Кіріспе

Уэлингборо – Англияның Нортгемптоншир графтығындағы сауда қаласы және азаматтық округ. Ол Лондоннан 65 миль (105 км) және Нортгемптоннан 11 миль (18 км) қашықтықта, Нене өзенінің солтүстік жағында орналасқан. 1086 жылғы «Домсдей кітабында» англосаксон елді мекені «Вендельбери» деп тіркелген. Қаланың базарына 1201 жылы король Джон патшалық жарлық берді. Дамыған аумаққа Уилби, Грейт Доддингтон, Литтл Ирчестер, Редхилл Грейндж, Стэнтон Кросс және Гленвейл Парк кіреді.

Тарих

Қала англосаксон дәуірінде құрылған және "Венделинбург" деп аталды. Оны бес құдық қоршап тұр: Редвелл, Хемингуэлл, Уитчес-Уэлл, Ледиз-Уэлл және Уайтвелл, олар оның елтаңбасында бейнеленген. Король Карл I-нің королевасы Генриетта Мария 14 шілдеде 1627 жылы су емделу үшін дәрігер Теодор де Майернемен бірге келді. Ортағасырлық Веллингборо қаласында қарапайым монахтар шаруашылығы болды – қазіргі Жакобиан Кройленд аббаттығы, ол Питербороның жанындағы, өзен бойымен 30 миль (48 км) төменде орналасқан Кроуленд (немесе Кройленд) аббаттығының бөлімшесі болды. Қаланың бұл бөлігі Кройленд деп аталады. All Hallows Church – Веллингбородағы ең көне ғимарат, ол шамамен 1160 жылы салынған. Веллингборо иелігі саксон дәуірінен бері Линкольнширдегі Кроуленд аббаттығына тиесілі болды және монахтар бастапқы шіркеуді салған болуы мүмкін. Ғимараттың ең көне бөлігі – кейінгі оңтүстік кіреберісінен ашылатын нормандық есік. Шіркеу қосымша қанаттармен кеңейтілді және 13 ғасырдың соңына қарай қазіргі жоспарына жақындады. Батыс мұнарасының үстіне 49 метр биіктіктегі әдемі шымшық орнатылды, ол 1270 жылы аяқталды, содан кейін шіркеу қайта жаңартылып, жиырма жылдан кейін шығыс терезесі салынды. Ғимарат 1861 жылы Эдмунд Фрэнсис Лоумен қалпына келтірілді. 20 ғасырғы Қасиетті Мария шіркеуін Ниниан Компер салған. Веллингбороға 1201 жылғы 3 сәуірде базар жарғысы берілді, оны король Джон "Кройленд аббатына және онда Құдайға қызмет ететін монахтарға" берді, сондай-ақ "олар Венделингбургта (Веллингборо) апта сайын сәрсенбі күні базар өткізе алады" деді. Элизавета дәуірінде Елді мекеннің иегері сэр Кристофер Хаттон сэр Фрэнсис Дрейктің экспедицияларын демеушілік етті; Дрейк өзінің кемелерінің бірін Хаттон отбасының геральдикалық символынан кейін "Алтын Елік" деп атады. 17 ғасылда салынған ІІ санаттағы мұражай ғимаратындағы қонақ үй әртүрлі уақытта "Елік" қонақ үйі, кейін "Алтын Елік" қонақ үйі деп аталды. Ағылшыл азамат соғысы кезінде аймақтағы ең ірі қақтығыс 1645 жылғы Насеби шайқасы болды, бірақ қаладағы шағын шайқаста парламенттік офицер капитан Джон Сойер қаза тапты. Осыдан кейін қатаң жазалау шаралары жүргізілді, оның ішінде приходтың діни қызметкері Томас Джонс пен 40 тұтқынды дөңгелек бас тобы Нортгемптонға алып кетті. Алайда, азамат соғысынан кейін Веллингборода Капшылардың колониясы құрылды. Бұл кезең туралы көп мәлімет жоқ. Веллингборо 1942 жылғы 3 тамызда 2-ші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбаға ұшырады. Алты адам қаза тауып, 55-і жарақат алды; бақытымызға орай, мереке күні мыңдаған адам жақын маңдағы ауылдағы жәрмеңкеде болды. Шабуыл кезінде қала орталығында көптеген үйлер мен басқа да ғимараттар зақымдалды. Бастапқыда қалада екі теміржол станциясы болды: біріншісі 1845 жылы ашылып, 1966 жылы жабылған "Веллингборо Лондон жолы", ол Питербороны Нортгемптонмен байланыстырды. Екінші станция, "Веллингборо Мидленд жолы", әлі де жұмыс істеп тұр және Лондонға және Шығыс Мидлендке пойыздармен қатынайды. Кейін станса атауынан "Мидленд жолы" деген сөз алынып тасталды. "Мидленд жолы" станциясы 1857 жылы Кеттерингке және сәл кейінірек Корбиге қызмет көрсететін пойыздармен ашылды, 1867 жылы Лондонның Сент-Панкрас станциясына қосылды. 1898 жылы Веллингборо теміржол апатында алты-жеті адам қаза тауып, 65-ке жуық адам жарақат алды. 1880 жылдары екі кәсіпкер Веллингборо қаласында үш трамвай желісін салу үшін қоғамдық жиналыс өткізді, топ Ньюпорт Пагнельдегі ұқсас компаниямен бірікті, ол трамвай жолдарын салуды бастады, бірақ екі жыл ішінде қаржы жетіспеушілігіне байланысты жоспардан бас тартты.

