуіріне тән іздер көптеп сақталған, оның ішінде тостаған мен сақина тәрізді белгілер бар. Wharfedale және Ilkley қаласына қарай төмендегенде, шамамен бес миль қашықтықта жатқан бұл тау Ilkley Moor деп аталады.
Демография
+ Кейглидің ежелгі приход / азаматтық приходтың халық санағы Жыл 1801 1811 1821 1831 1841 1851 1861 1871 1881 1891 Халық саны 5,745 6,864 9,223 11,176 13,413 18,259 18,819 24,704 30,395 36,176 Көзі: Ұлыбританияның көзқарасы – Кейгли АП/КП: Жалпы халық саны. Кейгли муниципалды округінің халық санағы Жыл 1901 1911 1921 1931 1939 † 1951 1961 1971 2011 Халық саны 41,564 43,487 41,921 40,441 56,631 56,944 55,845 55,325 56,348 Көзі: Ұлыбританияның көзқарасы – Кейгли MB: Жалпы халық саны. † 1939 жылғы халық саны Ұлттық тіркеу заңының деректері бойынша есептелген. 1941 жылғы халық санағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде өткізілмеді.
Экономика
Қаланың өнеркәсіптері көбінесе тоқыма саласында, әсіресе жүн және мақта өңдеумен айналысқан. Тоқыма өндірісінен өзге, тоқыма машиналарын жасаумен бірнеше ірі зауыттар жұмыс істеген. Олардың ішінде Дин, Смит және Грейс, Джордж Хаттерсли мен Ұлы, және Принс, Смит және Стелл компаниялары болды. Олардың алғашқысы 2008 жылға дейін CNC станоктарын, әсіресе жоғары дәлдіктік токарлық станоктарды өндірген. Кейли қаласында Тимоти Тейлор сыра зауыты орналасқан, ол CAMRA сыйлығын жеңіп алған, Англияның үздік сырасы атанған Landlord және Boltmaker (бұрын "Best Bitter" деп аталған) сыраларын шығарады. Олар сонымен қатар Ram Tam, Golden Best, Dark Mild, Knowle Spring және француз стиліндегі жаңа сары сыра Le Champion-ды да қайнатады, ол алғаш рет 2014 жылы Tour de France үшін, ал 2015 және 2016 жылдары Tour de Yorkshire үшін жасалған. Олар аймақтағы көптеген пабтардың да иесі, олардың ішінде Альберт қонақ үйі, Boltmakers Arms, Lord Rodney, Royal Oak және Хаворттағы The Fleece Inn бар.
Қоғам мен мәдениет
Қала орталығының көп бөлігі жаяу жүргіншілерге арналған. Кейлиде төрт ірі супермаркет бар: Моррисонс, Сейинсберис, Алди және Асда. Қала маңындағы шағын сауда орталықтарында бірнеше бюджеттік супермаркеттер орналасқан. Эйрдейл сауда орталығы – қаланың негізгі көшелеріндегі көптеген сауда желілерін қамтитын ірі жабық сауда алаңы. Эйрдейл сауда орталығында бас жағында тас ұстап тұрған 4 метрлік Ромбальд мүсіні орналасқан болатын. Кешеннің үстіне шыны төбе жабылып, мүсін орталықтың басқа бөлігіне көшірілді. Халық пікіріне сәйкес, мүсінді Кейлиге шығыстан қарай келетін A650 тас жолындағы Бичклиф айналымына орналастыру ұсынылды. Жергілікті аңыз бойынша, алып Ромбальд өзінің жауларына (немесе кейбір нұсқаларда әйеліне) алып тас лақтырып, оларды өлтірген. Бұл тас – «сиыр мен бұзау» тасының «бұзауы» болып табылады, оны бүгін Илкли-Мурдағы Ромбальдтың Морының үстінде көруге болады. Кейлиде «Пикчер Хаус» кинотеатры бар, ол Солтүстік көшесінде орналасқан. Ол 1913 жылы ашылған, сондықтан Ұлыбританиядағы ең көне кинотеатрлардың бірі саналады. 1990 жылдардың ортасындағы қысқа мерзімді жабылу оның үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне кинотеатр ретінде тізілуіне кедерес келтірді – бұл рекорд 1911 жылы Сомерсеттегі Клеведон қаласында ашылған Керзон кинотеатрына тиесілі. 1996 жылы «Нортерн Моррис Ассошиэйтед Кинемас» компаниясы оны бұрынғы күйіне келтірді және ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Кейлиде жергілікті музыка өте танымал. Жергілікті топтар өнер көрсететін әртүрлі орындар болды. Ең танымал орын – қазір жабылып қалған CJ's бары (Chrome, VW's, Cheese and Trumpet деп те аталады), ол көптеген танымал гастрольдік топтарды қабылдаған. Мысал ретінде Sailmakers, The Undecided, Foxes Faux, Random Hand, The Get Guns, Eyesore Angels және 9 жылдан кейін тарап кеткен Dead Message топтарын атауға болады. Скелетал Фэмили және Террорвижн британдық рок-топтары да бастапқыда Кейлиде құрылған.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC Yorkshire және ITV Yorkshire ұсынады. Теледидар сигналдары жергілікті теледидар таратушысынан алынады. Кейглидің жергілікті радио станциялары: BBC Radio Leeds 102.7 FM, Heart Yorkshire 107.6 FM, Capital Yorkshire 105.6 FM, Pulse 1 97.5 FM, Greatest Hits Radio West Yorkshire 96.3 FM және Rombalds Radio – онлайн эфир беретін қоғамдық радиостанция. Жергілікті газеттер – Keighley News және Telegraph & Argus.