Басқару

Веллингборо Солтүстік Нортгемптонширдің біртұтас әкімшілік бірлігінің құрамына кіреді. 2021 жылға дейін ол Веллингбороның аудандық кеңесінің орталығы болды. Аудандық кеңес 20 елді мекенді қамтыды, оның ішінде Бозиат, Эрлс Бартон, Истон Маудит, Эктон, Финедон, Ұлы Доддингтон, Ұлы Харроуден, Грендон, Хардвик, Ирчестер, Ишам, Кішкентай Харроуден, Кішкентай Ирчестер, Мэрс Эшби, Орлингбери, Стрикстон, Сайвелл, Уилби және Волластон кірді. Жаңа билік органдарына сайлау 2020 жылдың 7 мамырында өткізілуі тиіс еді, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге жылдырылды. Осы өзгерістермен бірге Веллингбороның приходсыз аймағы азаматтық приход ретінде құрылды және жаңа қалалық кеңес құрылды, бұл жарғылық қорғаншылардың қажеттілігін жойды. Веллингбороның мэрі бар. Веллингборо Веллингборо сайлау округінің бөлігі болып табылады, ол қаланың өзін, оны қоршаған ауылдар мен басқа да қалалық аймақтарды қамтиды. Қазіргі депутат – Ген Китчен. (Бұрынғы) Веллингборо аудандық кеңесінің көптеген округтері осы сайлау округіне кіреді, сонымен қатар (бұрынғы) Шығыс Нортгемптоншир ауданының округтері де кіреді, олар: Бозиат, Брикхилл, Кройленд, Финедон, Ұлы Доддингтон және Уилби, Харроуден және Сайвелл (Ектон, Мэрс Эшби және Сайвеллден басқа, олар парламенттік және жергілікті басқару шекараларын қайта қарау нәтижесінде Давентри сайлау округіне кіреді), Хаттон, Хайхэм Феррерс Ланкастер, Хайхэм Феррерс Чичеле, Ирчестер, Исебрук, Квинсвей, Редвелл, Риксон, Рашден Хейден, Рашден Спенсер, Рашден Бейтс, Рашден Сарторис, Рашден Пембертон, Суонспул, Виктория және Вулластон. Веллингборо қазіргі уақытта Төменгі палатада Ген Китченмен өкілдік етіледі. 1918 жылғы жалпы сайлауда ол Лондоннан тыс Оңтүстік Англияда Лейбористік партиядан өкілдік алған алғашқы сайлау округі болды. 2020 жылғы Brexit-ке дейін Веллингборо Еуропалық парламентте Шығыс Мидлендс сайлау округінің өкілі болды.

Геология

Қала Нене өзенінің тасқынды жазығына жанасқан төбелерде орналасқан. Көбінесе егіншілікпен айналысқан Орта ғасырларда, құнарлы, бірақ тасқынға ұшырау мүмкіндігі бар аңғар түбіндегі топырақтар мен құрғақ (бірақ ауыр және сазды) төбе/жота топырақтарының үйлесімі аралас шаруашылық үшін тиімді болған сияқты. Жотадағы сазды топырақтар негізінен соңғы мұз басу кезеңдерінде аймақтың қиыршық тас немесе мұздық шөгінділерімен жабылуының нәтижесінде пайда болған. Дегенмен, аңғардың беткейлерінде және аңғар түбінде бұл шөгінділер мұз басу кезеңінің соңында көбінесе жуылып кеткен, ал аңғар түбінде кең көлемдегі құм-қиыршық шөгінділері қалыптасқан, олар өткен ғасырда құрылыс материалдары ретінде кеңінен қолданылған.

Темір кендері

Аймақтың геологиясының экономикалық жағынан ең маңызды аспектісі – Нортгемптон құмдарының темір тасты қалыптасуы. Бұл Юра дәуірінің (Байоциан кезеңі) теңіз құмы, ол эстуарийлік шөгінділер тізбегінің бір бөлігі ретінде қалыптасқан және әк тас пен саз тас тізбегімен жабылады. Құмның маңызды бөлігі темір минералдарымен алмастырылған немесе орын ауыстырылған, нәтижесінде орташа кен құрамы шамамен 25 салмақтық % темірді құрайды. Батыс жағында темір кендері ұзақ жылдар бойы белсенді түрде пайдаланылған, бірақ олардың жоғары фосфорлылығы оларды балқытуды қиындатты және төмен сапалы темір өндіріске әкелді. Бұл, Бесемер болат жасау процесі мен "негізгі шлак" балқыту технологиясының дамуына дейін болды, олардың бірігіп жұмыс істеуі осы қарапайым емес кендерден жоғары сапалы болат өндіруге мүмкіндік берді. Нортгемптон құмдары Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ұлыбритания үшін стратегиялық маңызы бар ресурс болды, өйткені ол импортталған материалдарға тәуелділіктен толыққанды құтылған, ең жақсы дамыған ірі темір өндіру процестерін ұсынды. Алайда, Нортгемптон құмдары Ұлыбританияның осы бөлігіндегі барлық шөгінділерге тән аймақтық еңіске қатысқандықтан, графтық аумақтың шығысқа қарай өтетін бөлігінде оларды өңдеу қиынға соғады. Темір кенін өндіру 1860 жылдардан 1960 жылдарға дейін Веллингборо және оның айналасындағы маңызды өнеркәсіп саласы болды. Джеймс Риксон мен Уильям Эшвелл 1870 жылы қаланың солтүстік жағында ірі темір зауытын ашты, оны қаланың шығысындағы Финедон айманындағы кең темір тасты карьерлермен қамтамасыз етті. Темір кен өнеркәсібіне үш тар жолды трамвай қызмет етті: Веллингборо трамвайы, Нилсон трамвайы және Финедонхилл трамвайы. Веллингборо трамвайы 1966 жылға дейін Риксонның темір зауытына қызмет етті.

Климат

Веллингбороуде мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелуі) Британ аралдарының көп бөлігіне ұқсас.

Компас

Веллингбороға ең жақын қалалар – Нортгемптон, Рашден, Хайхэм Феррерс және Иртлингборо.

Демография

Веллингбороның халқы 1960 және 1970 жылдары қарқынды түрде өсті, себебі Лондоннан артық халықты қайта орналастыру мақсатында Қалалық округтік кеңес пен Лондон округтік кеңесі және Үлкен Лондон кеңесі арасында келісімдер жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияға Ұлттар Достастығы елдерінен келген иммигранттардың саны артуымен, бұл нарық қаласында үлкен қара кариб және үнді-пакистандық қауымдастықтар қалыптасып, қазір қала халқының 11% құрайды.

Тұрғын үй кешендері

Веллингборо қаласында үш орташа өлшемді мемлекеттік тұрғын үй кешені бар: Хемингуэлл, Куинсвей және Кингсвей. Хемингуэлл мен Кингсвей, сондай-ақ Куинсвейдің үлкен бөлігі Лондоннан артық халықты көшіру үшін салынған. Спринг Гарденс және Найтс Корт сияқты кішірек кешендер де бар. Бұл кешендерде Веллингборо тұрғындарының көп бөлігі тұрады.