Сәулет
Көптеген басқа британдық қалалар сияқты, Кигли де 1960 жылдары кеңінен қайта жаңартылып, көптеген тарихи ғимараттарын жоғалтты. Дегенмен, қала өзінің мұрасының бір бөлігін сақтап қалды және көптеген Виктория дәуіріндегі ғимараттарға ие. Жергілікті диірмен тасынан жасалған шоқ тастар ғимараттардың көпшілігіне ерекше көрініс береді. Шығыс Риддлсден залы, Клифф замогы мұражайы және Уинберн сарайы – көрнекті ауылдық үйлер. Скиптон жолы бойында ірі таунхаустар орналасқан, олар артындағы көшелердегі кішкентай террасалармен сәйкес келеді, бірақ осы ірі ғимараттардың көпшілігі қазір пәтерлерге және жатақханаларға айналдырылған. Қаланың орталық кітапханасы – Эндрю Карнегиден 10 000 фунт стерлинг көлеміндегі грантпен 1904 жылы ашылған Англиядағы алғашқы Карнеги кітапханасы. Кітапхана 2007 жылы жаңартылудан өтті. Қаланың бұрынғы диірмен ғимараттарының көпшілігі әлі де сақталған. Қала орталығында Лидс қалалық колледжі сияқты заманауи ғимараттар мен Виктория дәуіріндегі коммерциялық сәулет үлгілері, соның ішінде 220 ярдтық (1/8 миль / бір шаршы метр) әшекейлі шатыры бар Кавендиш көшесінің ұзын террасасы бар. 2002 жылы Аирдейл сауда орталығының жанында автобус станциясы ашылды. Парквуд-Райс, Холикрофт және Ингроуда бірнеше биік үйлер мен орталық көп қабатты автотұрақ бар. Кигли қаласының орталығынан 3 км қашықтықтағы Лейкок ауылындағы заманауи үйлердің арасында 17 ғасырдағы үш қабатты сарай (бұл ірірек мүліктің бұрынғы қанаты деп есептеледі), қайта жаңартылған амбарлар мен 18 ғасырдағы коттедждер орналасқан.
Көрікті жерлер
Қала шетінде Клифф Холл, сонымен қатар Клифф қамалы, қазір Кейли мұражайы орналасқан. Кейли және Уорт аңғары темір жолы – бұл қаланы Хаворт, Оукуорт, Оксенхоуп және Бронте өлкесімен байланыстыратын тарихи бу темір жолы. Кейли – Кейли және Уорт аңғары темір жолының орналасқан жері, ол Хаворт арқылы өтеді (Бронте елінің бөлігі, Анна, Шарлотта және Эмили Бронтелердің туған жері) және Оксенхоупта аяқталады. Ингроуда теміржол саяхаттары мұражайы бар. Топ-Уиденс және Бронте сарқырамасы Стэнбериден жаяу арақашықтықта, Хаворттан шамамен 1,5 шақырым жерде. Шығыс Риддлсден залы Риддлсденде орналасқан. Кейли полиция мұражайы Кейли азаматтық орталығында, қала алаңының қарсы бетінде орналасқан. Ескі полиция бөлімшесінде полиция тарихына қатысты көптеген заттар, соның ішінде Виктория дәуіріндегі атпен жүретін "Қара Мария" көлігі сақталған.
Білім
Жергілікті орта мектептер – Утлидегі Карлтон Кейли, Бекфут Оукбанк, Каллингворттағы Парксайд мектебі және Қасиетті Отбасы католик мектебі. Кейли колледжі, бұрын Лидс Сити колледжінің жергілікті кампусы, ал бұрын Парк Лейн колледжі деп аталған, Брэдфорд жолындағы Кейли теміржол станциясына жақын орналасқан. 2010 жылы колледж 30 миллион фунт стерлинг тұратын жаңа кампусын ашты, бұл Кавендиш көшесіндегі бұрынғы орнынан көшуге мүмкіндік берді, ол жөндеуді қажет еткен және содан бері бұзылған. Колледж құрамына Индустриялық орталық және жалпыұлттық деңгейде танымал Жұлдыз орталығы кіреді, олар жастарды STEM пәндерін (ғылым, технология, инженерия және математика) оқуға ынталандыру үшін құрылған. Онда миссияны басқару орталығының макеті, планетарий, тас планетаның симуляциясы және ғарышқа қатысты көптеген заттар бар.