Көлік

Оңтүстік жағынан айналап өтетін A45 қос жолы қаланы A14 және M1 тас жолдарымен байланыстырады, сондай-ақ елдің шығысы мен батысына қатынауға мүмкіндік береді. A45 Веллингбороны Нортгемптон, Рашден, Хигем Феррерс, Раундс, Трапстон, Оундл және Питерборомен байланыстырады. Қалаға Stagecoach in Northants және Centrebus автобус желісі қызмет көрсетеді, жергілікті Веллингборо автобустары W1, W2 және W8 қала орталығын (Church Street) жергілікті шағын қалалар мен ауылдармен байланыстырады. X4 бағыты әр 30 минут сайын қаламен Милтон-Кейнс, Нортгемптон, Кеттеринг, Корби, Оундл және Питербороны байланыстырады. Басқа бағыттарға 44/45, X46 және X47 кіреді. Темір жол желісі Веллингбороны Бедфорд, Лютон, Кеттеринг, Корби, Лестер, Ноттингем, Дерби, Шеффилд және Лидс қалаларымен байланыстырады. Темір жол станциясының солтүстігінде GB Railfreight орналасқан, ол Лондон метрополитенінің техникалық қызмет көрсетуі және басқа да жүк тасымалдау қызметтері үшін пайдаланылады. 4-ші платформа 2021 жылы қайта жаңартылып, ашылды. Ұлыбританияның бірнеше әуежайлары қаладан екі сағаттық жүру қашықтығында орналасқан, оның ішінде Лондон Лутон, Шығыс Мидлендс, Бирмингем және Лондон Стэнстед. Лутонға тікелей пойызбен, ал Шығыс Мидлендс және Стэнстедке Лестерде бір ауысу арқылы жетуге болады. Веллингбородан солтүстік-батысқа қарай 5 миль қашықтықта орналасқан Сайвелл әуежайы жеке ұшуларға, ұшқыштарды даярлауға және корпоративтік рейстерге арналған.

Кадеттік бөлімшелер

Лестершир, Нортхамптоншир және Ратланд армиясының кадет күштерінің Д Кой барабан корпусы қалада орналасқан. Қаланың өзінің әуе кадет эскадрильясы да бар, ол 378 (Маннок) эскадрильясы деп аталады. Бұл корпус ішіндегі географиялық атау емес, адам – Эдвард Коррингхэм "Мик" Манноктың есімімен аталатын жалғыз эскадрилья.

Мәдениет

Касл театры 1995 жылы Веллингбороның ескі мал базары орнында ашылды. Ол аймаққа театр ғана емес, жергілікті тұрғындарға арналған басқа да мүмкіндіктерді әкелді. Көптеген бөлмелер жергілікті қоғамдық ұйымдар мен топтар тарапынан күнделікті қолданылады, олардың ішінде Касл жастар театры және Жастар би тобы бар. Веллингбороның базар алаңының бұрышында қалыалық кітапхана орналасқан. Веллингборо мұражайы, Винефрид Уортон қоры басқаратын тәуелсіз мұражай, Касл театрының жанында орналасқан және Веллингборо мен айналасындағы ауылдардың тарихын көрсететін көрмелерге ие. Мұражай 1892 жылы салынған Виктория кезеңінің бассейнінде ("Далли ванналары") орналасқан, 1918 жылдан 1995 жылға дейін ол Кокс аяқ киім фабрикасы болды. Көрмелер мен экспонаттармен бірге сувенирлер дүкені мен кафе де бар.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен телебағдарламаларды BBC East және ITV Anglia ұсынады. Телевизиялық сигналдар Сэнди Хит теледидар таратушысынан алынады. Қаланың жергілікті радиостанциялары: BBC Radio Northampton 103.6 FM, Heart East 96.6 FM және Smooth East Midlands (бұрынғы Connect FM) 97.2 FM. Жергілікті газеттер – Нортгемптон Herald & Post және Нортгемптоншир Telegraph.