Дін
Кейлиде әртүрлі христиан дін өкілдері бар, соның ішінде Кейли ортақ шіркеуі де бар. Онда англикан, методист, біріккен реформаторлар, мормондар, квакерлер, құтқару армиясы және Ехоба куәгерлерінің шіркеулері мен құдайға табыну орындары бар. Кейлиде рим-католиктердің саны көп, олар қылмыстық заңдар алынғаннан кейін қайта құрылды. Католик халқы 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан қашып келген ирланд иммигранттарының келуімен көбейді. Олар тоқыма және тоқу өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін келді. Кейлиде екі рим-католик шіркеуі (Сент-Анна – 1840 және Сент-Жозеф – 1934) және төрт рим-католик мектебі (Сент-Анна – 1857, Сент-Жозеф – 1922, Біздің Жеңіс Ханым – 1960 және Киелі Отбасы – 1964) бар. 1853 жылы Дэвид Ричмонд Кейлиде Британиядағы алғашқы спиритуалистік шіркеуді құрды. Өзі бұл қаланың түпкілікті тұрғыны болмаса да, ол көп жылдар бойы қалада тұрып, бүкіл елде осы қозғалысты орнатуға көмектесті. Спиритизм Виктория дәуірінде өркендеді және Кейли спиритуалистік шіркеуі бүгінгі күнге дейін ашық. Мұсылмандар қаладағы екінші ірі діни топты құрайды. 2011 жылғы халық санауы бойынша, сол жылдың наурыз айында Кейлиде 12 400-ден астам мұсылман тұрды. Олардың көпшілігі 1960 жылдары Пәкістанның Азад Кашмир аймағының Мирпур және Бангладештің Силхет аймақтарынан Ұлыбританияға көшіп келді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Кейлиде сегіз мешіт болды, оның ішінде Эмили көшесіндегі Маркази Джамия мешіті («Орталық қауымдық мешіт») және Скиптон жолындағы Джамия Масджид Госия (Госия қауымдық мешіті – әулие Абдул Қадир Жиланидің есімімен аталған) бар. Қалғандары мешітке айналдырылған ғимараттар, ең көнесі – ғибадатхана қатарындағы Шахжалал Джами мешіті және Джамия Құрания (Шахжалал қауымдық мешіті және Құран оқыту мектебі – қасиетті Шах Жалалдың есімімен аталған), бұл ғимарат 1845-46 жылдары Веслиан методистік шіркеуі болған. Қала орталығындағы Лаукхолм жарты айында буддалық орталық орналасқан. Кейли Кадампа буддалық орталығы будда дінін ұстанатындар мен жаңадан келгендер үшін күндізгі және кешкі сабақтар өткізеді.
Спорт
Кигли Кугарс – Ройд Ингс Авенюде орналасқан жартылай кәсіби регби лигасы командасы. Стадионның тарихи атауы Лоукхолм-Лейн, бірақ 1992 жылдан бері Кугар-парк деп белгілі. Кейли RUFC регби одағы командасы Роуз Коттедж, Утлиде орналасқан және Йоркширдің екінші лигасындағы әуесқойлар арасында ойнайды. Кейли Централ ФК – 1964 жылы Йоркшир футбол лигасының үшінші дивизионында жеңіс одны алған футбол клубы. 2014 жылдың 6 шілдесінде 2014 жылғы «Тур де Франс» веложарысының Йорктан Шеффилдке дейінгі екінші кезеңі қаладан өтті. Бұл кезеңдегі аралық спринт 69 километрлік (42,6 миль) қашықтықта өтті. AG2R La Mondiale командасының велошабаншысы Блель Кадри ұпайлар бойынша көшбасшының 20 ұпайын жеңіп алды.
Теледидар
2004 жылғы "Қала шегінде" деректі фильмі Брэдфорд қаласының әлеуметтік қызметтері және олармен айналысатын адамдар мен мәселелер туралы баяндайды. Фильмнің бір бөлігі Кейли қаласында түсірілді және ол кейбір азиялық ерлердің кәмелетке толмаған ақ қыздарға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық жасауы туралы мәселені көтеріп көрсетеді. 2004 жылғы BBC теледрамасы "Солтүстік және Оңтүстік" сериалының көп бөлігі Кейлиде түсірілді, ал Далтон Миллс – сериалдың маңызды локацияларының бірі болды.
Қаланың бостандығы
Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Кигли қаласының құрметті азаматы атағын алды.
Әскери бөлімдер
Йоркшир полкі: 2011 жыл.