Спорт

Веллингборо екі футбол клубының үйі: Веллингборо Таун және Веллингборо Уитворт. 1928 жылдың 14 сәуірінен бастап, футбол алаңының айналасындағы «Ит және қаз» алаңында, қысқа ғұмырлы, шағын тәуелсіз (спортты басқару органына қатысы жоқ) грейхаунд жарыс жолы ашылды. 2009 жылы қаланың регби клубы Шығыс Мидлендс аймағында RFU Whole Club Seal of Approval белгісімен марапатталған алғашқы клуб болды. Хароуден залы – қаланың шетіндегі Ұлы Хароуден ауылында орналасқан 17 ғасырдағы ғимарат, ол жеке меншікке тиесілі гольф алаңының клубы болып табылады. Веллингбородағы төрт демалыс орталығы мен денсаулық клубына Баннатин, Редуэлл, Уэендел және Уиверс (Виверс мектебінің бөлігі) кіреді. Веллингборо көп жылдар бойы Club Diana клубының қызметін көрді. Club Diana клубы 2011 жылдың 1 маусымында әкімшілік тарапынан жабылды. Бірақ қазір ол қайта ашылды және тағы да қолжетімді. Онда бассейн, 5 сквош корты, бар және мейрамхана бар. Уэйндел демалыс орталығы – Веллингбородағы негізгі кеңеске тиесілі демалыс орталығы. Кешенге алты жолақты 25 метрлік бассейн кіреді, оның тереңдігі 1 метрден 2 метрге дейін өзгеріп, Веллингборо әуесқой жүзу клубының негізгі жаттығу бассейні ретінде және тағы да көптеген мақсаттар үшін қолданылады. Бассейн шағын жарыстарды өткізу үшін жиі пайдаланылады, себебі Корби бассейнінен басқа, жаңа старттық платформаларымен, сондай-ақ біріктірілген уақыт санау жүйесімен және уақыт тақтасымен жабдықталған жалғыз нысан болып табылады. Бассейнде сонымен қатар, жүзуді білмейтіндерге арналған шағын, беткейлі «оқыту» бассейні де бар. Уэйнделде сондай-ақ жоғары қабатта жаңадан жөнделген спорт залы бар. Уэйндел және Редуэлл демалыс орталықтары Веллингборо қалалық кеңесіне тиесілі, бірақ олардың атынан Places for People компаниясы басқарады. Уэйндел бассейніне қазір шұғыл жөндеу қажет, себебі бассейн еденінен плиткалар түсіп жатыр. Веллингборо Феникс – Ұлыбританияның ең ірі баскетбол клубтарының бірі; ерлердің бірінші командасы қазіргі уақытта EBL 3-ші дивизионында, ал әйелдер 2-ші дивизионында ойнайды. Жастар командалары да EBL-де ойнайды, олардың жасы 13-тен 16-ға дейін. Мамыр айының екінші демалыс күндері Веллингборо қаласында жыл сайынғы, бәсекеге қатысусыз өтетін Уэйндел жаяу серуені ұйымдастырылады, онда жергілікті ауылдық жерлер арқылы әртүрлі маршруттар ұсынылады. Бұл жаяу серуен Халықаралық жаяу жүру лигасына мүше болып табылады.

Қызметтер

Бірнеше NHS орталықтары денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады, ал Isebrook ауруханасы үлкен рентген суреттері мен неврологиялық зерттеулер, сондай-ақ жедел жәрдем амбулаторияларында қарастырылмайтын ұзақ мерзімді күтім сияқты процедураларға жабдықталған. Травматологиялық және жедел жәрдем (A&E), босандыру және хирургиялық мәселелер көбінесе Кеттеринг бас ауруханасымен шешіледі. Әуедегі жедел жәрдем қызметін Уорикшир және Нортгемптоншир әуе жедел жәрдем қызметі қамтамасыз етеді. Веллингборо және Рашден қалаларының мыңдаған тұрғындары қол қойған, Веллингборо қаласында жаңа A&E салу туралы петиция 2010 жылдың 10 ақпанында жергілікті депутат Питер Боун премьер-министр Гордон Браун билікте болған кезде 10 Даунинг-стритке тапсырды. HMP Five Wells Веллингборо қаласында орналасқан.

Көрнекті орындар

Темір жол вокзалы II санаттағы ескерткіш болып табылады, ал Веллингборо қаласындағы көптеген ерекше және басқа да санаттағы ескерткіштердің арасында 600 жылдық I санаттағы мұнара бар, ол All Hallows шіркеуінің бір бөлігі. "Үш күміс әйел" Харроуден жолында орналасқан екі бірдей мүсіннің бірі. Олар жергілікті рим тарихын, өзенді және қала тұрғындарының бірлескен еңбегін бейнелейді. Қала орталығының батысында Рим католик шіркеуі – "Қасиетті Жүрек Анамыз" орналасқан, Historic England мәліметінше, оның "өте ерекше бөлшектері" және "әсем безендірілген интерьері" бар.